Mùa thu năm nay, những trái sầu riêng chín cây đã được thu hoạch tại tỉnh Vân Nam, tây nam Trung Quốc, khi các cây sầu riêng trong vườn dần cho trái ổn định sau nhiều năm trồng thử nghiệm.
Từng được xem là món ăn xa xỉ, loại trái cây vỏ đầy gai, mùi nồng được mệnh danh là “vua của các loại trái cây” đã tạo nên một cơn sốt ở Trung Quốc.
Nhu cầu sầu riêng lớn của người tiêu dùng Trung Quốc thúc đẩy lượng nhập khẩu loại quả này từ các nước Đông Nam Á tăng mạnh. Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, kể từ năm 2022, Trung Quốc đã cấp phép nhập khẩu sầu riêng từ năm quốc gia, trong đó có Việt Nam, Malaysia và Lào. Năm 2025, lượng sầu riêng nhập khẩu của Trung Quốc đạt 1,87 triệu tấn, gấp đôi năm 2022.
Bên cạnh việc mở rộng nhập khẩu loại trái cây nhiệt đới này, Trung Quốc đã đưa cây sầu riêng vào trồng tại hai tỉnh phía nam là Hải Nam và Vân Nam để đáp ứng nhu cầu thị trường lớn.
“Một cây sầu riêng cần ít nhất bốn năm từ khi trồng đến khi ra trái. Với nhiều thách thức về điều kiện tự nhiên ở Vân Nam, việc giúp cây cho trái chín đều và đạt năng suất ổn định là cực kỳ khó”, ông Ao Pingxing, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ngành sầu riêng thuộc Đại học Nông nghiệp Vân Nam, nói.
Ông cho biết năm nay là lần đầu tiên nhiều mô hình trồng thử nghiệm sầu riêng ở Vân Nam cho trái trên quy mô lớn. Đây là bước quan trọng giúp nghề trồng sầu riêng chuyển từ thử nghiệm rải rác sang trồng trình diễn quy mô lớn, theo hướng chuẩn hóa.
So với Hải Nam - một tỉnh nằm hoàn toàn trong vùng nhiệt đới - Vân Nam có địa hình đa dạng, nhiệt độ chênh lệch giữa các vùng, gây nhiều khó khăn cho việc trồng các giống sầu riêng.
Tại Hồng Hà (Vân Nam), các nhà nghiên cứu tập trung tuyển chọn những giống chịu lạnh và phát triển kỹ thuật xử lý ra hoa, đậu trái để cây thích nghi với khí hậu địa phương. Năm nay, 33 cây sầu riêng trong khu vực đã giữ được trái, cho tổng cộng 123 trái chất lượng cao, mỗi trái nặng trên 2 kg; cây sai nhất có tới 18 trái.
Tại cơ sở trồng thử nghiệm sầu riêng ở thành phố Cảnh Hồng, châu Tây Song Bản Nạp, một cây trưởng thành có thể cho tới 34 trái, trọng lượng trung bình 3,7 kg/trái, trái nặng nhất đạt kỷ lục 8 kg. Độ ngọt (hàm lượng đường) của sầu riêng thu hoạch tại đây vượt 36,9 độ, thuộc mức cao cấp so với các giống sầu riêng thương phẩm.
“Kết quả đánh giá tổng hợp về màu cơm, hương thơm và vị cho thấy sầu riêng trồng tại địa phương đã đạt tiêu chuẩn chất lượng cao”, ông Yang Dejun, Phó Viện trưởng Viện Lâm nghiệp và Đồng cỏ Vân Nam, cho biết. Ông nói thêm rằng đợt thu hoạch lần này đã giúp tích lũy nguồn dữ liệu thực địa vững chắc, làm nền tảng cho việc trồng trình diễn quy mô lớn và phát triển thành ngành sản xuất trong tương lai.
Hiện các nhà nghiên cứu và người trồng vẫn đang tiếp tục kiểm tra những trái sầu riêng thu hoạch từ nhiều địa điểm khác nhau.
Số liệu của Viện Lâm nghiệp và Đồng cỏ Vân Nam cho thấy diện tích trồng sầu riêng của tỉnh đã vượt 17.000 mẫu Trung Quốc (khoảng 1.133 ha), chủ yếu tập trung ở Tây Song Bản Nạp.
Hiện có bốn giống sầu riêng đã được tuyển chọn nhờ khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu của Vân Nam, trong đó có các giống cao cấp như Musang King và Red Prawn (Tôm Đỏ).
Ngoài Vân Nam, Hải Nam đã có vụ thu hoạch sầu riêng thương mại đầu tiên vào năm 2023, đánh dấu việc sầu riêng trồng trong nước chính thức có mặt trên thị trường. Tuy nhiên, ở tỉnh đảo này, sầu riêng chỉ trồng được ở khu vực nhiệt đới phía nam. Tổng diện tích trồng sầu riêng của Hải Nam hiện vào khoảng 50.000 mẫu Trung Quốc (khoảng 3.333 ha), nhưng phần lớn số cây chưa đến tuổi cho năng suất đầy đủ. Sản lượng sầu riêng nội địa của Trung Quốc vẫn còn rất nhỏ so với lượng nhập khẩu.
