Thỏa thuận ngừng bắn sắp hết hiệu lực khi Trump gia tăng áp lực với Iran; Tác động tiềm năng đến thị trường dầu toàn cầu

Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đang tiến gần thời điểm hết hiệu lực, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump gia tăng sức ép quân sự và đặt ra yêu cầu phải đạt thỏa thuận trước tối thứ Ba theo giờ Mỹ. Trong cuộc gọi với phóng viên của PBS hôm thứ Hai, ông Trump tiếp tục đe dọa hành động quân sự quy mô lớn chống lại Iran, cảnh báo rằng “rất nhiều bom sẽ bắt đầu phát nổ” nếu hai bên không đạt được thỏa thuận trước khi lệnh ngừng bắn tạm thời kết thúc.

Ông Trump đưa ra tuyên bố trong bối cảnh triển vọng các cuộc đàm phán hòa bình tiếp theo giữa Mỹ và Iran vẫn còn mơ hồ, đồng thời chi tiết then chốt về quan hệ giữa hai nước chưa được làm rõ. Theo nội dung được ông nêu với báo giới trong hai ngày qua, lập trường của Mỹ tiếp tục dao động giữa nhấn mạnh khả năng gây áp lực quân sự và nhấn mạnh triển vọng nối lại đàm phán, nhưng không cung cấp các thông tin cụ thể về nội dung thỏa thuận tiềm năng.

Yêu cầu của Mỹ và các điều kiện được nêu

Cho đến nay, nội dung cụ thể của bất kỳ thỏa thuận nào vẫn chưa rõ ràng. Chính quyền Trump nhiều lần khẳng định Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Hôm thứ Sáu (17/4), ông Trump cho biết Mỹ sẽ tiếp nhận lượng uranium làm giàu mà theo ông vẫn bị “chôn vùi dưới lòng đất” sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhắm vào cơ sở hạt nhân của Iran năm ngoái.

Ông Trump cũng yêu cầu Iran mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải. Đây là tuyến vận tải chiến lược với thị trường năng lượng toàn cầu và gần như tê liệt kể từ khi giao chiến bắt đầu ngày 28/2. Các gián đoạn tại eo biển này đã đẩy giá dầu toàn cầu tăng, đồng thời tạo đòn bẩy cho Iran, trong khi Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran gần Hormuz trong thời gian ngừng bắn.

Trong các bài đăng trên Truth Social hôm thứ Hai, ông Trump cho rằng biện pháp phong tỏa của Mỹ “đang phá hủy Iran” và khẳng định Washington sẽ chỉ dỡ bỏ biện pháp khi đạt được thỏa thuận. Ông cũng cho biết thỏa thuận mà Mỹ đang theo đuổi sẽ “tốt hơn rất nhiều” so với thỏa thuận hạt nhân thời Obama—thỏa thuận mà ông đã hủy bỏ.

Thời hạn và tín hiệu từ các cuộc đàm phán

Ông Trump cho biết mình không chịu sức ép phải đạt thỏa thuận trong vòng sáu tuần—mốc thời gian mà trước đây ông từng trích dẫn cho xung đột. “Tôi sẽ không để họ bắt Mỹ ký một thỏa thuận kém hơn,” ông viết.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với Fox News vào Chủ nhật, ông Trump cảnh báo Iran có thể đối mặt với các cuộc tấn công quy mô lớn nếu không ký thỏa thuận, đồng thời nêu rằng các cơ sở hạ tầng thiết yếu như cầu và nhà máy điện có thể bị nhắm tới.

Trong khi căng thẳng tiếp tục leo thang, Mỹ được cho là chuẩn bị cử một phái đoàn trở lại Pakistan để xúc tiến vòng đàm phán thứ hai với Iran. Một nguồn tin cho hay phái đoàn “dự kiến sẽ tới Islamabad sớm”, cho thấy đội ngũ đàm phán có thể chưa bắt đầu di chuyển, trái ngược với tuyên bố của ông Trump với NY Post trước đó rằng các quan chức đang “trên đường ngay bây giờ”.

Vòng đàm phán đầu tiên tại Islamabad hồi đầu tháng do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu cùng hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã kết thúc mà không có thỏa thuận sau 21 giờ thương lượng. Ông Trump xác nhận với NY Post rằng cả ba sẽ tham gia vòng hai.

Phản ứng từ phía Iran

Khả năng Iran tham gia vòng đàm phán tiếp theo vẫn chưa được xác định rõ. Tại cuộc họp báo hôm thứ Hai, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này hiện chưa có kế hoạch đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, New York Times sau đó dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran cho biết một phái đoàn từ Tehran đang chuẩn bị tới Islamabad vào thứ Ba để gặp phía Mỹ.

Trong phát biểu sáng cùng ngày, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh sự đối đầu lâu dài giữa Tehran và Washington sẽ tiếp tục là rào cản lớn đối với mọi nỗ lực đàm phán. Ông nói trên X rằng người dân Iran “không khuất phục trước sức ép”.

Ngừng bắn tạm thời và các diễn biến liên quan đến Hormuz

Mỹ và Iran trước đó đã đồng ý một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần vào tối ngày 7/4, ngay trước khi ông Trump cảnh báo rằng “một nền văn minh sẽ biến mất” nếu hai nước không đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, thỏa thuận tạm thời nhanh chóng chịu áp lực khi cả hai bên liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm các điều khoản.

Trong một diễn biến khác, hôm Chủ nhật, ông Trump cho biết Hải quân Mỹ—đang canh giữ các cảng gần Hormuz—đã chặn và bắt giữ một tàu chở hàng mang cờ Iran bị cho là cố ý vượt qua khu vực bị phong tỏa. Ông cũng nhấn mạnh rằng tuyến đường vận tải bình thường qua Hormuz chiếm khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu.

Tác động và bối cảnh thị trường

Việc eo biển Hormuz gần như tê liệt trong thời gian giao chiến và các biện pháp phong tỏa liên quan đã góp phần làm giá dầu toàn cầu tăng. Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn sắp hết hiệu lực, các tuyên bố của ông Trump về khả năng gia tăng áp lực quân sự và điều kiện mở lại Hormuz tiếp tục làm gia tăng bất định đối với tiến trình đàm phán và triển vọng giảm căng thẳng.