Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất phát khoảng 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành nếu đảng của ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử. Tuy nhiên, Financial Times cho rằng khoản chi khoảng 1.200 tỷ USD này đặt ra bài toán lớn về tài chính, khi nước Mỹ đang thâm hụt ngân sách và cần nguồn vốn cho đầu tư.
Mỹ thu kỷ lục nhưng vẫn không có “tiền dư”
Ông Donald Trump thường ví nền kinh tế Mỹ như một doanh nghiệp. Mới đây, ông tiếp tục sử dụng phép so sánh này khi đề xuất trả một khoản “cổ tức” khoảng 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành nếu đảng của ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử.
Theo Financial Times, nếu thực sự xem nước Mỹ như một doanh nghiệp, việc chi khoảng 1.200 tỷ USD để phân phát cho người dân trong bối cảnh ngân sách đang thâm hụt là một quyết định cần được cân nhắc kỹ.
Nước Mỹ hiện không có lượng tiền mặt dư thừa để thực hiện khoản chi này. Chính phủ dự kiến chi vượt thu khoảng 1.800 tỷ USD trong năm tới.
Tuyên bố của ông Trump rằng “đất nước chúng ta đang kiếm được rất nhiều tiền” không hoàn toàn sai. Doanh thu ngân sách Mỹ đạt mức kỷ lục 5.200 tỷ USD vào năm ngoái.
Tuy nhiên, doanh thu lớn không đồng nghĩa với lợi nhuận. Nền kinh tế Mỹ vẫn đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách, kéo dài từ năm 2001.
Nếu thực hiện khoản “cổ tức” nói trên, chính phủ Mỹ sẽ không sử dụng một khoản lợi nhuận dư thừa mà phải dựa vào tiền đi vay, qua đó làm tăng thêm nợ công.
Doanh nghiệp có thể trả cổ tức khi dòng tiền âm, nhưng Mỹ đang cần đầu tư
Trong thế giới doanh nghiệp, việc trả cổ tức ngay cả khi dòng tiền âm không phải điều chưa từng xảy ra.
Theo dữ liệu của S&P Capital IQ, trong nhóm S&P 500 có 47 công ty ghi nhận dòng tiền tự do âm trong năm ngoái, nhưng 40 công ty trong số đó vẫn trả cổ tức.
Meta Platforms, công ty mẹ của Facebook, là một ví dụ. Theo LSEG, doanh nghiệp này dự kiến hoàn lại 15 tỷ USD cho cổ đông vào năm tới, dù dòng tiền của công ty đang âm khoảng 22 tỷ USD.
Một số doanh nghiệp thuộc sở hữu của các quỹ đầu tư tư nhân thậm chí vay tiền để trả cổ tức cho chủ sở hữu. Trong một số trường hợp, cách làm này từng đẩy doanh nghiệp đến bờ vực phá sản.
Tất nhiên, nước Mỹ không đứng trước nguy cơ sụp đổ theo cách tương tự. Nhưng những trường hợp trên cho thấy một doanh nghiệp vẫn có thể lựa chọn trả tiền cho cổ đông ngay cả khi không thực sự có tiền nhàn rỗi.
Vấn đề nằm ở việc số tiền đó có thể được sử dụng vào đâu để tạo ra giá trị lớn hơn.
Nếu một doanh nghiệp không còn những cơ hội đầu tư đủ hấp dẫn, trả tiền cho cổ đông có thể là lựa chọn hợp lý. Một số tập đoàn lớn từng thực hiện các khoản chi trả đặc biệt sau khi tích lũy lượng tiền mặt lớn.
Microsoft từng trả khoản cổ tức đặc biệt lên tới 32 tỷ USD vào năm 2004. Vodafone chi 24 tỷ USD vào năm 2014, trong khi BHP trả 5,2 tỷ USD vào năm 2019. Những khoản tiền này được thực hiện sau khi các tập đoàn thu về lượng tiền mặt lớn từ các thương vụ thoái vốn.
Việc chuyển tiền trực tiếp cho người dân cũng có ưu điểm riêng. Mỗi cá nhân có thể tự quyết định sử dụng 5.000 USD cho tiêu dùng, tiết kiệm hoặc trả nợ.
Theo dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), gần 40% người Mỹ không có đủ tiền mặt để trang trải một khoản chi phí khẩn cấp 400 USD. Trong khi đó, số dư nợ thẻ tín dụng trung bình của một người Mỹ hiện vào khoảng 6.600 USD.
Điều này cho thấy một bộ phận người dân có thể sử dụng khoản tiền trực tiếp hiệu quả hơn chính phủ ở một số mục đích cá nhân.
Tuy nhiên, đây cũng là nơi xuất hiện khác biệt quan trọng giữa nước Mỹ và một doanh nghiệp thông thường.
Mỹ đang rất cần đầu tư. Cơ sở hạ tầng của quốc gia này đang xuống cấp, trong khi hệ thống chăm sóc sức khỏe vẫn tụt hậu đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển khác.
Một doanh nghiệp có thể trả tiền cho cổ đông khi không còn dự án sinh lời đủ hấp dẫn để đầu tư. Nhưng nước Mỹ khó có thể nói rằng mình đang thiếu những lĩnh vực cần rót vốn.
“Cổ tức” 5.000 USD có thể trở thành cam kết khó đảo ngược
Đây là bài toán mà một CEO thông thường không phải đối mặt.
Doanh nghiệp có thể lựa chọn dự án mang lại lợi nhuận cao nhất cho cổ đông. Chính phủ phải cân nhắc rộng hơn bởi mỗi khoản đầu tư công đều tạo ra nhóm hưởng lợi và những người không được hưởng lợi trực tiếp.
Vì vậy, nếu coi nước Mỹ là một doanh nghiệp, câu hỏi không chỉ là “có nên trả cổ tức hay không?”, mà còn là “liệu có cách nào sử dụng số tiền đó để tạo ra giá trị lớn hơn trong tương lai hay không?”
Khoản “cổ tức” của ông Trump còn tiềm ẩn một vấn đề khác: rất khó dừng lại sau khi đã bắt đầu.
Trong thế giới doanh nghiệp, nhà đầu tư thường nhanh chóng coi cổ tức hoặc hoạt động mua lại cổ phiếu là một phần lợi ích thường xuyên. Khi doanh nghiệp cắt giảm những khoản chi trả này, giá cổ phiếu có thể chịu sức ép.
Trong chính trị cũng tồn tại cơ chế tương tự. Một khi cử tri đã quen với việc nhận tiền trực tiếp từ chính phủ, việc dừng hoặc giảm các khoản chi trả trong tương lai có thể trở thành quyết định đầy rủi ro về mặt chính trị.
Do đó, nếu được thực hiện, khoản “cổ tức” 5.000 USD có thể không chỉ đơn thuần là một khoản tiền phát một lần. Nó có nguy cơ trở thành một cam kết mà chính phủ khó rút lại, tương tự việc một doanh nghiệp sau khi nâng cổ tức thường rất khó quay đầu.
