Mỹ gia hạn miễn trừ 30 ngày đối với dầu Nga nhằm giảm áp lực nguồn cung năng lượng

Vào thứ Hai, ngày 18/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẽ gia hạn thêm 30 ngày cơ chế miễn trừ trừng phạt đối với dầu Nga vận chuyển bằng đường biển. Động thái này được nêu nhằm hỗ trợ các quốc gia chịu tác động nặng từ xung đột Iran và tình trạng gián đoạn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh trước đó Mỹ dự định không tiếp tục gia hạn.

Nội dung gia hạn và phạm vi giấy phép

Trong một bài đăng trên X, ông Bessent cho biết Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp giấy phép chung có thời hạn 30 ngày sau khi cơ chế miễn trừ hết hiệu lực vào thứ Bảy, 16/5. Theo ông, giấy phép này cho phép các bên tạm thời mua dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Nga đang mắc kẹt trên các tàu chở dầu mà không vi phạm các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ đối với các tập đoàn dầu khí lớn của Nga.

Theo Reuters, lần gia hạn thứ hai được đưa ra theo đề nghị của một số nước có thu nhập thấp và dễ bị tổn thương. Các nước này gặp khó khăn trong việc tiếp cận dầu từ khu vực vùng Vịnh do chiến sự Iran và tình trạng gián đoạn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz.

Ông Bessent cho biết: “Việc gia hạn này sẽ cung cấp dư địa linh hoạt thêm. Chúng tôi sẽ làm việc với các nước liên quan để cấp giấy phép riêng khi cần thiết. Giấy phép chung này sẽ giúp ổn định thị trường dầu thô vật chất và bảo đảm dầu được đưa tới các quốc gia dễ bị tổn thương nhất.”

Bối cảnh chính sách và các mốc trước đó

Tháng trước, trong một phỏng vấn với AP, ông Bessent từng nói Mỹ không có kế hoạch tiếp tục gia hạn cơ chế miễn trừ trừng phạt dầu Nga. Tuy nhiên, trong phát biểu hôm nay, ông cho rằng biện pháp này giúp định lại nguồn cung hiện có tới các nước có nhu cầu cấp bách nhất, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh với Trung Quốc trong việc tiếp cận lượng dầu từng nằm trong diện trừng phạt.

Đây là lần thứ hai cơ chế miễn trừ hết hiệu lực trước khi được gia hạn trở lại. Quyết định này vấp phải chỉ trích từ hai thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ là Jeanne Shaheen (New Hampshire) và Elizabeth Warren (Massachusetts), cho rằng đây là “món quà” dành cho Tổng thống Vladimir Putin.

Năm ngoái, chính quyền Trump áp trừng phạt đối với hai tập đoàn dầu khí lớn của Nga là Rosneft và Lukoil nhằm cắt giảm nguồn thu dầu mỏ của Moscow và gây sức ép để Nga chấm dứt chiến sự Ukraine.

Sau khi giá dầu tăng do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran làm dấy lên lo ngại về nguồn cung, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành cơ chế miễn trừ tạm thời đầu tiên vào tháng 3. Biện pháp này nhằm giảm bớt tình trạng thiếu hụt nguồn cung và kiềm chế đà tăng giá dầu bằng cách cho phép giải phóng lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Nga đang mắc kẹt trên các tàu chở dầu do trừng phạt. Cơ chế miễn trừ này không áp dụng đối với lượng dầu đang được khai thác hiện nay.

Điều kiện áp dụng và giới hạn khối lượng

Tương tự như cơ chế miễn trừ trước đó, giấy phép lần này chỉ cho phép mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga đã được lên tàu tính đến ngày 17/4. Điều này đồng nghĩa khối lượng dầu được giao dịch sẽ bị giới hạn và các bên không được tiếp cận lượng dầu Nga được lên tàu sau thời điểm này.

Tác động dự kiến và quan điểm từ thị trường

Các nhà phân tích cho rằng các cơ chế miễn trừ ngắn hạn có thể giúp một số nước phụ thuộc dầu từ vùng Vịnh giảm bớt khó khăn về nguồn cung. Tuy nhiên, tác động đối với giá xăng tại Mỹ được đánh giá là hạn chế và việc kiềm chế đà tăng giá xăng vẫn là mục tiêu hàng đầu của chính quyền.

Bà Stephanie Connor, cựu Giám đốc Chính sách tại Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ và hiện làm việc tại hãng luật Holland & Knight, nhận định: “Hiện vẫn chưa rõ các giấy phép ngắn hạn này có tạo ra tác động đáng kể nào đối với giá xăng tại Mỹ hay không.” Bà cũng nhấn mạnh rằng các lệnh trừng phạt của Anh và châu Âu đối với hoạt động mua dầu Nga vẫn đang có hiệu lực.

Ông Charles Lichfield, Phó Giám đốc Trung tâm Địa kinh tế thuộc Atlantic Council, cho rằng các cơ chế miễn trừ có thể giúp Nga tăng thêm nguồn thu từ dầu mỏ trong bối cảnh giá dầu ở mức cao. Theo ông, biện pháp này cũng làm giảm tác động từ các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu và hạ tầng năng lượng của Nga.

Ông Lichfield nhận định: “Các tín hiệu gần đây cho thấy kinh tế Nga đang gặp khó khăn. Vì vậy, đây có thể là thời điểm phù hợp để tăng cường áp lực trừng phạt. Tuy nhiên, tôi chưa thấy chính quyền đi theo hướng đó.”

Diễn biến giá dầu và các thông tin liên quan

Trong phiên giao dịch ngày thứ Hai, giá dầu Brent giao sau tăng khoảng 2,6%, đóng cửa trên 112 USD/thùng, do lo ngại nguồn cung tiếp tục thắt chặt khi eo biển Hormuz vẫn đóng cửa.

Trước đó, trong phiên, giá dầu thô có lúc giảm sau khi một tin từ Iran cho biết Mỹ đang cân nhắc dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu Iran trong thời gian đàm phán hòa bình. CNBC sau đó dẫn lời một quan chức Mỹ bác bỏ thông tin này.

Trên Truth Social, ông Donald Trump cho biết ông đã chỉ thị tạm dừng một cuộc tấn công dự kiến nhằm vào Iran để tạo điều kiện cho hai bên tiếp tục đàm phán.

Hoạt động tại G7 và định hướng trừng phạt

Ông Scott Bessent hiện có mặt tại Paris để dự cuộc họp của các bộ trưởng tài chính nhóm G7. Tại đây, ông nhấn mạnh Washington muốn G7 và các đồng minh thực thi mạnh tay hơn các biện pháp trừng phạt đối với Iran và trả lại số tiền này cho người dân Iran.