Dù các nhà băng đang tích cực giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp để mở rộng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, song vẫn gặp rào cản từ việc thiếu dữ liệu minh bạch và một trung tâm thông tin dùng chung, nơi có đầy đủ dữ liệu “sạch”, kết nối dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử hay bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp.
Ngân hàng đang cạnh tranh cho vay theo dòng tiền
Theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), hiện nay, cơ chế hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ đã rất đầy đủ.
“Đối với Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tôi cho rằng mảng hoạt động tín dụng này chiếm tỷ trọng lớn - nếu lượng hóa ra phải đến 70% trong trách nhiệm và sự quan tâm của NHNN đối với hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa” – lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng nói.
Điều này, theo ông, thể hiện qua các chính sách, gói tín dụng ưu đãi. Cùng với đó là các hội nghị kết nối, điều hành tỷ giá, đảm bảo sự ổn định ngoại tệ, hệ thống thanh toán làm cho dòng vốn lưu thông rất nhanh, giúp doanh nghiệp có lợi trong mọi quan hệ tín dụng và thanh toán…
Liên quan đến vấn đề tiếp cận tín dụng, theo ông Đào Minh Tú, phải nhìn từ ba phía: cơ chế chính sách, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp.
Đối với các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng hiện nay, việc cho vay DNNVV (nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ) là một sự chuyển hướng của các ngân hàng thương mại. Hầu hết các ngân hàng nay đều lấy tín dụng bán lẻ làm trung tâm và thế mạnh. “Cho vay các khoản nhỏ lẻ, thời gian ngắn được quan tâm và xử lý nhanh hơn rất nhiều so với cho vay dự án, hạ tầng quy mô lớn” – ông nói.
Cũng theo ông, hiện nay các nhà băng cũng đang đẩy mạnh cho vay theo dòng tiền để thay thế tài sản đảm bảo. “Tôi tin chắc không có ngân hàng nào bây giờ cứ bám giữ phương thức cho vay bằng tài sản đảm bảo, vì như thế sẽ mất lợi thế cạnh tranh. Các ngân hàng thương mại đang cạnh tranh rất gay gắt bằng dịch vụ và điều kiện tín dụng. Tỷ trọng cho vay theo dòng tiền đang tăng rất nhanh, tài sản đảm bảo giảm đi, dù đâu đó vẫn còn câu chuyện thủ tục, quy định” – lãnh đạo VNBA khẳng định.
Về phía các ngân hàng thương mại, tại Agribank, lãnh đạo Ngân hàng cho biết, hiện nay tới 60% dư nợ là dành cho DNNVV và tới 90% số khách hàng doanh nghiệp là DNNVV.
Ngân hàng cũng đã xây dựng nhiều mô hình để đánh giá doanh thu, đánh giá năng lực báo cáo tài chính, thông tin cũng như khai thác dữ liệu thuế… để có những giải pháp cung cấp tín dụng không dựa trên tài sản bảo đảm. Theo đó, trong năm 2026, Ngân hàng đã hỗ trợ 4.000 DN tiếp cận mô hình này và hơn 3.500 DN được giải ngân mà không có tài sản bảo đảm, hoàn toàn dựa trên dòng tiền.
Ông Bạch Thành Long, Phó Tổng Giám đốc Vietcombank cũng cho biết, trong 8 tháng đầu năm, ngân hàng này đã triển khai nguồn vốn với chính sách hạ lãi suất với mức giảm từ 0,5% cho đến 2,0%/năm cho đối tượng DNNVV. “Tính đến hết 8 tháng, tăng trưởng tín dụng của Vietcombank đâu đó khoảng 7,8% nhưng tăng trưởng tín dụng dành cho DNNVV của chúng tôi là 13,5%, cao hơn mức tăng trưởng bình quân” – lãnh đạo Vietcombank thông tin.
Ngân hàng muốn có “một CIC” về doanh nghiệp
Tuy nhiên, các ngân hàng cho rằng một trong những rào cản giữa ngân hàng và DNNVV chính là sự minh bạch dữ liệu thông tin. Ông Đào Minh Tú cho biết, hiện nay các ngân hàng cũng đã có trung tâm thông tin dữ liệu về doanh nghiệp của riêng mình, tuy nhiên chưa có hệ thống thông tin dùng chung toàn quốc với đầy đủ thông tin. Do đó, cần thiết phải xây dựng trung tâm dữ liệu về hệ thống DNNVV.
