Việc Petrolimex đăng ký bán cổ phiếu quỹ có thể giúp gia tăng lượng cổ phiếu lưu hành bên ngoài và qua đó cải thiện tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ. Theo đó, đây không đơn thuần là hoạt động cân đối nguồn vốn, mà còn liên quan trực tiếp đến yêu cầu duy trì tư cách công ty đại chúng của Tập đoàn.
Theo thông tin công bố, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex, HOSE: PLX) sẽ bán 23,3 triệu cổ phiếu quỹ theo phương thức khớp lệnh trên sàn. Giao dịch dự kiến diễn ra từ ngày 26/8 đến 25/9/2026.
Tạm tính theo thị giá PLX ở mức 35.500 đồng/cổ phiếu khi kết phiên ngày 17/8, lượng cổ phiếu quỹ Petrolimex đăng ký bán có giá trị gần 827 tỷ đồng.
Petrolimex cho biết việc bán cổ phiếu quỹ nhằm tăng cường năng lực tài chính, cân đối nguồn vốn dài hạn của Tập đoàn. Tuy nhiên, thương vụ lần này còn gắn với một vấn đề quan trọng khác: đáp ứng điều kiện để tiếp tục là công ty đại chúng theo quy định pháp luật hiện hành.
Bán bao nhiêu là đủ, ai sẽ mua?
Trước đó, vào tháng 4/2026, Petrolimex từng công bố thông tin cho biết Tập đoàn không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán, do không bảo đảm tỷ lệ tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết thuộc sở hữu của các cổ đông nhỏ.
Cụ thể, theo danh sách cổ đông chốt quyền tham dự ĐHĐCĐ thường niên 2026 tại ngày 25/3/2026, Petrolimex có 43.264 cổ đông sở hữu cổ phiếu có quyền biểu quyết nhưng không phải cổ đông lớn. Tuy nhiên, tổng tỷ lệ cổ phần do nhóm cổ đông này nắm giữ chỉ khoảng 9,4%, thấp hơn mức tối thiểu 10% theo quy định.
Trong khi đó, 23,3 triệu cổ phiếu quỹ Petrolimex đăng ký bán tương đương khoảng 1,8% tổng số cổ phiếu niêm yết của Tập đoàn. Xét riêng về tỷ lệ, quy mô cổ phiếu quỹ đang lớn hơn đáng kể phần còn thiếu để đưa tỷ lệ free float của PLX lên mức 10%. Điều này đồng nghĩa, về mặt tỷ lệ, Petrolimex có dư địa để cải thiện tỷ lệ cổ phiếu do cổ đông nhỏ nắm giữ mà không nhất thiết phải đưa toàn bộ 23,3 triệu cổ phiếu quỹ trở lại lưu hành.
Tuy nhiên, đây mới là phép tính trên cơ sở cơ cấu sở hữu tại thời điểm Petrolimex công bố thông tin hồi tháng 4. Lượng cổ phiếu thực tế cần thiết để đáp ứng điều kiện còn phụ thuộc vào người mua và cơ cấu sở hữu hình thành sau giao dịch. Nếu một hoặc vài tổ chức lớn gom trọn lô cổ phiếu này và vượt ngưỡng sở hữu 5% (trở thành cổ đông lớn), lượng cổ phiếu đó sẽ không được tính vào tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ. Khi đó, mục tiêu chuẩn hóa cơ cấu cổ đông vẫn chưa thể hoàn tất.
Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc Petrolimex bán bao nhiêu cổ phiếu quỹ, mà còn ở ai là người mua và cơ cấu sở hữu được hình thành sau giao dịch. Đây mới là yếu tố quyết định lượng cổ phiếu thực tế được tính vào tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ.
Thị trường hấp thụ 23,3 triệu cổ phiếu thế nào?
Một vấn đề khác nằm ở quy mô nguồn cung mà giao dịch này có thể tạo ra cho PLX.
Trong một tháng gần đây, thanh khoản bình quân của cổ phiếu này rơi vào khoảng 2,5 triệu đơn vị/phiên. Với 23,3 triệu cổ phiếu đăng ký bán, tổng lượng này tương đương hơn 9 phiên giao dịch bình quân của PLX.
Tuy nhiên, đây là quy mô của cả đợt bán và không đồng nghĩa toàn bộ lượng cổ phiếu sẽ cùng lúc xuất hiện trên thị trường. Theo quy định, trong mỗi ngày giao dịch, Petrolimex phải đặt bán với khối lượng tối thiểu 3% và tối đa 10% tổng khối lượng cổ phiếu đã đăng ký giao dịch với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Với thời gian thực hiện từ ngày 26/8 đến 25/9, tương đương khoảng 20 phiên giao dịch, nếu lượng cổ phiếu được phân bổ tương đối đều thì Petrolimex sẽ bán bình quân khoảng 1,17 triệu cổ phiếu mỗi phiên. Mức này tương đương chưa đến một nửa thanh khoản bình quân gần đây của PLX.
Do đó, không nên nhìn tổng số 23,3 triệu cổ phiếu như một lượng cung sẽ lập tức tạo áp lực lớn lên thị trường. Mức độ ảnh hưởng thực tế sẽ phụ thuộc vào nhịp độ bán của Petrolimex, thanh khoản từng phiên và sức cầu đối với PLX trong cùng thời điểm.
Trong những phiên thanh khoản duy trì ở mức cao, lượng cổ phiếu bán ra có thể được hấp thụ tương đối thuận lợi. Ngược lại, nếu thanh khoản suy giảm, cùng một lượng cổ phiếu đưa ra bán sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng giao dịch, khi đó tương quan cung - cầu có thể tác động rõ hơn tới diễn biến giá.
Như vậy, bên cạnh mục tiêu cải thiện cơ cấu cổ đông và tăng cường năng lực tài chính, đợt bán cổ phiếu quỹ của Petrolimex cũng sẽ làm tăng lượng cổ phiếu PLX lưu hành trên thị trường. Với quy mô 23,3 triệu cổ phiếu, cách lượng cổ phiếu này được phân bổ và khả năng hấp thụ của thị trường trong từng phiên sẽ là những yếu tố đáng theo dõi trong thời gian giao dịch sắp tới.
