Nông sản Việt Nam thích ứng với quy định của Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1-6

Quy định mới của Trung Quốc về quản lý cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào thị trường này, chính thức có hiệu lực từ ngày 1-6, đang tạo sức ép lớn đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và thực phẩm Việt Nam, đặc biệt là các ngành hàng xuất khẩu chính ngạch.

Trung Quốc siết quản lý từ 1-6

Từ ngày 1-6, Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức có hiệu lực, thay thế Lệnh 248 trước đây. Theo nội dung được nêu, quy định mới tập trung siết chặt quản lý đối với các cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc.

Điểm nhấn của Nghị định 280 là chuyển mạnh sang cơ chế quản lý số hóa, dựa trên đánh giá rủi ro và hậu kiểm. Chỉ cần có sai lệch một ký tự hoặc thông tin không đồng nhất giữa hồ sơ đăng ký, bao bì sản phẩm và tờ khai hải quan, doanh nghiệp có thể bị tạm dừng xuất khẩu.

“Hàng rào” mới về đăng ký và hậu kiểm

Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc chiếm 21,1% tổng kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản của Việt Nam, đạt hơn 4,86 tỉ USD, tăng gần 29% so với cùng kỳ năm ngoái.

Với nhu cầu nhập khẩu lớn, Trung Quốc đồng thời chuyển sang cơ chế kiểm soát rủi ro và hậu kiểm nghiêm ngặt hơn đối với thực phẩm nhập khẩu.

Đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền và cơ chế tự đăng ký

Theo quy định mới, 2.589 nhóm sản phẩm bắt buộc phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam trước khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Ngoài nhóm này, doanh nghiệp vẫn có thể tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER của GACC.

So với trước đây, khi cơ quan quản lý chuyên ngành của Việt Nam trực tiếp gửi hồ sơ sang phía Trung Quốc, nay doanh nghiệp phải tự chuẩn bị hồ sơ, xin thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền rồi chủ động đăng ký trên hệ thống điện tử.

Nguy cơ bị tạm dừng, hủy đăng ký

Ông Nguyễn Tử Hải, Phó trưởng Phòng Phụ trách Phòng An toàn thực phẩm và môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết Nghị định 280 áp dụng khắt khe hơn đối với nguyên tắc quản lý rủi ro. GACC có thể điều chỉnh yêu cầu đăng ký dựa trên mức độ rủi ro thực phẩm, tình hình an toàn thực phẩm hoặc thay đổi trong hệ thống quản lý của nước xuất khẩu.

Ông Hải cảnh báo: GACC có thể tạm dừng nhập khẩu nếu phát hiện doanh nghiệp vi phạm an toàn thực phẩm, hệ thống quản lý an toàn thực phẩm không bảo đảm, không hợp tác kiểm tra hoặc chưa hoàn thành biện pháp khắc phục. GACC sẽ hủy đăng ký nếu xảy ra sự cố an toàn thực phẩm nghiêm trọng, vi phạm nghiêm trọng khi kiểm tra nhập khẩu, cung cấp tài liệu giả mạo, hoặc có hành vi cho thuê hoặc chuyển nhượng mã đăng ký.

Doanh nghiệp chủ động rà soát để giảm rủi ro

Trước thay đổi từ phía Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp đã điều chỉnh hoạt động sản xuất và xuất khẩu để tránh rủi ro.

Trái cây tươi: tạm dừng một số mặt hàng để rà soát

Một giám đốc doanh nghiệp chuyên xuất khẩu trái cây tươi chính ngạch sang Trung Quốc cho biết doanh nghiệp đang tạm dừng xuất khẩu một số mặt hàng để rà soát toàn bộ quy trình sản xuất và hồ sơ pháp lý. Trở ngại được nêu là nhiều vùng trồng sầu riêng, chuối... chưa được cấp mã số vùng trồng hoặc tiến độ cấp mã còn chậm, khiến doanh nghiệp thiếu nguyên liệu đạt chuẩn để thực hiện hợp đồng.

Điều: ít chịu tác động do chủ yếu là hàng chế biến

Với ngành điều, ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), xác nhận hạt điều xuất khẩu chủ yếu đã qua chế biến như bóc lụa, rang, sấy. Theo ông, các sản phẩm này được xếp vào nhóm thực phẩm chế biến, không phải nhóm nông sản tươi sống mà Nghị định 280 tập trung kiểm soát chặt.

Gạo: tiếp tục hoạt động với mã số đã đăng ký, nhưng đăng ký mới phức tạp hơn

Với ngành gạo, ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cho rằng doanh nghiệp đã có mã số đăng ký sẽ tiếp tục hoạt động bình thường. Tuy nhiên, doanh nghiệp đăng ký mới sẽ gặp nhiều thủ tục phức tạp hơn. Dù khó khăn hơn, Nghị định 280 cũng được cho là tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư bài bản vào hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Hỗ trợ từ phía cơ quan liên quan và khuyến nghị triển khai

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho biết ngay từ đầu năm 2025, khi Trung Quốc công bố dự thảo nghị định để lấy ý kiến đóng góp, văn phòng đã gửi văn bản tới các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cơ quan chuyên môn. Sau khi nghị định được ban hành chính thức vào tháng 10-2025, Văn phòng SPS Việt Nam tiếp tục ban hành nhiều văn bản, đề nghị nghiên cứu triển khai.

Ông Nam nêu thêm: về bản chất, Nghị định 280 là phiên bản sửa đổi, nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây. Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai Lệnh 248 từ năm 2022 nên có cơ sở để thích ứng với quy định mới. Đồng thời, doanh nghiệp cần xác định rõ sản phẩm của mình thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay được tự đăng ký để tránh sai sót.

Doanh nghiệp cần tuân thủ các yêu cầu về quản lý an toàn thực phẩm

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khuyến nghị để đáp ứng điều kiện đăng ký xuất khẩu vào Trung Quốc, doanh nghiệp cần thiết lập và vận hành hệ thống quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm theo nguyên tắc HACCP (hệ thống quản lý an toàn thực phẩm dựa trên nguyên tắc phòng ngừa).

Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị chủ động tìm hiểu, cập nhật và tuân thủ các quy định của Nghị định 280 cùng các quy định liên quan của phía Trung Quốc nhằm bảo đảm đáp ứng đầy đủ yêu cầu về đăng ký, quản lý và xuất khẩu thực phẩm.