Việt Nam có cơ hội tạo bước nhảy vọt về tăng trưởng nếu tận dụng hiệu quả trí tuệ nhân tạo (AI), thúc đẩy đô thị hóa và đầu tư vào nguồn nhân lực. Tuy nhiên, theo Giáo sư Paul Romer - chủ nhân Giải Nobel Kinh tế học năm 2018, sự phát triển của AI cần có vai trò định hướng của Nhà nước thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào thị trường.
Phát biểu khai mạc Hội nghị đối thoại chính sách cấp cao trong khuôn khổ Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ Đà Nẵng sáng 7/7, Giáo sư Paul Romer cho rằng Chính phủ giữ vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy tiến bộ khoa học, công nghệ và bảo đảm thành quả tăng trưởng được phân bổ rộng rãi cho xã hội.
Chia sẻ câu chuyện cá nhân, ông cho biết Việt Nam có ảnh hưởng đặc biệt đến cuộc đời mình. Sau chuyến thăm Việt Nam năm 1966, cha của ông - một chính trị gia thuộc Đảng Dân chủ tại bang Colorado (Mỹ) - đã công khai phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam, chấp nhận đánh đổi sự nghiệp chính trị. Theo ông, đó là bài học về việc kiên định với sự thật dù không được số đông ủng hộ.
Theo Giáo sư Paul Romer, mục tiêu của phát triển không chỉ là tăng trưởng GDP mà còn phải tạo ra tiến bộ cho toàn xã hội. Ông nhấn mạnh Nhà nước cần định hướng việc phát triển và kiểm soát công nghệ, bảo đảm lợi ích của người dân thay vì chỉ tối đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Để minh họa, ông dẫn các trường hợp Mỹ từng sử dụng xăng pha chì và hóa chất CFC. Dù mang lại lợi ích kinh tế trong ngắn hạn, những công nghệ này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và môi trường, chỉ được kiểm soát khi Chính phủ ban hành các quy định cấm sử dụng.
Theo nhà kinh tế học đoạt Nobel, đầu tư cho khoa học giúp các quyết sách dựa trên bằng chứng và sự thật thay vì lợi ích kinh tế trước mắt. Ông cho rằng Chính phủ là chủ thể có khả năng bảo vệ xã hội trước các rủi ro phát sinh trong quá trình phát triển.
Đề cập đến AI, Giáo sư Paul Romer đánh giá đây là công nghệ có tiềm năng tạo ra cuộc cách mạng về năng suất tương tự điện hay internet. Tuy nhiên, nếu hoàn toàn để thị trường quyết định, việc ứng dụng AI có thể bị chi phối bởi mục tiêu lợi nhuận thay vì lợi ích cộng đồng.
Nhiều quốc gia hiện cũng đang xây dựng khung chính sách nhằm cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quản lý các rủi ro của AI. Xu hướng này được xem là yếu tố quan trọng để công nghệ phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và mang lại lợi ích cho số đông.
Giáo sư Paul Romer cho rằng AI nên được phát triển theo tinh thần mở và chia sẻ, đồng thời nhấn mạnh việc đầu tư vào khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực sẽ quyết định khả năng tận dụng cơ hội tăng trưởng của các quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi số.
