Việt Nam là nước duy nhất trong khu vực được ưu tiên phát triển chất bán dẫn theo sáng kiến Nexus (2024-2029)

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng, ngành công nghiệp bán dẫn ngày càng được nhìn nhận là lĩnh vực chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tại chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã ký Bản ghi nhớ hợp tác với phía Nhật Bản, thống nhất triển khai năm dự án nghiên cứu bán dẫn.

Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong khuôn khổ Nexus

Năm dự án thuộc sáng kiến Nexus giai đoạn 2024-2029 do Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản khởi xướng, với tổng ngân sách khoảng 100 triệu USD. Theo nội dung được nêu, Việt Nam là nước duy nhất trong khu vực được ưu tiên tập trung hoàn toàn vào lĩnh vực bán dẫn trong khuôn khổ sáng kiến này.

Năm hướng công nghệ được lựa chọn gồm: Vi mạch tích hợp 3D; vật liệu transistor độ linh động cao; cảm biến môi trường và năng lượng tái tạo; thiết kế chip AI SoC bảo mật; và linh kiện điện tử công suất.

Các dự án không chỉ hướng tới phát triển sản phẩm nguyên mẫu và tạo lập tài sản sở hữu trí tuệ, mà còn nhấn mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt ở trình độ thạc sĩ và tiến sĩ.

Dự kiến trong năm 2026, hai nước sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác, đồng tài trợ thêm khoảng 10 nhiệm vụ nghiên cứu mới trong lĩnh vực bán dẫn, nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Diễn biến chính sách và năng lực tham gia chuỗi giá trị

Năm 2025, Quốc hội đã thông qua 13 luật liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, nổi bật là Luật Công nghiệp công nghệ số. Đồng thời, nhiều chính sách được sửa đổi nhằm tăng ưu đãi cho các lĩnh vực công nghệ cao. Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có ngành công nghiệp bán dẫn.

Việt Nam đã tham gia vào hầu hết các công đoạn trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Theo số liệu được nêu, Việt Nam thu hút trên 50 doanh nghiệp thiết kế chip với khoảng 7.000 kỹ sư, cùng nhiều dự án về đóng gói và kiểm thử. Tổng vốn FDI trong lĩnh vực bán dẫn đạt trên 14,2 tỷ USD với 241 dự án.

Số liệu nhân lực và hệ sinh thái đào tạo

Về nguồn nhân lực, cả nước có hơn 166 trường đại học có chuyên ngành đào tạo về các ngành công nghệ kỹ thuật liên quan đến bán dẫn. Mỗi năm, các trường thu hút khoảng 134.000 sinh viên đầu vào ngành kỹ thuật.

Đặc biệt, việc khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên tại Việt Nam vào ngày 16/01/2026 được xem là mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 theo Thông báo 156/TB-VPCP

Thông báo số 156/TB-VPCP ngày 28/03/2026 kết luận của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Phiên họp thứ nhất năm 2026 đã xác định các nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung chỉ đạo trong năm 2026.

Vai trò các bộ, ngành và địa phương

• Bộ Khoa học và Công nghệ: tiếp tục là cơ quan nòng cốt; chủ trì điều phối, theo dõi và đôn đốc triển khai các nhiệm vụ; tập trung thúc đẩy nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi; đồng thời thúc đẩy kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và đối tác quốc tế.
• Bộ Tài chính: hoàn thiện và triển khai hiệu quả cơ chế ưu đãi về thuế, tài chính và đầu tư đối với lĩnh vực bán dẫn; đẩy mạnh thu hút đầu tư có chọn lọc, đặc biệt là dự án công nghệ cao; phối hợp phân bổ và huy động nguồn lực cho hạ tầng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn.
• Bộ Ngoại giao: thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bán dẫn; tranh thủ nguồn lực về công nghệ, đào tạo và đầu tư; tăng cường kết nối với các tập đoàn công nghệ, tổ chức nghiên cứu và chuyên gia quốc tế; đẩy mạnh truyền thông đối ngoại, quảng bá Việt Nam là điểm đến hấp dẫn cho dự án công nghệ cao.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo: phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn; thúc đẩy mô hình liên kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp; đẩy mạnh đào tạo lại và đào tạo nâng cao để mở rộng lực lượng kỹ sư và chuyên gia.
• Bộ Công Thương: nghiên cứu, hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp điện tử và bán dẫn; bảo đảm điều kiện về năng lượng và hạ tầng phục vụ sản xuất công nghệ cao; thúc đẩy hợp tác thương mại để tạo thuận lợi cho Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu.
• Các địa phương: chủ động chuẩn bị hạ tầng đồng bộ, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp để thu hút dự án công nghệ cao và hình thành các trung tâm công nghiệp bán dẫn.
• Cơ sở đào tạo, nghiên cứu: tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo và nghiên cứu; phát huy hiệu quả phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu đã được đầu tư; mở rộng hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực nghiên cứu.
• Cộng đồng doanh nghiệp: doanh nghiệp công nghệ trong nước chủ động nâng cao năng lực công nghệ, tăng cường đầu tư cho nghiên cứu – phát triển và tích cực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn.

Nhìn chung, các nội dung hợp tác và định hướng chính sách trong giai đoạn tới tập trung vào phát triển công nghệ lõi, mở rộng hợp tác nghiên cứu, đồng thời củng cố nền tảng nhân lực và cơ chế thu hút đầu tư nhằm nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.