Chương trình SMR của Saskatchewan có thể tạo ra hàng nghìn việc làm kỹ thuật và thúc đẩy các ngành công nghiệp địa phương, các chuyên gia cho rằng

Ngày 11/5, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp với Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tổ chức Hội thảo quốc tế “Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam”. Tại hội thảo, bà Breann Whitby, Quyền Giám đốc Chính sách Hạt nhân của Crown Investments Corporation of Saskatchewan (tập đoàn Nhà nước thuộc sở hữu chính quyền tỉnh bang Saskatchewan, Canada), chia sẻ kinh nghiệm triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và cách năng lượng hạt nhân có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và củng cố an ninh năng lượng.

Nỗ lực triển khai SMR của Saskatchewan

Theo bà Whitby, phát triển và triển khai SMR không chỉ nhằm bổ sung nguồn điện sạch, mà còn hướng tới nhiều mục tiêu tăng trưởng trong chiến lược phát triển của Saskatchewan. Trong đó có chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu nhằm nâng cao khả năng chống chịu của địa phương, mục tiêu đạt dân số 1,4 triệu người vào năm 2030 và các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khác.

Saskatchewan cũng chủ động hợp tác với các chính quyền và tổ chức để thúc đẩy phát triển năng lượng hạt nhân. Năm 2019, bang Saskatchewan cùng Ontario và New Brunswick ký biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy phát triển SMR tại Canada. Đến tháng 4/2021, Alberta tham gia sáng kiến này. Năm 2022, bốn địa phương thống nhất một kế hoạch chiến lược chung, xác định lộ trình phát triển các lò phản ứng mô-đun nhỏ.

Theo kế hoạch, SMR có thể cung cấp nguồn điện an toàn, ổn định và không phát thải để phục vụ nền kinh tế và dân số đang tăng trưởng, đồng thời mở ra cơ hội đưa tri thức, công nghệ và chuyên môn hạt nhân của Canada ra thị trường toàn cầu.

Một dấu mốc khác là Chiến lược An ninh Năng lượng và Kế hoạch Cung ứng Saskatchewan First, được công bố vào tháng 10/2025. Văn kiện này được xem là lộ trình hướng tới hệ thống điện đáng tin cậy và có chi phí hợp lý trong dài hạn, theo cách tiếp cận “kết hợp mọi nguồn năng lượng” trong phát điện. Chiến lược cũng xác định than đá sẽ đóng vai trò cầu nối để chuyển sang điện hạt nhân và khẳng định cam kết xây dựng hệ thống điện cấp tỉnh vận hành bằng năng lượng hạt nhân.

Ngành công nghiệp hạt nhân mở ra cơ hội việc làm và chuỗi cung ứng

Bên cạnh định hướng phát triển điện hạt nhân và SMR, bà Whitby cũng nêu vị thế của Saskatchewan trong ngành công nghiệp hạt nhân toàn cầu. Saskatchewan hiện là nhà sản xuất uranium lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 24% sản lượng uranium toàn cầu trong năm 2024, đồng thời là địa phương duy nhất sản xuất uranium của Canada.

Phát triển điện hạt nhân

Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử theo hướng an toàn, an ninh, phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, bảo vệ môi trường và củng cố an ninh năng lượng quốc gia. Chiến lược cũng hướng tới hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Tháng 11/2023, Cameco Corporation (doanh nghiệp có trụ sở tại Saskatchewan và là một trong những nhà cung cấp nhiên liệu uranium lớn nhất thế giới) mua lại 49% cổ phần của Westinghouse Electric Company, tập đoàn hàng đầu thế giới về công nghệ và dịch vụ năng lượng hạt nhân.

Ngoài ra, nhiều sáng kiến nghiên cứu hạt nhân cũng được triển khai. Năm 2025, Viện Toàn cầu về Năng lượng, Khoáng sản và Xã hội (mô hình hợp tác giữa Đại học Saskatchewan, Đại học Regina và Học viện công lập Saskatchewan Polytechnic) được thành lập, trong đó lĩnh vực hạt nhân giữ vai trò trọng tâm.

Nhu cầu nhân lực và cơ hội cho doanh nghiệp địa phương

Theo đánh giá của lãnh đạo tập đoàn nhà nước thuộc bang Saskatchewan, sự mở rộng của ngành công nghiệp hạt nhân trong tương lai có thể tạo ra nhu cầu từ 2.500 đến 3.500 lao động kỹ thuật và chuyên môn được đào tạo bài bản. Trong đó, nhóm lao động kỹ thuật lành nghề như thợ điện, thợ lắp ống… được dự báo chiếm tỷ trọng lớn nhất. Các vị trí kỹ sư, quản lý dự án và vận hành hạt nhân cũng được cho là sẽ có nhu cầu rất cao.

Điện hạt nhân đồng thời mở ra cơ hội cho các nhà cung ứng công nghiệp của Saskatchewan, dựa trên nền tảng sẵn có trong các lĩnh vực dầu khí, khai khoáng và chế tạo. Chính quyền Saskatchewan đang hỗ trợ nhiều dự án nhằm phát triển chuỗi cung ứng hạt nhân ở cấp địa phương, Canada, Bắc Mỹ và toàn cầu, qua đó giúp doanh nghiệp trong tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.