Trung Quốc xuất khẩu hơn 100 tỷ USD công nghệ sạch và đầu tư vào các nước đang phát triển, gần tương đương tổng nguồn tài chính khí hậu các quốc gia phát triển cung cấp cho nhóm nước này, qua đó tăng ảnh hưởng trong làn sóng chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Trung Quốc mở rộng thị trường công nghệ xanh toàn cầu
Trung Quốc đang gia tăng sức ảnh hưởng trong lĩnh vực công nghệ xanh thông qua hoạt động xuất khẩu thiết bị và đầu tư vào các dự án năng lượng sạch tại nhiều quốc gia. Với năng lực sản xuất lớn và chi phí cạnh tranh, doanh nghiệp nước này ngày càng trở thành nguồn cung quan trọng đối với các thị trường có nhu cầu phát triển năng lượng tái tạo.
Theo phân tích của Reuters, tổng giá trị xuất khẩu công nghệ sạch và đầu tư của Trung Quốc vào các nước đang phát triển trong năm 2025 đạt khoảng 132 tỷ USD, con số này bao gồm hàng hóa xuất khẩu như pin mặt trời, xe điện, pin lưu trữ, tua-bin gió. Trong đó, khoảng 40 tỷ USD là vốn đầu tư trực tiếp vào các dự án công nghệ sạch, phần còn lại chủ yếu đến từ hoạt động xuất khẩu thiết bị và hàng hóa.
Quy mô này gần tương đương 137 tỷ USD tài chính khí hậu mà các quốc gia phát triển cung cấp cho những nước có thu nhập thấp và trung bình trong năm 2024, theo số liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Tuy nhiên, hai dòng tiền có bản chất khác nhau. Giá trị từ Trung Quốc chủ yếu gắn với hoạt động thương mại và đầu tư, trong khi tài chính khí hậu bao gồm các hình thức hỗ trợ, viện trợ và cho vay.
Lợi thế về nguồn cung giúp công nghệ xanh Trung Quốc tiếp cận nhanh hơn với các nền kinh tế đang phát triển. Theo ước tính của Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), lượng thiết bị công nghệ sạch Trung Quốc xuất khẩu trong năm 2025 có thể giúp các quốc gia tiếp nhận tránh phát thải khoảng 257 triệu tấn CO2 mỗi năm sau khi thiết bị được đưa vào vận hành.
Với lượng hàng xuất khẩu trong năm 2026, mức giảm phát thải tiềm năng được dự báo có thể đạt khoảng 337 triệu tấn CO2 mỗi năm. Đây là lượng phát thải có thể tránh được theo ước tính, không phải mức giảm đã được ghi nhận trên thực tế.
Theo thông tin báo chí đưa tin, Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định nước này là lực lượng quan trọng trong chuyển đổi xanh toàn cầu. Theo cơ quan này, xuất khẩu điện gió và điện mặt trời của Trung Quốc đã giúp giảm khoảng 4,1 tỷ tấn CO2 trên toàn thế giới trong 5 năm qua.
Tại các nước đang phát triển, công nghệ giá rẻ của Trung Quốc đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng vì những lợi ích kinh tế trực tiếp.
Nổi bật là Pakistan, một trong những thị trường cho thấy rõ vai trò của nguồn cung thiết bị từ Trung Quốc. Năm 2025, quốc gia Nam Á này nhập khẩu lượng tấm pin mặt trời từ Trung Quốc có tổng công suất khoảng 17 GW, gần tương đương công suất điện mới được lắp đặt tại Đức trong cùng kỳ. Trong bối cảnh thường xuyên thiếu điện, nguồn thiết bị có giá cạnh tranh giúp Pakistan mở rộng khả năng khai thác năng lượng mặt trời phục vụ sinh hoạt và sản xuất.
