Dự án đường sắt cao tốc HS2 ở Anh đối mặt với chi phí vượt dự toán và chậm tiến độ sau khi chọn công nghệ của Nhật Bản và Pháp thay cho đề xuất của Trung Quốc

Dự án đường sắt cao tốc HS2 của Anh được khởi công từ năm 2020, nhằm kết nối London với Birmingham và là tuyến liên thành phố đầu tiên được xây dựng ở phía Bắc London trong hơn một thế kỷ qua. Mục tiêu của HS2 là tăng năng lực cho hệ thống đường sắt đang quá tải, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển và giảm phát thải carbon giữa hai trung tâm kinh tế lớn của Anh.

Quy mô dự án và các giai đoạn triển khai

HS2 được chia thành ba giai đoạn:

• Giai đoạn 1: Nối London với West Midlands.
• Giai đoạn 2a: Kéo dài đến Crewe, kết nối khu vực phía Bắc.
• Giai đoạn 2b: Hoàn thiện tuyến đến Manchester và Leeds.

Tiến độ liên tục bị lùi

Theo thông tin từ tạp chí New Civil Engineer, giai đoạn 1 ban đầu dự kiến hoàn thành vào năm 2026. Tuy nhiên, đến tháng 11/2023, thời hạn được lùi sang năm 2029, rồi tiếp tục lùi đến năm 2033. Gần đây, dự án lại tiếp tục bị tuyên bố trì hoãn thêm một lần nữa.

Nguyên nhân được nêu chủ yếu liên quan đến các thay đổi lớn về quy mô dự án, cùng với các thách thức kỹ thuật và tài chính tác động đến tiến độ ban đầu. Thời điểm hoàn thành thực tế được cho là sẽ tiếp tục điều chỉnh tùy theo tình hình thi công.

Mục tiêu thời gian di chuyển và công nghệ dự kiến

Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ London đến Birmingham được cho là rút ngắn tới 40%, còn khoảng 49 phút.

Về phương án tàu và công nghệ, HS2 dự kiến sử dụng tàu có tốc độ tối đa 360 km/h, do các nhà sản xuất như Hitachi và Alstom thiết kế. Các đoàn tàu được mô tả tích hợp công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm tiếng ồn; đồng thời hệ thống đường ray sử dụng công nghệ không mối nối nhằm giảm độ rung lắc, tăng độ ổn định và độ bền.

Đối với các hạng mục cầu và hầm lớn, dự án áp dụng công nghệ máy khoan hầm (Tunnel Boring Machine - TBM) để đảm bảo thi công an toàn và nhanh chóng. Về quản lý vận hành, HS2 dự kiến triển khai hệ thống kiểm soát tàu tự động ETCS thế hệ mới nhất, cùng với hệ thống tín hiệu kỹ thuật số nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, giảm nguy cơ va chạm và tối ưu hóa lịch trình.

Chi phí tăng mạnh và áp lực ngân sách

Theo The Business Times, chi phí ước tính của dự án đã gần như tăng gấp ba. Từ mức 37,5 tỷ bảng năm 2013, đến nay dự án được ước tính hơn 100 tỷ bảng Anh (tương đương 136 tỷ USD), khiến HS2 trở thành một trong những tuyến đường sắt đắt đỏ nhất thế giới.

Đề xuất vận hành tốc độ thấp hơn để tiết kiệm chi phí

Trong thông tin được The Guardian đăng tải vào tháng 3/2026, Anh đã yêu cầu dự án HS2 xem xét phương án vận hành tàu ở tốc độ thấp hơn nhằm kiềm chế ngân sách đang tăng vọt và đưa tuyến vào khai thác sớm hơn.

Cụ thể, HS2 Ltd sẽ đánh giá liệu việc giới hạn tốc độ ở mức 186 dặm/giờ (300 km/h) thay vì 224 dặm/giờ có thể tiết kiệm chi phí, với khả năng lên tới hàng tỷ bảng Anh, đồng thời giúp tuyến đường sắt đi vào hoạt động sớm hơn trong những năm 2030.

Hiện tại, phần lớn tàu nhanh tại Anh chạy tối đa 125 dặm/giờ. Các tuyến tàu cao tốc đến Kent và đường hầm eo biển Manche (Channel Tunnel) sử dụng tuyến HS1 với tốc độ tối đa 186 dặm/giờ, mức phổ biến tại châu Âu.

Quan điểm về tiến độ và kiểm soát chi phí

Trong bản cập nhật gửi Quốc hội, Bộ trưởng Giao thông Heidi Alexander cho biết kể từ khi Giám đốc điều hành HS2 Mark Wild đưa ra kế hoạch tái thiết lập tiến độ và ngân sách, quy mô thách thức đã trở nên rõ ràng hơn.

Bộ trưởng cũng nêu rằng chưa có tuyến đường sắt nào tại Anh được thiết kế để chạy ở tốc độ 360 km/h. Do đó, dự án có thể phải chờ hoàn thành đường ray HS2 mới thử nghiệm tàu, hoặc lựa chọn phương án đưa tàu ra nước ngoài để thử nghiệm, có thể ảnh hưởng đến chi phí và tiến độ.

Trong khi đó, bà Alexander cho biết HS2 đang vận hành “đúng hướng”, đạt các cột mốc xây dựng, bao gồm việc hoàn tất đào toàn bộ 23 dặm đường hầm sâu cần thiết cho giai đoạn mở đầu của tuyến. Chính phủ kỳ vọng sẽ kiểm soát được chi phí trước khi công bố kế hoạch tái thiết lập hoàn chỉnh, bao gồm tổng mức đầu tư được tính lại theo giá năm 2026. Sau nhiều năm lạm phát tăng cao trong đại dịch Covid, chi phí lao động và thép tăng mạnh, tổng mức đầu tư được dự báo sẽ vượt 100 tỷ bảng Anh.

Số liệu chi phí cập nhật

Bản cập nhật định kỳ 6 tháng công bố vào tháng 3/2026 cho thấy tổng chi phí đến nay đạt 46,2 tỷ bảng (theo giá hiện tại). Trong đó, có 2,6 tỷ bảng dành cho đoạn phía Bắc từ Birmingham đến Manchester, phần đã bị hủy bỏ vào năm 2024.

Nhận định từ phía điều hành dự án

Giám đốc điều hành HS2 cho biết đã cam kết với Bộ trưởng Giao thông về việc “lấy lại quyền kiểm soát” dự án và chấm dứt tình trạng đội chi phí cũng như chậm tiến độ. Theo phát biểu, khi hiệu suất đang cải thiện nhờ nỗ lực của 30.000 lao động trên công trường, HS2 đang xem xét các phương án để tăng hiệu quả hơn nữa. Vị này nhấn mạnh tốc độ không phải là mục tiêu chính, đồng thời cho rằng tuyến đường sắt sẽ mang lại hành trình tốt hơn, tăng năng lực vận tải cho toàn mạng lưới và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.