Nông nghiệp Việt Nam trước áp lực hiện đại hóa mô hình sản xuất thông qua chuyển đổi số và chuẩn ESG

Việt Nam nông nghiệp, dù đóng vai trò then chốt của nền kinh tế, vẫn cho thấy khoảng trống về năng suất và các mô hình phát triển, đòi hỏi tái cơ cấu toàn diện theo hướng hiện đại dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo để đạt sự tăng trưởng bền vững. Tại tọa đàm “Nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên số: Tái cấu trúc để bứt phá bền vững,” do Hội Cơ khí Nông nghiệp Việt Nam, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh phối hợp cùng VEAS tổ chức, các chuyên gia và doanh nghiệp nhận định đẩy mạnh cơ giới hóa, chuyển đổi số và áp dụng chuẩn ESG là con đường tất yếu để giải quyết nghịch lý năng suất và thiếu hụt lao động trong nông nghiệp. Nông nghiệp đối mặt với bài toán năng suất và thâm dụng lao động. GS.TS Nguyễn Huy Bích, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Cơ khí Nông nghiệp Việt Nam và Nguyên Trưởng khoa Cơ khí Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh, cho biết dù ngành nông nghiệp từng là “bệ đỡ” cho nền kinh tế trong thời kỳ Covid-19, các chỉ số về năng suất và lao động vẫn cho thấy nhiều hạn chế. Dẫn số liệu của Tổng cục Thống kê, với đến cuối năm 2025, lực lượng lao động nông thôn chiếm khoảng 61,47% tổng lao động cả nước. Tuy nhiên, giá trị sản phẩm nông nghiệp đạt khoảng 59,83 tỷ USD, đóng góp chưa đến 12% GDP. “Những con số này cho thấy nông nghiệp sử dụng lượng lớn lao động nhưng giá trị tạo ra còn khiêm tốn, khiến thu nhập bình quân của nông dân thấp và lực lượng lao động trẻ di chuyển lên đô thị,” ông nhấn mạnh. Ông cho biết thêm thị trường xuất khẩu gạo, đặc biệt sang Philippines và Indonesia, hai thị trường lớn nhất, đã gặp khó khăn khi nhu cầu giảm, kéo giá lúa trong nước xuống. Hiện nay, ước tính thu nhập của nông dân từ 1.000 m2 canh tác trong hơn 3,5 tháng chỉ đạt chưa đến 4 triệu đồng lợi nhuận. Thực tế, để sản xuất 1 kg lúa cần tới khoảng 5 m3 nước, cho thấy phương thức canh tác và sử dụng tài nguyên vẫn còn nhiều hạn chế. Những con số này đặt ra câu hỏi lớn: tại sao nông nghiệp vẫn duy trì thâm dụng lao động và tài nguyên? “Con đường đột phá là nâng cao năng suất và giảm dần sự phụ thuộc vào lao động thông qua công nghệ. Trong quá trình này, vai trò của chính sách vĩ mô rất quan trọng,” ông nhấn mạnh. Việc ban hành các nghị quyết như Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số được xem là bước đi mang tính định hướng chiến lược, không chỉ đối với nông nghiệp mà còn đối với các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày. Theo GS.TS Nguyễn Huy Bích, việc nâng cao năng suất thông qua cơ giới hóa, chuyển đổi số và ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI là hướng đi tất yếu để chuyển đổi từ mô hình thâm dụng lao động sang nông nghiệp thông minh và phát triển bền vững theo tiêu chuẩn ESG. Chuyển đổi số từ những bước nhỏ và trợ lực từ ESG Dưới góc độ thực thi, các doanh nghiệp chỉ ra những rào cản lớn về nhân lực. Tại tọa đàm, đại diện các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị sầu riêng nhận định rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi số là tuổi tác và trình độ của nông dân. Hiện hơn 60% lao động nông nghiệp có trình độ cấp 1 trở xuống và độ tuổi trung bình trên 45, việc thuyết phục người dân áp dụng công nghệ là thách thức lớn khi họ chưa thấy được