Dữ liệu hải quan cho thấy gần 2/3 lượng tấm pin mặt trời và tế bào quang điện Trung Quốc xuất khẩu trong năm 2025 được đưa tới các nền kinh tế đang phát triển. Điều này cho thấy thị trường tiêu thụ công nghệ xanh của Trung Quốc không chỉ tập trung ở các quốc gia phát triển mà ngày càng mở rộng tại những khu vực có nhu cầu bổ sung nguồn điện và giảm chi phí năng lượng.
Dù vậy, sự mở rộng công nghệ sạch Trung Quốc phải đối mặt với những rào cản thương mại tại một số nước châu Âu. Tại Mỹ, xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc đang chịu mức thuế hơn 100%, trong bối cảnh Washington tìm cách bảo vệ ngành sản xuất trong nước.
Sự đối lập này cho thấy công nghệ xanh ngày càng gắn với cạnh tranh công nghiệp và địa chính trị. Trong khi các nước đang phát triển tận dụng thiết bị giá rẻ từ Trung Quốc để mở rộng nguồn năng lượng sạch và giảm chi phí, các nền kinh tế phát triển lại tăng cường rào cản thương mại nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước.
Chuyển dịch năng lượng toàn cầu bước vào giai đoạn khó hơn
Sự phổ biến của pin mặt trời và điện gió đang góp phần thay đổi cơ cấu nguồn điện trên thế giới. Theo phân tích của Bloomberg, các nguồn năng lượng không phát thải đóng góp khoảng 82% mức tăng sản lượng điện toàn cầu kể từ năm 2021. Riêng trong năm 2025, sản lượng điện từ năng lượng sạch đạt mức tương đương tổng lượng điện thế giới tiêu thụ trong năm 1996, trong đó điện gió và điện mặt trời đóng góp khoảng một nửa.
Chi phí sản xuất điện từ các nguồn tái tạo giảm cũng giúp nhiều dự án có khả năng cạnh tranh hơn với nhà máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Tại một số thị trường ở châu Á và châu Âu, các dự án điện mặt trời, điện gió mới kết hợp pin lưu trữ có thể có chi phí thấp hơn so với việc tiếp tục vận hành những nhà máy khí đốt hiện hữu đã khấu hao toàn bộ. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, năng lượng tái tạo đã có chi phí thấp hơn chi phí vận hành các nhà máy điện than vào năm 2023, ngay cả khi các nhà cung cấp nhiên liệu rắn chính của nước này ở Nga và Colombia vẫn vận hành các mỏ trong tình trạng thua lỗ.
Tuy nhiên, những kết quả đạt được cũng kéo theo thách thức mới. Tại các quốc gia đi đầu về khử carbon ở EU và Anh, việc loại bỏ nhiên liệu hóa thạch khỏi 20% sản lượng điện còn lại được đánh giá khó khăn hơn nhiều so với quá trình chuyển đổi 80% ban đầu. Điều này phản ánh theo quy luật Pareto, khi phần việc cuối cùng thường đòi hỏi nhiều nguồn lực và giải pháp phức tạp hơn.
Bên cạnh đó, giá sản xuất điện thấp chưa đồng nghĩa chi phí điện đến tay người tiêu dùng cũng giảm tương ứng. Hệ thống truyền tải, phân phối, lưu trữ và các khoản phí liên quan đều ảnh hưởng đến giá điện cuối cùng. Nếu hạ tầng chưa được đầu tư đồng bộ, lợi thế chi phí từ các nguồn năng lượng tái tạo có thể chưa được chuyển hóa đầy đủ thành lợi ích cho hộ gia đình và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, năng lực sản xuất và cung ứng thiết bị của Trung Quốc tiếp tục có ảnh hưởng đến tiến trình chuyển đổi năng lượng tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, việc tận dụng nguồn công nghệ này để giảm phát thải còn phụ thuộc vào khả năng đầu tư hạ tầng, chính sách năng lượng và tốc độ chuyển đổi trong từng nền kinh tế.
