Các nhà sản xuất may mặc Bangladesh đang trông đợi các thỏa thuận thương mại mới để vực dậy xuất khẩu, trong bối cảnh ngành chịu áp lực từ chiến tranh Iran, chi phí đầu vào tăng và cạnh tranh toàn cầu gia tăng. Ông Shah Mohammad Mohit, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc O’Dell Group, cho biết
giá nhiên liệu tăng do nguồn cung từ Vùng Vịnh bị gián đoạn đã đẩy chi phí sản xuất của công ty lên 12-15%, trong khi chi phí vận chuyển hàng hóa từ Dhaka đến cảng Chittagong tăng hơn gấp ba lần. 'Chúng tôi cũng lo ngại chiến tranh sẽ ảnh hưởng đến các thị trường xuất khẩu chủ chốt như Mỹ và Liên minh châu Âu,' ông cảnh báo, lưu ý rằng niềm tin tiêu dùng yếu ở phương Tây có thể làm giảm đơn đặt hàng. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc chuyển chi phí tăng lên cho khách hàng. Việc đóng cửa eo biển Hormuz chỉ là một trong nhiều áp lực. Việc tăng thuế nhập khẩu của Mỹ, các thỏa thuận thương mại của đối thủ như Ấn Độ và Việt Nam, bất ổn chính trị trong nước và nguy cơ mất ưu đãi cho nước kém phát triển (LDC) đang đè nặng lên ngành. Do đó, xuất khẩu hàng may mặc của Bangladesh đã giảm trong tám tháng liên tiếp so với cùng kỳ năm trước, tháng 3 giảm mạnh nhất 19,4%. Năm 2025, xuất khẩu hàng may mặc của Bangladesh lần đầu tụt sau Việt Nam trong 5 năm. Sau cuộc bầu cử tháng 2 đưa Đảng Dân tộc Bangladesh (BNP) trở lại nắm quyền, các doanh nghiệp kỳ vọng các thỏa thuận thương mại mới sẽ hỗ trợ phục hồi xuất khẩu. Trong khi chờ đợi, ngành đang kỳ vọng thêm hỗ trợ từ chính phủ. Chính phủ của Thủ tướng Tarique Rahman đã giải ngân 25,65 tỷ Taka (206,94 triệu USD) tiền hỗ trợ xuất khẩu. Doanh nghiệp có thể nhận hỗ trợ tiền mặt tương đương 0,3-10% giá trị xuất khẩu tùy điều kiện. 'Đây là các chính sách đã được cam kết trước đó,' ông Mohammad Hatem, Chủ tịch Hiệp hội Cổ may Bangladesh, cho biết. 'Chính phủ cần đưa ra các kế hoạch mới khi các đối thủ như Ấn Độ và Việt Nam đang tiến Very nhanh.' Các doanh nghiệp cũng đề xuất bỏ thuế 10% đối với khoản hỗ trợ xuất khẩu và nới lỏng nhập khẩu nguyên liệu. Các thỏa thuận thương mại mới bao phủ ba thị trường xuất khẩu lớn nhất là EU, Mỹ và Nhật Bản. Trong đó, thỏa thuận với Nhật Bản, được ký trước cuộc bầu cử ngày 12/02, sẽ cho phép 7.379 mặt hàng của Bangladesh – bao gồm hàng may mặc – được vào Nhật Bản miễn thuế. 'Thỏa thuận này sẽ giúp tăng doanh thu xuất khẩu sang Nhật, hiện khoảng 1 tỷ USD mỗi năm,' theo ông Jahirul Islam, quản lý tại Maruhisa Pacific. Nhật Bản hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ năm của Bangladesh. Thỏa thuận với Mỹ mang lại nhiều tranh luận. Thuế đối ứng với hàng hóa Bangladesh sẽ giảm từ 37% xuống 19%, ngang với Việt Nam và Ấn Độ. Một phần hàng may mặc sử dụng cotton và sợi tổng hợp từ Mỹ có thể được miễn thuế theo hạn ngạch. Ông Mohit cho biết việc giảm thuế xuống 19% là tích cực, khi công ty ông đã lỗ 2 triệu USD trong quý cuối năm do tranh cãi với khách hàng về chia sẻ chi phí thuế. Một số doanh nghiệp quốc tế như Kontoor Brands hay Gildan Activewear cũng nhìn thấy lợi ích và đã lên kế hoạch mở rộng sản xuất tại Bangladesh. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp trong nước lo ngại điều kiện sử dụng nguyên liệu từ Mỹ sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng hiện tại, vốn phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Mỹ. Thỏa thuận cũng bị chỉ trích vì các điều khoản cho phép Mỹ tăng thuế nếu Bangladesh ký hiệp định với các nền kinh tế phi thị trường, có thể cản trở việc tham gia hiệp định RCEP. Một số chuyên gia cho rằng lợi ích ròng của thỏa thuận có thể tiêu cực và mang tính bất cân Xứng. Hiện trạng của hiệp định cũng chưa rõ sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ chế thuế đối ứng của chính quyền Trump. Trong khi đó, thỏa thuận PCA với EU mang tính nền tảng cho một hiệp định thương mại tự do trong tương lai, giúp Bangladesh duy trì ưu đãi thuế sau khi mất vị thế nước kém phát triển nhất (LDC) vào tháng 11. Tuy nhiên, PCA 'không đảm bảo ưu đãi thuế ngay lập tức,' theo chuyên gia Fahmida Khatun. Bà nhấn mạnh nếu không cải cách nhanh và đẩy mạnh đàm phán thương mại, Bangladesh có thể mất lợi thế cạnh tranh, đặc biệt khi EU đã ký hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ và Việt Nam. Để duy trì sức cạnh tranh, Bangladesh cần cải thiện hạ tầng cảng biển, thủ tục hải quan và đẩy mạnh sản xuất hàng may mặc từ sợi tổng hợp. 'Nếu không có cải cách trong nước và chiến lược thương mại chủ động hơn, các thỏa thuận hiện tại sẽ chưa đủ để bảo vệ năng lực xuất khẩu của Bangladesh,' bà Khatun cho biết.