lợi ích kinh tế ngay lập tức so với thời gian bỏ ra. Để giải quyết thực tế đó, ông Nguyễn Hữu Hùng, Chuyên gia tư vấn Chuyển đổi số tại FPT Digital, gợi ý phương thức tiếp cận “chia nhỏ bài toán.” Thay vì áp dụng các giải pháp phức tạp ngay từ đầu, doanh nghiệp nên bắt đầu từ những ứng dụng đơn giản như số hóa chấm công để nông dân thấy được sự chính xác trong trả lương, từ đó hình thành niềm tin và nhận thức để tiếp cận các giải pháp lớn hơn. Bên cạnh công nghệ, thực hành ESG cũng được xem là chìa khóa để nâng cao giá trị nông sản. TS. Trần Tấn Việt, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Thành Thành Công và Phó Chủ tịch thường trực HĐQT AGRIS, cho rằng ESG không phải là khái niệm xa lạ; bản chất của nông nghiệp bền vững từ lâu đã hướng tới giảm tác động môi trường, bảo vệ sức khỏe và nâng cao thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, doanh nghiệp cần cách tiếp cận bài bản, có hệ thống quản trị và sự tham gia của các chuyên gia. AGRIS đã xây dựng bộ tiêu chuẩn canh tác cho cây mía: từ lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến năng suất kỳ vọng trên mỗi hecta. Nếu nông dân tuân thủ đúng quy trình, doanh nghiệp sẽ thu mua với giá cao hơn khoảng 500 đồng/kg. TS. Trần Tấn Việt cho rằng ESG không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là công cụ giúp tổ chức lại hoạt động hiệu quả hơn, đặc biệt trong việc kết nối chuỗi giá trị từ doanh nghiệp đến nông dân. Khi có bộ tiêu chuẩn rõ ràng, sản xuất không chỉ ổn định hơn mà còn tạo động lực để người nông dân thay đổi phương thức canh tác theo hướng bền vững. Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy kết nối công nghệ, đổi mới sáng tạo và mở rộng hợp tác quốc tế được xem là yếu tố quan trọng để hỗ trợ quá trình chuyển đổi của ngành nông nghiệp. Tọa đàm cũng là hoạt động khởi động cho chuỗi triển lãm chuyên ngành quy mô lớn dự kiến diễn ra vào tháng 6/2026 tại TP. Hồ Chí Minh do VEAS tổ chức. Chuỗi sự kiện Agri Vietnam 2026 dự kiến quy tụ hơn 200 doanh nghiệp từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ như Ấn Độ, Đài Loan, Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam… Triển lãm hướng tới mục tiêu trở thành nền tảng kết nối toàn diện giữa nhà cung cấp công nghệ và đối tác ngành nông nghiệp. Bên cạnh đó, Triển lãm Công nghệ sinh học nông nghiệp và chăn nuôi - BioTech Vietnam 2026 cũng sẽ lần đầu được tổ chức, kỳ vọng tạo bước ngoặt thúc đẩy nông nghiệp xanh, giới thiệu công nghệ gene, giống mới và mô hình tuần hoàn, nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản Việt. Xuất khẩu rau quả tăng trưởng mạnh, sầu riêng tiếp tục dẫn dắt 11:51, 31/03/2026. Xuất khẩu rau quả tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, trong đó sầu riêng dẫn dắt đà tăng. (Các chú thích hình ảnh và liên kết liên quan được bỏ qua trong bản tóm tắt này.) Doanh nghiệp nỗ lực giữ biên lợi nhuận nhờ kiểm soát tốt chi phí và mô hình kinh doanh ổn định 16:37, 30/01/2026. (Các chú thích hình ảnh và liên kết liên quan được bỏ qua trong bản tóm tắt này.) Trồng nho công nghệ cao: Mở hướng làm giàu từ nông nghiệp hiện đại 13:38, 22/11/2025. (Các chú thích hình ảnh và liên kết liên quan được bỏ qua trong bản tóm tắt này.) Từ khóa: chuyển đổi số nông nghiệp; cơ giới hóa trong nông nghiệp; Doanh nghiệp nông nghiệp; năng suất nông nghiệp; nông nghiệp; nông sản; thúc đẩy sản xuất bền vững; Tiêu chuẩn ESG