Việc phê duyệt Nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 không chỉ mở đường cho mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mà còn thể hiện định hướng xây dựng một cực tăng trưởng công nghệ cao mới của Việt Nam. Với trọng tâm phát triển công nghiệp bán dẫn, sản xuất vi mạch, trí tuệ nhân tạo, logistics và hệ thống đô thị thông minh, Bắc Ninh đang được định vị vượt ra ngoài vai trò là một trung tâm sản xuất điện tử truyền thống để hướng tới vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.
Theo Nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 vừa được phê duyệt, địa phương được định hướng phát triển thành thành phố trực thuộc Trung ương, đô thị loại I và là cực tăng trưởng quan trọng của vùng Thủ đô Hà Nội cũng như vùng Đồng bằng sông Hồng.
Đáng chú ý, quy hoạch xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế địa phương. Bắc Ninh hướng tới hình thành trung tâm công nghiệp điện tử, trong đó trọng tâm là công nghiệp bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo, với mục tiêu trở thành một trong những trung tâm hàng đầu của cả nước và khu vực.
Bên cạnh phát triển công nghiệp công nghệ cao, quy hoạch còn đặt mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không và logistics hiện đại; phát triển các trung tâm R&D, khu công nghệ cao, trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.
Theo quy hoạch, quy mô dân số toàn đô thị dự kiến đạt khoảng 7-8 triệu người vào năm 2040, tăng lên khoảng 8-9 triệu người vào năm 2050 và có khả năng đáp ứng trên 10 triệu người vào năm 2075.
Vì sao Bắc Ninh được giao vai trò mới?
Trong hơn hai thập kỷ qua, Bắc Ninh là một trong những địa phương thu hút FDI mạnh nhất cả nước, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử. Sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu đã giúp địa phương trở thành trung tâm sản xuất điện tử quy mô lớn, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.
Tuy nhiên, phần lớn hoạt động vẫn tập trung ở khâu sản xuất và lắp ráp. Trong khi đó, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra yêu cầu nâng cấp lên các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu phát triển, thiết kế chip, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.
Việc đưa các lĩnh vực này vào quy hoạch cho thấy định hướng chuyển đổi từ "công xưởng sản xuất" sang "trung tâm công nghệ".
Trong những năm gần đây, Việt Nam liên tục ban hành nhiều chiến lược liên quan đến phát triển công nghiệp bán dẫn, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.
Quy hoạch mới của Bắc Ninh cho thấy địa phương đang được định vị là một trong những hạt nhân triển khai các chiến lược này nhờ nền tảng công nghiệp sẵn có, vị trí gần Hà Nội và khả năng kết nối với các trung tâm nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ.
Một điểm đáng chú ý trong quy hoạch là sự kết hợp giữa phát triển khu công nghệ cao với hệ thống logistics đa phương thức.
Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, các trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) cùng mạng lưới đường bộ, đường sắt và đường thủy được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho việc vận chuyển hàng hóa công nghệ cao, linh kiện điện tử và thiết bị bán dẫn vốn đòi hỏi chuỗi logistics có độ chính xác và tốc độ cao.
Động lực mới cho nền kinh tế
Nếu được triển khai đúng định hướng, quy hoạch sẽ mở rộng không gian phát triển của Bắc Ninh từ một trung tâm công nghiệp sang trung tâm đổi mới sáng tạo.
Điều này có thể giúp địa phương thu hút thêm các dự án có hàm lượng công nghệ cao, tăng giá trị gia tăng của sản xuất và nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế.
Việc phát triển đồng thời các khu công nghệ cao, trung tâm logistics, đô thị hạt nhân và trung tâm hành chính mới sẽ kéo theo nhu cầu lớn về nhà ở, văn phòng, dịch vụ và hạ tầng đô thị. Trong trung và dài hạn, bất động sản công nghiệp, logistics và nhà ở phục vụ chuyên gia có thể là những phân khúc được hưởng lợi nếu các dự án được triển khai theo quy hoạch.'
