Trong bốn tháng đầu năm 2026, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục chậm, nhiều bộ, cơ quan trung ương và địa phương giải ngân ở mức rất thấp. Theo báo cáo của Bộ Tài chính về phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công trong 4 tháng đầu năm 2026, tính đến ngày 30/4/2026, tổng số vốn đã giải ngân đạt 144.282,9 tỷ đồng, tương đương 14,2% kế hoạch do Thủ tướng giao.
Số liệu giải ngân đến hết 30/4/2026
Cụ thể, trong tổng số 144.282,9 tỷ đồng đã giải ngân:
- Vốn ngân sách Trung ương giải ngân: 38.802,5 tỷ đồng, đạt 10,7% kế hoạch.
- Vốn ngân sách địa phương giải ngân: 105.480,4 tỷ đồng, đạt 16,2% kế hoạch.
So với cùng kỳ năm trước, giá trị giải ngân tăng thêm 12.615,7 tỷ đồng, tuy nhiên tỷ lệ thực hiện giảm 1,7%.
Diễn biến theo đơn vị và tình trạng “vốn chờ dự án”
Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 4/2026, có 8 bộ, cơ quan Trung ương và 16 địa phương đạt hoặc vượt mức giải ngân bình quân của cả nước. Ngược lại, 27 bộ, cơ quan và 18 địa phương có kết quả thấp hơn mặt bằng chung.
Trong đó, 14 đơn vị gần như chưa giải ngân hoặc có tỷ lệ giải ngân dưới 1%. Tình trạng “vốn chờ dự án” vẫn phổ biến, khi nhiều đơn vị được giao nguồn lực lớn nhưng giải ngân ở mức rất thấp do các dự án chưa đủ điều kiện triển khai.
Nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân chưa đạt kỳ vọng
Bộ Tài chính cho biết tiến độ thực hiện chưa đạt kỳ vọng dù quy mô giải ngân đã tăng đáng kể. Một số nguyên nhân chính gồm:
- Quy mô kế hoạch năm 2026 tăng mạnh: Kế hoạch vốn năm 2026 tăng 22,7% so với năm 2025, tạo áp lực lớn cho công tác triển khai.
- Kỳ nghỉ lễ cuối tháng 4: Ảnh hưởng đến tiến độ thi công và thanh toán vốn tại nhiều dự án.
- Thiếu hụt vật liệu xây dựng và chi phí tăng: Thiếu đất đắp, cát, đá diễn ra ở nhiều địa phương; chi phí nhiên liệu và vận chuyển tăng cao, làm tổng mức đầu tư bị đẩy lên và buộc phải điều chỉnh dự án hoặc hợp đồng.
- Biến động giá nguyên vật liệu: Biến động từ xung đột Trung Đông được dự báo có thể tiếp tục đẩy giá nguyên vật liệu tăng, làm gia tăng rủi ro tài chính cho nhà thầu và ảnh hưởng tiến độ.
- Vướng mắc giải phóng mặt bằng: Khó khăn trong xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường và di dời hạ tầng.
- Chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư: Một số dự án chưa hoàn thiện thủ tục do quá trình lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ kéo dài; phải điều chỉnh nhiều lần hoặc vướng quy định liên quan đến đất đai, môi trường và quy hoạch.
- Giai đoạn đầu tập trung chuẩn bị: Chủ đầu tư chủ yếu làm thiết kế, lập và phê duyệt dự toán, lựa chọn nhà thầu; khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa lớn.
- Năng lực tổ chức thực hiện và nhân sự: Một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án còn hạn chế về năng lực tổ chức; thiếu nhân sự ở một số địa phương, đặc biệt tại các đơn vị hành chính mới sau sắp xếp.
- Bất cập pháp luật: Các vướng mắc liên quan đến đất đai, xây dựng, môi trường và đổi mới sáng tạo là rào cản cần tháo gỡ.
Quy mô kế hoạch vốn và áp lực triển khai
Theo Bộ Tài chính, tổng quy mô kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 (bao gồm cả vốn được giao, vốn địa phương bổ sung và phần chuyển tiếp từ các năm trước) đạt 1.106.800,55 tỷ đồng. Quy mô này tạo áp lực lớn lên công tác triển khai trong thời gian tới.
Đề xuất giải pháp để đẩy nhanh giải ngân
Trước thực tế tiến độ giải ngân còn chậm, Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy tiến độ trong thời gian tới:
-
Hoàn tất phân bổ chi tiết kế hoạch vốn năm 2026: Các bộ, ngành và địa phương khẩn trương hoàn tất phân bổ chi tiết. Trường hợp chưa hoàn thành trước ngày 10/5/2026 phải báo cáo rõ nguyên nhân và trách nhiệm, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15/5/2026 để tổng hợp, xử lý theo quy định.
-
Chủ động nguồn vật liệu và điều chỉnh hợp đồng phù hợp biến động giá: Địa phương chủ động đảm bảo nguồn cung vật liệu xây dựng thông qua hoàn thiện quy hoạch và cấp phép khai thác mỏ; các cơ quan quản lý sớm ban hành hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng phù hợp với biến động giá. Bộ Xây dựng được giao đôn đốc, phối hợp theo dõi thị trường vật liệu và hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng khi giá biến động mạnh.
Về giải phóng mặt bằng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao sớm trình sửa đổi Luật Đất đai trong năm 2026 và chủ động đề xuất xử lý vướng mắc phát sinh trong thời gian chờ sửa luật.
-
Tăng cường kỷ luật, kỷ cương và kiện toàn nhân sự: Xử lý nghiêm các trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm; đồng thời kiện toàn đội ngũ cán bộ để bảo đảm đủ năng lực triển khai dự án.
-
Rút gọn thủ tục thanh toán, tránh dồn vào cuối kỳ: Đơn giản hồ sơ thanh toán để giải ngân đúng quy định; lập hồ sơ thanh toán ngay đối với khối lượng hoàn thành đã được nghiệm thu, tránh dồn vào thời điểm cuối tháng và những tháng cuối năm. Với số vốn đã đủ điều kiện phân bổ, khẩn trương nhập dự toán trên hệ thống TABMIS theo thời hạn đảm bảo dự toán để giải ngân.
-
Thực hiện nghiêm chế độ báo cáo và phối hợp với Kho bạc Nhà nước: Các bộ, ngành và địa phương cập nhật đầy đủ, chính xác số liệu giải ngân; phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước để bảo đảm tính đồng bộ và minh bạch của dữ liệu phục vụ điều hành.
