Vụ bánh kem gây ra khoản phạt 3,597 tỷ nhân dân tệ cho bảy nền tảng giao đồ ăn trực tuyến của Trung Quốc

Một khiếu nại liên quan đến chiếc bánh sinh nhật bất thường đã dẫn tới cuộc điều tra trên phạm vi toàn quốc tại Trung Quốc, qua đó phơi bày mô hình giao đồ ăn trực tuyến mang tính “ma” và kéo theo các khoản tiền phạt kỷ lục. Theo Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Trung Quốc, vụ việc bắt đầu từ dấu hiệu về vật liệu an toàn thực phẩm trong một đơn hàng bánh sinh nhật, sau đó mở rộng thành điều tra đối với nhiều nền tảng giao đồ ăn hàng đầu.

Cuộc điều tra và mức phạt kỷ lục

Cơ quan quản lý cho biết tổng mức phạt áp dụng cho bảy nền tảng giao đồ ăn và thương mại điện tử gồm Pinduoduo, Meituan, JD, Ele.me, Douyin, Taobao và Tmall đạt 3,597 tỷ nhân dân tệ (khoảng 14.000 tỷ đồng). Đây là mức phạt lớn nhất kể từ khi Luật An toàn Thực phẩm được sửa đổi năm 2015.

Trong quyết định xử phạt ban hành ngày 17/4, cơ quan quản lý áp dụng nguyên tắc “mỗi cửa hàng một mức phạt, mỗi vi phạm tính một lần”. Tổng cộng 19,6874 triệu nhân dân tệ tiền phạt cũng được áp dụng đối với đại diện pháp lý và giám đốc an toàn thực phẩm của các nền tảng.

Mô hình “chuyển đơn” và cơ chế vận hành

Điều tra cho thấy một mô hình vận hành mang tính hệ thống được gọi là “chuyển đơn”. Theo đó, đơn hàng không được hoàn thành trực tiếp bởi cửa hàng hiển thị trên nền tảng, mà được chuyển tới các sàn trung gian để đấu thầu.

Ví dụ được nêu trong kết quả điều tra: với một đơn bánh kem 6 inch trị giá 252,3 nhân dân tệ, đơn hàng được đấu giá giữa ba cửa hàng với mức giá 100, 90 và 80 nhân dân tệ. Cửa hàng trúng thầu (theo mức giá thấp nhất) sẽ thực hiện. Khi đó, cửa hàng “ma” thu về 121,9 nhân dân tệ, nền tảng thương mại điện tử thu 50,4 nhân dân tệ phí dịch vụ, trong khi cửa hàng sản xuất thực tế chỉ nhận khoảng 76,8 nhân dân tệ sau chi phí.

Cơ quan điều tra cũng nêu rằng chi phí nguyên liệu cho một chiếc bánh tương tự khoảng 60 nhân dân tệ. Để duy trì lợi nhuận, các cửa hàng trong chuỗi đã phải cắt giảm chất lượng, làm gia tăng rủi ro an toàn thực phẩm.

Quy mô vi phạm và các hành vi liên quan

Quá trình điều tra mở rộng với hơn 3,6 triệu đơn hàng vi phạm liên quan tới bảy nền tảng và hơn 67.000 cửa hàng ma hoạt động trên toàn quốc.

Cơ quan chức năng cũng phát hiện một chuỗi giấy tờ giả và hành vi cấu kết giữa nhân viên kiểm duyệt và các đối tượng trung gian. Khi giấy tờ giả bị hệ thống phát hiện, các bên đưa ra lý do để nộp lại cho tới khi được phê duyệt. Thậm chí có trường hợp một cá nhân đăng ký tới hơn 570 cửa hàng giả.

Trách nhiệm nền tảng và các yếu tố làm gia tăng rủi ro

Không chỉ dừng ở việc quản lý lỏng lẻo, điều tra cho thấy một số nền tảng còn ký thỏa thuận chia sẻ dữ liệu với các sàn chuyển đơn và cung cấp giao diện kỹ thuật để hỗ trợ chuyển đơn chỉ bằng một thao tác. Điều này đồng nghĩa nền tảng biết rõ hoặc phải biết về hành vi vi phạm nhưng vẫn không ngăn chặn.

Trong quá trình điều tra, một số doanh nghiệp viện lý do nâng cấp hệ thống hoặc dữ liệu nhạy cảm để trì hoãn, đồng thời có lúc xảy ra sự đối đầu trực tiếp khiến cán bộ thực thi pháp luật bị thương.

Tác động và thông điệp từ vụ việc

Sau nhiều tháng thu thập và phân tích, tổ chuyên án xây dựng được chuỗi bằng chứng đầy đủ, bao gồm luồng chuyển đơn, hồ sơ đăng ký và giao dịch.

Vụ việc được đánh giá là lời cảnh báo đối với toàn ngành giao đồ ăn trực tuyến về trách nhiệm kiểm soát hoạt động trên nền tảng. Nếu thiếu giám sát hiệu quả, các mô hình kinh doanh phi pháp như “giao đồ ăn ma” có thể tiếp tục phát triển và gây rủi ro cho người tiêu dùng.