Các hãng bảo hiểm dùng AI để tối ưu chi phí nhưng từ chối bảo vệ AI khi công nghệ này trở thành rủi ro toàn ngành

Từng được kỳ vọng là đòn bẩy giúp tăng năng suất, nhưng sự thiếu nhất quán và khó lường của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến nhiều hãng bảo hiểm lớn trên thế giới phải điều chỉnh chiến lược, thậm chí rút lui khỏi một số mảng bảo hiểm liên quan đến rủi ro AI. Theo các nguồn tin, các điều khoản loại trừ âm thầm đang gia tăng trong hợp đồng bảo hiểm an ninh mạng và trách nhiệm nghề nghiệp (E&O), tạo thêm khó khăn cho doanh nghiệp khi vừa muốn đổi mới vừa lo ngại rủi ro không được bồi thường.

Nguyên nhân: AI khó định giá rủi ro và thiếu khả năng truy vết

Trong bảo hiểm, rủi ro thường có thể tính toán và định giá. Tuy nhiên, AI được cho là đang “phá vỡ” các giả định truyền thống vì đầu ra khó dự đoán. Theo ông Dorian Smiley, Giám đốc Công nghệ tại Codestrap, về lý thuyết các mô hình AI cần mang tính xác định, tức cùng một đầu vào phải cho ra cùng một đầu ra. Thực tế lại không như vậy: AI có thể đưa ra các kết quả khác nhau cho cùng một yêu cầu, và quan trọng hơn, ngay cả hệ thống cũng không thể xác nhận chắc chắn câu trả lời đó có chính xác hay không.

Ngoài yếu tố đầu ra không ổn định, nhiều hãng bảo hiểm cũng không thoải mái khi bảo trợ cho AI do thiếu khả năng truy vết “con đường tư duy” mà thuật toán đã thực hiện để đi đến kết quả. Ông Connor Deeks, CEO của Codestrap, cho rằng các giải pháp dựa trên “cảm giác” (“vibe-coded”) tiềm ẩn rủi ro nội tại mà ngay cả người tạo ra cũng khó nhìn thấu toàn bộ quy trình.

Diễn biến: từ các hồ sơ xin phép loại trừ đến việc siết điều kiện bảo hiểm

Một mốc đáng chú ý được ghi nhận từ tháng 11/2025, khi tờ Financial Times đưa tin rằng ba gã khổng lồ AIG, Great American và W.R. Berkley đã nộp đơn lên các cơ quan quản lý Mỹ để xin phép cung cấp các chính sách có điều khoản loại trừ liên quan đến các công cụ AI như chatbot và đại lý ảo. Ban đầu, nhiều người cho rằng đây chỉ là bước đi phòng ngừa, nhưng theo các nguồn tin, kế hoạch này đang được triển khai rộng hơn.

Jason Bishara, người đứng đầu mảng tài chính tại NSI Insurance Group, cho biết khẩu vị rủi ro của các nhà bảo hiểm đang thay đổi nhanh chóng. Một số hãng từ chối báo giá thẳng thừng nếu doanh nghiệp có liên quan sâu đến AI, trong khi số khác chọn cách tăng phí bảo hiểm lên mức cao để bù đắp rủi ro.

Số liệu và phạm vi áp dụng: tập trung vào bảo hiểm an ninh mạng và E&O

Nội dung được đề cập chủ yếu liên quan đến các hợp đồng bảo hiểm an ninh mạng và trách nhiệm nghề nghiệp (E&O). Theo các nguồn tin, các điều khoản loại trừ đang xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt nhắm vào các hoạt động liên quan đến công cụ AI và cách thức vận hành có thể làm phát sinh rủi ro khó kiểm soát.

Trong bối cảnh đó, thị trường bảo hiểm được mô tả đang chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm nhà cung cấp dịch vụ AI (vendors): cơ hội nhận bảo hiểm hiện nay được đánh giá là thấp, do các hãng coi đây là nhóm rủi ro cao nhất và thường từ chối ngay từ vòng thẩm định.
• Nhóm doanh nghiệp chỉ sử dụng AI như công cụ hỗ trợ: các hãng áp dụng chiến thuật “phân tách”, cố gắng phân biệt giữa AI được quản trị chặt chẽ (governed AI) và các dự án thử nghiệm tự phát.

Tác động: thay đổi câu hỏi thẩm định và rủi ro bị từ chối bồi thường

Thay vì chỉ hỏi “Bạn có dùng AI không?”, các thẩm định viên được cho là đang đi vào chi tiết hơn với các câu hỏi như: “Bạn quản trị nó như thế nào?”, “Quy trình bảo mật ra sao?” và “Làm thế nào để thu hồi hoặc kiểm soát khi AI đưa ra quyết định sai?”.

Những hệ thống AI thử nghiệm, không có cơ chế giám sát và không thể hoàn tác (rollback) được đánh giá là gần như không có cửa được bảo hiểm.

Trong khi đó, Jason Bishara cảnh báo rằng việc che giấu mức độ can thiệp của AI trong vận hành doanh nghiệp là rủi ro lớn. Nếu không công khai đầy đủ cách thức hoạt động, các hãng bảo hiểm có thể lấy đó làm lý do chính đáng để từ chối bồi thường khi xảy ra sự cố.

Nhận định: “hộp đen” và autonomous agents làm tăng bất định

Các chuyên gia cũng nêu quan điểm rằng việc coi các đại lý tự động (autonomous agents) như những “nhân viên kỹ thuật số” là ý tưởng táo bạo nhưng rủi ro. Lý do là không ai muốn “thuê” một hệ thống không thể học hỏi thông tin mới một cách chính xác, không thể truy xuất dữ liệu tin cậy hoặc không thể tự kiểm tra công việc của chính mình.

Trong bối cảnh AI vẫn còn là “hộp đen” về mặt tư duy, doanh nghiệp được cho là sẽ phải tự gánh chịu nhiều rủi ro hơn, trong khi các nhà bảo hiểm tìm cách né tránh bằng các điều khoản loại trừ và điều kiện bảo hiểm chặt chẽ hơn.

Điều trớ trêu được nhắc đến trong nội dung là: trong khi các hãng bảo hiểm từ chối bảo vệ khách hàng trước rủi ro AI, chính họ lại đang tích cực áp dụng AI vào quy trình vận hành nội bộ để tối ưu hóa chi phí.

Nguồn: BI, Wired, CIO