Tuy nhiên, mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào tiến độ đầu tư hạ tầng và khả năng thu hút doanh nghiệp công nghệ cao.
Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng khu công nghiệp, logistics, xây dựng, vật liệu, công nghệ, trung tâm dữ liệu và R&D có thể có thêm cơ hội phát triển.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ giáo dục, đào tạo kỹ sư, y tế chất lượng cao và bất động sản thương mại cũng có thể được hưởng lợi từ quá trình mở rộng quy mô đô thị.
Quy hoạch không chỉ tập trung vào phát triển công nghiệp mà còn đặt mục tiêu đầu tư đồng bộ y tế, giáo dục, văn hóa và các thiết chế an sinh xã hội. Nếu được triển khai hiệu quả, chất lượng sống của người dân có thể được cải thiện thông qua hạ tầng hiện đại hơn và cơ hội việc làm trong các ngành có giá trị gia tăng cao.
Một trong những nhóm hưởng lợi lớn nhất là ngành công nghiệp bán dẫn và điện tử khi quy hoạch xác định đây là lĩnh vực trọng tâm.
Các doanh nghiệp logistics cũng có cơ hội mở rộng hoạt động nhờ sự hình thành các trung tâm logistics hiện đại, cảng cạn và sân bay Gia Bình.
Đối với bất động sản, các khu vực gần khu công nghệ cao, trung tâm logistics, trung tâm hành chính và các đầu mối giao thông lớn có thể được hưởng lợi từ nhu cầu phát triển đô thị.
Lĩnh vực giáo dục và đào tạo cũng đứng trước cơ hội mở rộng khi nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành công nghệ dự kiến gia tăng.
Mục tiêu phát triển thành đô thị có quy mô trên 10 triệu dân vào năm 2075 là định hướng dài hạn, đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn.
Việc phát triển bán dẫn và AI cũng không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng mà còn cần nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chính sách thu hút đầu tư đủ sức cạnh tranh trong khu vực.
Ngoài ra, quá trình đô thị hóa nhanh cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển công nghiệp với bảo vệ môi trường, gìn giữ không gian văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Tiến độ triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm như Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, hệ thống logistics và các khu công nghệ cao sẽ là yếu tố quan trọng quyết định khả năng hiện thực hóa quy hoạch.
Bắc Ninh đang được tái định vị trên bản đồ kinh tế Việt Nam
Điểm nổi bật của quy hoạch lần này không nằm ở việc mở rộng quy mô đô thị mà ở sự thay đổi về định vị phát triển.
Nếu trước đây Bắc Ninh chủ yếu được biết đến là trung tâm sản xuất điện tử, thì quy hoạch mới cho thấy mục tiêu tiến lên các mắt xích có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu như nghiên cứu phát triển, bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo.
Trong trung hạn, việc hình thành mạng lưới khu công nghệ cao, trung tâm R&D và logistics hiện đại có thể giúp địa phương tiếp tục duy trì sức hút đối với dòng vốn FDI chất lượng cao.
Về dài hạn, nếu các mục tiêu quy hoạch được triển khai đồng bộ cùng với phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực, Bắc Ninh có cơ hội trở thành một trong những trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, kết quả thực tế sẽ phụ thuộc vào tiến độ thực hiện quy hoạch, khả năng thu hút doanh nghiệp công nghệ cao và sự phối hợp giữa phát triển kinh tế với quản lý đô thị bền vững.
Việc phê duyệt Nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng phát triển của địa phương. Không chỉ hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Bắc Ninh còn được định vị là trung tâm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao và logistics của quốc gia cũng như khu vực.
Nếu các định hướng được hiện thực hóa, quy hoạch có thể mở ra không gian tăng trưởng mới cho công nghiệp công nghệ cao, logistics, bất động sản và dịch vụ chất lượng cao. Tuy nhiên, để đạt được các mục tiêu này, địa phương sẽ cần đồng thời giải quyết các bài toán về hạ tầng, nguồn nhân lực, thu hút đầu tư và phát triển đô thị theo hướng bền vững.
