Ngày 15/10, Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã tổ chức Hội thảo với chủ đề "Phát triển, tái thiết các khu vực đô thị xung quanh các nhà ga đường sắt theo mô hình TOD tại Hà Nội – Cơ hội và thách thức".
Tham dự hội thảo có các chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc của Hà Nội. Tại Hội thảo, các chuyên gia đã thảo luận về định hướng phát triển đường sắt đô thị với mục tiêu phát triển các đô thị xung quanh các nhà ga theo mô hình TOD (Mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng).
Theo định hướng tại Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà nội tầm nhìn 100 năm, hệ thống Đường sắt đô thị được xác định là khung giao thông chủ yếu trực tiếp dẫn dắt mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm đồng thời tạo nền tảng để phát triển đô thị theo mô hình TOD.
Hệ thống TOD gắn với đường sắt đô thị được tổ chức tại các ga và đầu mối giao thông hình thành các trung tâm đô thị mật độ cao, đa chức năng góp phần tái cấu trúc không gian đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển hệ thống giao thông công cộng.
Theo các chuyên gia, việc triển khai hệ thống đường sắt đô thị gắn với TOD có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác hiệu quả hạ tầng giao thông, tăng hiệu năng quỹ đất, tạo tiền đề và nguồn lực trong việc hình thành các trung tâm đô thị mới. Đây là cơ hội, đòn bẩy thúc đẩy quá trình tái cấu trúc đô thị Hà Nội theo định hướng đã đặt ra là phát triển đa tầng, đa lớp, đa cực đa trung tâm.
Tuy nhiên quá trình triển khai việc này cũng sẽ đặt ra nhiều thách thức không nhỏ trong việc đồng bộ hoá giao thông, quy hoạch, đất đai tài chính, tài chính, phát triển đô thị, giải phóng mặt bằng và quản trị thực hiện…
Đối với Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đường sắt đô thị và TOD có ý nghĩa chiến lược trong việc giải quyết các hạn chế về giao thông, sử dụng hiệu quả quỹ đất; phát triển các khu vực trung tâm đồng thời tạo nguồn lực về tài chính đầu tư.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Lưu Quang Huy - Viện trưởng viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội cho rằng: "Mạng lưới đường sắt đô thị là phương tiện giao thông công cộng vận tải lớn, đóng vai trò kết nối liên tuyến, đặc biệt kết nối với các tỉnh xung quanh Hà Nội, góp phần phát triển kinh tế xã hội không chỉ của riêng Hà Nội mà còn các tỉnh lân cận. Hiện nay, các tỉnh cũng đã có nghiên cứu dựa trên định hướng quy hoạch tổng thể của Thủ đô Hà Nội và các tỉnh cũng sẽ có mạng lưới đường sắt của riêng họ. Nhưng dựa trên hạt nhân là Hà Nội, và đây cũng là động lực để các tỉnh chuẩn bị nguồn lực và sớm hình thành mạng lưới đường sắt kết nối liên vùng từ năm 2030…"
Trong tương lai gần, mật độ dân số khu vực lõi và các vùng vệ tinh của Hà Nội sẽ tăng lên gấp nhiều lần, việc phát triển các đô thị đa tầng - đa lớp với không gian ngầm sẽ trở thành lớp cấu trúc mới, và tập trung quanh các nhà ga. Các đường sắt đô thị ngầm, ga ngầm cũng chính là công trình đô thị, kết nối với các công trình lân cận. Theo các chuyên gia , với kế hoạch phát triển đường sắt đô thị tầm nhìn 100 năm của Thành phố Hà Nội, đến năm 2045, Hà Nội phấn đấu mục tiêu di chuyển bằng phương tiện công cộng đạt 50% và đến năm 2065 sẽ chiếm khoảng 60-65%, góp phần giảm các phương tiện giao thông cá nhân, giảm áp lực cho giao thông Thủ đô...
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thành công của TOD không nằm ở việc xây dựng nhiều công trình cao tầng xung quanh nhà ga mà là khả năng kết hợp dồng bộ giữa đường sắt, quy hoạch sử dụng đất, tổ chức không gian đô thị , tài chính đất đai và quản trị phát triển .
Thách thức lớn nhất với Hà Nội là quỹ đất hạn chế, chi phí giải phóng mặt bằng cao, khó huy động nguồn lực từ giá trị gia tăng đất đai. Do đó, cần nghiên cứu cơ chế điều chỉnh đất đai, chuyển quyền phát triển (TDR), phân chia lợi ích và thu hút nguồn lực xã hội tham gia TOD.
Đồng thời, Hà Nội cần lựa chọn các dự án TOD khả thi để triển khai, hoàn thiện cơ chế quản lý, huy động nguồn lực.