“Cần chuẩn hóa trung tâm dữ liệu này (tương tự như Trung tâm Thông tin tín dụng (CIC) của ngành ngân hàng, đảm bảo tính pháp nhân của tất cả doanh nghiệp khi tham gia trung tâm dữ liệu này, tránh tình trạng ngân hàng đi tìm hồ sơ doanh nghiệp nhưng thực tế kiểm tra không thấy địa chỉ, người đại diện pháp lý còn tù mù” – ông nói. Theo ông, khi có dữ liệu minh bạch, việc xếp hạng tín nhiệm và đánh giá cho vay sẽ rất thuận lợi, bớt lệ thuộc vào tài sản đảm bảo.
Đối với các ngân hàng thương mại, theo ông, cần mạnh dạn hơn trong quyết định cho vay để kịp thời, tránh làm lỡ cơ hội đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp; chia sẻ khó khăn về lợi nhuận, lãi suất, chi phí. Tuy nhiên, theo ông, ngân hàng thương mại cũng là doanh nghiệp, sự chia sẻ phải dựa trên sự đồng thuận và đôi bên cùng có lợi, chứ không thể bắt buộc.
Đối với các doanh nghiệp, ông cho rằng cần tự cơ cấu lại và nâng cao năng lực tài chính, năng lực quản trị. “Nhiều doanh nghiệp "tay không bắt giặc", vốn không có gì ngoài trụ sở đi thuê, đi vay 100% thì rất khó làm ăn có lãi trong điều kiện lãi suất hiện nay. Do đó, cần hoàn thiện hệ thống pháp lý của chính mình, minh bạch tài chính và dòng tiền. Đây là điều kiện thuận lợi nhất để tiếp cận vốn ngân hàng mà không cần thủ tục rườm rà hay tài sản đảm bảo” – ông Đào Minh Tú chia sẻ.
Ông Phạm Toàn Vượng, Tổng giám đốc Ngân hàng dẫn số liệu, vừa qua, trong chiến dịch làm sạch dữ liệu thì mới có khoảng 60 - 70% doanh nghiệp thực hiện làm sạch. Tức là trong khoảng 1 triệu doanh nghiệp hiện nay, khoảng 700.000 doanh nghiệp và đã được định danh. Theo CIC, trong số này mới chỉ có khoảng 300.000 doanh nghiệp là có quan hệ tín dụng, 400.000 doanh nghiệp chưa có quan hệ tín dụng. Ngoài ra, trong tổng số 1 triệu doanh nghiệp thì còn tới 300.000 doanh nghiệp chưa làm sạch dữ liệu” – lãnh đạo Agribank thông tin.
Do đó, ông Phạm Toàn Vượng cho rằng sự minh bạch và tuân thủ pháp luật là yếu tố quyết định. Nếu giải quyết được vấn đề này thì câu chuyện tài sản đảm bảo hay dòng tiền sẽ được giải tỏa rất nhiều.
“Chúng tôi đang triển khai chương trình tín dụng 1 triệu tỷ đồng đối với DNNVV với lãi suất và nhiều chính sách rất ưu đãi. Chúng tôi cũng giao KPI cụ thể cho các chi nhánh và cán bộ. Đặc biệt, chúng tôi sẽ xử lý nghiêm trường hợp khách hàng đủ điều kiện mà không cho vay hoặc cắt giảm tín dụng gây khó khăn cho doanh nghiệp. Agribank sẵn sàng làm việc và làm rõ tại sao doanh nghiệp có dự án tốt, tài chính rõ ràng mà chưa vay được ” – Tổng giám đốc Agribank nêu rõ.
Lãnh đạo Vietcombank cũng chia sẻ khó khăn khi ngân hàng chưa thể khai thác đồng bộ và hiệu quả các nguồn dữ liệu phi truyền thống như dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử, hải quan hay bảo hiểm xã hội để phục vụ kiểm tra, đánh giá năng lực tài chính và dòng tiền của doanh nghiệp, từ đó làm cơ sở đánh giá cấp tín dụng.
Do đó, lãnh đạo Ngân hàng kiến nghị các cơ quan quản lý Nhà nước hoàn thiện cơ chế chia sẻ thông tin và dữ liệu; sớm hoàn thiện kết nối và chia sẻ dữ liệu doanh nghiệp về thuế, hóa đơn điện tử và các dữ liệu liên quan.
“Chúng tôi đề xuất phát huy vai trò của CIC theo hướng trở thành đầu mối tổng hợp, kết nối và cung cấp thông tin phục vụ đánh giá năng lực tài chính doanh nghiệp; nghiên cứu các cơ chế để doanh nghiệp chủ động chấp thuận chia sẻ thông tin với TCTD, và TCTD cung cấp thông tin cho CIC” – đại diện Vietcombank đề xuất.
