Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt hơn 10,4 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026, tăng 12,1% so với cùng kỳ. Dù duy trì đà tăng trưởng, ngành tôm vẫn chịu nhiều sức ép cạnh tranh từ Ecuador và Ấn Độ, buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược sản xuất nâng cao năng lực cạnh tranh.
Kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng hơn 12% sau 10 tháng
Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong 10 tháng năm 2026 đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, giá trị xuất khẩu đạt khoảng 1,32 tỷ USD, tăng 13,5%.
Nhiều nhóm hàng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Trong đó, nhóm cua, ghẹ và các sản phẩm giáp xác khác dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng gần 418 triệu USD, tăng 32,6%; nhuyễn thể có vỏ vượt 260 triệu USD, tăng 23%. Kim ngạch cá tra đạt 1,98 tỷ USD, tăng 11%, trong khi mực và bạch tuộc đạt gần 700 triệu USD, tăng 15%.
Với kết quả hiện tại, ngành thủy sản đang hướng tới mục tiêu mở rộng kim ngạch trong những năm tới. Theo các kịch bản tăng trưởng được VASEP đưa ra, nếu duy trì tốc độ tăng bình quân 3% mỗi năm, kim ngạch xuất khẩu năm 2029 có thể đạt khoảng 13 tỷ USD. Với mức tăng 6%, con số này dự kiến lên 14,28 tỷ USD vào năm 2029; còn trong kịch bản tăng trưởng 10%, giá trị xuất khẩu có thể tiến gần 16 tỷ USD.
Dù vậy, hoạt động xuất khẩu vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ biến động địa chính trị, căng thẳng thương mại và chi phí vận chuyển. Những yếu tố này có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến nguồn nguyên liệu và chi phí sản xuất của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc. Theo Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, từ năm 2000 đến tháng 10/2026, thủy sản Việt Nam đã đối mặt với 332 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại tại 33 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, các vụ việc chống bán phá giá chiếm 54%, còn biện pháp tự vệ chiếm 23%.
Trước áp lực này, doanh nghiệp cần chú trọng kiểm soát chi phí, bảo đảm nguồn nguyên liệu và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Việc đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng phân khúc chế biến sâu và tìm kiếm thị trường mới cũng được xem là những hướng đi quan trọng để duy trì tăng trưởng.
Tôm Việt Nam cạnh tranh với nguồn cung giá thấp từ Ecuador
Trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản, tôm tiếp tục là một trong những mặt hàng chủ lực với kim ngạch đạt 4,22 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026, tăng 9% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, diễn biến trong tháng 10 cho thấy dấu hiệu chững lại khi xuất khẩu tôm giảm gần 5%, còn 474 triệu USD. Riêng tôm thẻ chân trắng đạt 307 triệu USD, giảm 8%.
Áp lực cạnh tranh đối với ngành tôm Việt Nam đang gia tăng khi Ecuador và Ấn Độ mở rộng nguồn cung, trong đó Ecuador không chỉ tập trung vào tôm nguyên liệu mà còn phát triển các sản phẩm chế biến như tôm bóc vỏ, tôm rút chỉ và tôm chín. Điều này khiến tôm Việt Nam gặp thêm sức ép tại những thị trường nhập khẩu lớn, đặc biệt ở các phân khúc có mức giá cạnh tranh.
Theo ông Lê Văn Quang, Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, chia sẻ tại phiên thảo luận đầu tiên của Vietnam Seafood Summit 2026, do Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức tại TP.Cần Thơ ngày 11/11: sức ép từ Ecuador nay đã vượt ra ngoài tôm nguyên liệu. Trước đây, nước này chủ yếu bán tôm nguyên con và tôm bỏ đầu. Nay họ đã nhập máy lột tôm của Trung Quốc để làm cả tôm thịt còn đuôi (PTO), tôm thịt bỏ đuôi (PD) và tôm hấp chín, vốn là những mặt hàng Việt Nam có lợi thế khi bán vào Mỹ.
Năm 2025, Ecuador xuất khẩu gần 1,39 triệu tấn tôm, đạt giá trị 7,47 tỷ USD. Sản lượng tăng 15,1%, còn kim ngạch tăng 23,2% so với năm trước. Tại thị trường Liên minh châu Âu (EU), trong 8 tháng năm 2025, Ecuador xuất khẩu hơn 160.000 tấn tôm, trong khi lượng hàng từ Việt Nam đạt khoảng 35.000 tấn.
Lợi thế về chi phí sản xuất là một trong những yếu tố giúp tôm Ecuador gia tăng sức cạnh tranh. Với cỡ tôm 50 con/kg, chi phí sản xuất tại Ecuador vào khoảng 2,4 USD/kg, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 4,25 USD/kg tại Việt Nam. Trong khi đó, xuất khẩu tôm Việt Nam sang Mỹ trong 10 tháng năm 2026 giảm 19,1%, cho thấy sức ép tại thị trường này vẫn hiện hữu.
Trước cạnh tranh về giá, một số doanh nghiệp trong nước đang điều chỉnh cơ cấu sản phẩm và tập trung vào những phân khúc có lợi thế riêng. Minh Phú chuyển hướng tăng tỷ trọng tôm sú, đồng thời điều chỉnh phương thức thu hoạch tôm thẻ chân trắng theo nhiều giai đoạn. Phân khúc tôm thẻ cỡ nhỏ từ 60-100 con/kg cũng được xem là hướng cạnh tranh mà doanh nghiệp Việt Nam có thể khai thác.
Ở góc nhìn khác, ông Võ Văn Phục, Tổng giám đốc Công ty CP Thủy sản Sạch Việt Nam (VinaCleanfood), khẳng định người nuôi Việt Nam “không hề sợ Ecuador”. Theo ông, năng suất cao của đối thủ đến từ khả năng quản lý con giống tốt, trong khi đây lại là khâu còn hạn chế tại Việt Nam. Dù cả nước có hàng nghìn cơ sở sản xuất giống, việc kiểm soát chất lượng vẫn chưa thực sự hiệu quả.
Áp lực về con giống vẫn hiện hữu khi theo VASEP, khoảng 80% tôm bố mẹ thẻ chân trắng phải nhập khẩu. Ông Phục cho rằng dư địa giảm chi phí nuôi còn lớn, nhất là tiền điện. Tại các ao nuôi năng suất tốt, chi phí điện khoảng 4.000-5.000 đồng/kg tôm, trong khi mô hình kém hiệu quả có thể vượt 10.000 đồng/kg. Chi phí vật tư và hóa chất cũng có sự chênh lệch đáng kể.
Ông Phục cũng nhấn mạnh doanh nghiệp cần tuân thủ quy định về lao động, môi trường, truy xuất nguồn gốc, thuế và phòng vệ thương mại. Theo ông, nếu kiểm soát tốt chất lượng con giống, chi phí và quy trình sản xuất, tôm Việt Nam có đủ khả năng cạnh tranh với Ecuador.
Trong bối cảnh nguồn cung từ các đối thủ ngày càng lớn, ngành tôm Việt Nam cần tiếp tục cải thiện hiệu quả sản xuất, nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá, việc phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng và khai thác các phân khúc phù hợp sẽ góp phần củng cố vị thế của tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
