Hưởng ứng chỉ đạo “giảm thực chất” lãi suất cho vay của Thủ tướng và NHNN, hơn 10 ngân hàng thương mại đã công bố các chương trình ưu đãi lãi vay chỉ trong khoảng một tuần, trong đó mức giảm sâu nhất lên tới 2,5%/năm.
Chỉ sau khoảng một tuần, từ giữa tháng 8 đến nay, đã có hơn 10 ngân hàng thương mại đồng loạt công bố các chương trình giảm lãi suất cho vay với khách hàng cá nhân, doanh nghiệp, đồng thời đưa ra các gói tín dụng ưu đãi lãi suất quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng.
Động thái này diễn ra ngay sau khi Thủ tướng Lê Minh Hưng làm việc với Ngân hàng Nhà nước (NHNN), các tổ chức tín dụng và có văn bản chỉ đạo các nhà băng “giảm thực chất lãi suất cho vay” để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.
Tại cuộc làm việc với ngành ngân hàng, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh bối cảnh thế giới biến động nhanh, khó lường đang tác động trực tiếp đến tỷ giá, mặt bằng lãi suất, thanh khoản và tín dụng trong nước.
Trên tinh thần xác định hệ thống ngân hàng là “huyết mạch của nền kinh tế”, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu NHNN khơi thông, phân bổ hiệu quả nguồn vốn, bảo đảm doanh nghiệp và người dân tiếp cận thuận lợi tín dụng; đồng thời các ngân hàng phải tiếp tục tiết giảm chi phí để giảm thực chất lãi suất cho vay, chứ không dừng ở mức cam kết trên giấy.
Một điểm đáng chú ý trong chỉ đạo của Thủ tướng là yêu cầu NHNN điều hành tăng trưởng tín dụng bám sát mục tiêu năm 2026 nhưng không coi đây là “trần cứng” trong mọi thời điểm, mở đường cho các ngân hàng linh hoạt hơn khi bơm vốn vào các lĩnh vực ưu tiên như sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo, nhà ở xã hội và hạ tầng trọng điểm.
Theo định hướng này, ngay từ trước đó, NHNN đã có văn bản yêu cầu các ngân hàng thương mại xây dựng và công bố chương trình giảm lãi vay ngay từ tháng 8, với mức lãi suất ưu đãi cần thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng đó, đồng thời miễn giảm các loại phí dịch vụ nếu có.
Các ngân hàng thương mại Nhà nước được giao vai trò “tiên phong, gương mẫu”, trong khi khối tư nhân được khuyến khích tham gia tùy năng lực.
Ngân hàng quốc doanh mạnh tay cắt giảm lãi vay
Trong số các nhà băng đã công bố giảm lãi vay, nhóm ngân hàng quốc doanh đang giữ vai trò tiên phong.
Tính riêng các gói tín dụng ưu đãi lãi suất đợt này, chênh lệch quy mô giữa nhóm ngân hàng quốc doanh (Agribank, BIDV, VietinBank) với các ngân hàng tư nhân là rất lớn. Mỗi ngân hàng này đã tung ra 50.000-70.000 tỷ đồng tín dụng ưu đãi lãi suất, gấp hàng chục lần so với các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ.
Điều này phần nào phản ánh đúng tinh thần chỉ đạo của NHNN về việc để khối ngân hàng Nhà nước cần “tiên phong, gương mẫu” trước, còn các ngân hàng khác tham gia theo năng lực và điều kiện nguồn lực riêng.
Đáng chú ý, Sacombank là trường hợp đặc biệt khi không chỉ tung ra gói tín dụng mới mà còn chủ động cắt giảm lãi ngay trên nền danh mục tín dụng hiện hữu gần 100.000 tỷ đồng dành cho nhóm doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận từ khoảng 2,79% xuống còn 0,79%, hy sinh lợi nhuận đáng kể để hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh biến động tỷ giá và thương mại quốc tế mà Thủ tướng đã nhắc tới.
So với mức sàn tối thiểu 1%/năm mà NHNN yêu cầu, phần lớn ngân hàng công bố mức giảm bằng hoặc cao hơn.
KienlongBank thông báo giảm tới 2,5%/năm lãi suất, SHB và Sacombank giảm tới 2%/năm, Agribank giảm 1-2%/năm. Một số ngân hàng đưa ra mức giảm khiêm tốn hơn, tập trung vào các khoản vay ngắn hạn hoặc nhóm khách hàng cụ thể, như BacABank giảm tối đa 0,5%/năm hay NamABank với các khoản vay tiêu dùng, mua nhà giảm 0,1-0,3%/năm, thấp hơn nhiều so với mức giảm 0,5-0,7%/năm dành cho vay sản xuất kinh doanh và nông nghiệp của chính ngân hàng này.
Sự phân hóa này cho thấy các ngân hàng đang ưu tiên nguồn lực giảm lãi suất cho khu vực sản xuất, xuất khẩu hơn là tín dụng tiêu dùng, đúng với định hướng “dòng vốn phải chảy vào lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng” mà cả Thủ tướng và NHNN đều nhấn mạnh.
Để có dư địa giảm lãi suất đầu ra, một số ngân hàng như NamABank buộc phải đồng thời giảm lãi suất huy động tới 0,3%/năm.
Doanh nghiệp SME, xuất khẩu và các lĩnh vực ưu tiên là trọng tâm
Điểm chung trong tất cả chương trình hỗ trợ lãi vay đợt này là dòng vốn được hướng đa phần vào nhóm khách hàng mà NHNN đã chỉ rõ, gồm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), hộ kinh doanh, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp - nông thôn, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, bán chế biến chế tạo và các dự án xanh.
Trong đó, SHB, MSB, KienlongBank, BVBank tập trung gần như hoàn toàn vào nhóm doanh nghiệp SME và hộ kinh doanh. Sacombank nhắm thẳng vào nhóm xuất nhập khẩu và doanh nghiệp FDI.
NamABank phân bổ vốn chi tiết nhất theo ngành, gồm nông - lâm - thủy sản với 15.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong gói 25.000 tỷ đồng; hạ tầng và công nghệ số 4.000 tỷ đồng; xuất khẩu thủy sản - trái cây 3.600 tỷ đồng; doanh nghiệp trong khu công nghiệp 1.400 tỷ đồng và SME/MSME 1.000 tỷ đồng.
Agribank, BIDV, VietinBank với quy mô lớn hơn hẳn cũng bao trùm cả doanh nghiệp SME lẫn cá nhân kinh doanh trong các lĩnh vực động lực tăng trưởng.
Riêng tín dụng tiêu dùng, mua nhà ở cho cá nhân rất ít, cho thấy các ngân hàng đang thực hiện sát chỉ đạo về việc dòng vốn ưu tiên phải phục vụ sản xuất kinh doanh thay vì tiêu dùng thuần túy.
