Những “ông lớn” F&B chưa lên sàn: Golden Gate, Highlands Coffee đang chờ điều gì?

Thị trường chứng khoán Việt thiếu doanh nghiệp “kỳ lân” niêm yết, cần thêm nhiều thương vụ IPO chất lượng

Dù hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam đã phát triển mạnh trong những năm gần đây, số lượng doanh nghiệp có nguồn gốc startup tạo được dấu ấn trên thị trường chứng khoán vẫn còn hạn chế. Các chuyên gia cho rằng, để nâng cao chất lượng hàng hóa trên sàn, Việt Nam cần thêm nhiều doanh nghiệp tiềm năng tiến hành IPO và xây dựng môi trường niêm yết thuận lợi hơn.

Tại Vietnam Investment Forum 2026 diễn ra ngày 11/6, vấn đề thiếu vắng các doanh nghiệp khởi nguồn từ startup trên thị trường chứng khoán Việt Nam được nhiều chuyên gia đưa ra thảo luận.

Theo các ý kiến tại diễn đàn, không cần đặt Việt Nam cạnh những thị trường chứng khoán phát triển như Mỹ, Nhật Bản hay Singapore, chỉ riêng trong khu vực Đông Nam Á, số lượng doanh nghiệp xuất phát từ startup có quy mô đủ lớn để hiện diện trên sàn vẫn còn khá ít.

Một số cái tên nổi bật thời gian gần đây chủ yếu gồm Yeah1 trên HOSE và VNG, F88 trên UpCOM.

Vì sao nhiều doanh nghiệp lớn vẫn chưa IPO?

Thực tế, nhiều startup hoặc doanh nghiệp công nghệ từng được kỳ vọng trở thành “kỳ lân” vẫn chưa thể lên sàn do chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện niêm yết, trong đó có yêu cầu về kết quả kinh doanh có lãi trong hai năm liên tiếp.

Tuy nhiên, câu chuyện của một số doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực tiêu dùng lại có sự khác biệt. Các thương hiệu như Golden Gate hay Highlands Coffee đã duy trì hoạt động kinh doanh và lợi nhuận ổn định trong nhiều năm nhưng vẫn chưa có kế hoạch IPO rõ ràng, dù từng nhiều lần đề cập khả năng này.

Điều này đặt ra câu hỏi về thời điểm, động lực và những yếu tố cần thiết để các doanh nghiệp đầu ngành tham gia thị trường vốn.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT nhận định, nhiều nhà đầu tư hiện quan tâm đến việc Việt Nam chưa có đại diện đủ mạnh trong các xu hướng công nghệ đang dẫn dắt thị trường toàn cầu. Các lĩnh vực được nhắc tới gồm trí tuệ nhân tạo (AI), chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu và hệ sinh thái hạ tầng công nghệ.

Theo bà Quỳnh, phần lớn doanh nghiệp Việt hiện mới dừng ở vai trò người dùng cuối hoặc tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng. Việc phát triển sản phẩm công nghệ có khả năng thương mại hóa toàn cầu theo chiến lược GTM (go to market) vẫn còn hạn chế.

“Việt Nam chưa có đại diện đủ lớn trên trường quốc tế và đặc biệt trên sàn chứng khoán của chúng ta cũng không có doanh nghiệp nào trực tiếp liên quan đến các lĩnh vực này. Nhiều nhà đầu tư cảm thấy Việt Nam đang bỏ lỡ hoàn toàn các cơ hội này”, bà Quỳnh chia sẻ.

Đánh giá về sự thiếu hụt các doanh nghiệp quy mô lớn trên sàn, ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS cho rằng, so với nhiều thị trường mới nổi hoặc cận biên, chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn khoảng cách.

Theo ông Khánh, Việt Nam cần thúc đẩy nhiều hơn các hoạt động IPO để bổ sung doanh nghiệp chất lượng cao, qua đó tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn trong và ngoài nước.

Ông cho biết, qua trao đổi với các bên liên quan, có nhiều doanh nghiệp đã chuẩn bị hồ sơ IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng các tiêu chí cần thiết. Vì vậy, các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan cần xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để hỗ trợ thêm nhiều doanh nghiệp tốt lên niêm yết.

“Khi chất lượng hàng hóa được cải thiện thì thị trường sẽ có thêm nhiều sản phẩm mới, từ đó thu hút được dòng vốn đầu tư mạnh mẽ hơn”, ông Khánh nhấn mạnh.

Theo phân tích từ góc nhìn thị trường vốn, hoạt động tư vấn IPO là một phần quan trọng trong nghiệp vụ ngân hàng đầu tư của các công ty chứng khoán, bao gồm tư vấn cổ phần hóa, niêm yết, định giá và tái cấu trúc doanh nghiệp.

Trong các thương vụ IPO, đơn vị tư vấn thường phải cân bằng giữa kỳ vọng định giá của doanh nghiệp phát hành và mức giá hợp lý để thu hút nhà đầu tư.

Ở chiều ngược lại, các tổ chức phân tích, quỹ đầu tư và nhà đầu tư chuyên nghiệp thường đánh giá thận trọng hơn. Các yếu tố như định giá P/E, P/B, dòng tiền, triển vọng ngành và dư địa tăng trưởng đều được xem xét trước khi đưa ra quyết định đầu tư.

Sự khác biệt giữa góc nhìn của bên tư vấn phát hành và bên phân tích đầu tư khiến việc lựa chọn thời điểm IPO trở thành yếu tố quan trọng.

Ông Khánh cho rằng, một thương vụ IPO thành công thường cần hội tụ nhiều yếu tố, bao gồm xu hướng tăng trưởng của thị trường, thanh khoản tích cực, triển vọng nâng hạng thị trường và môi trường kinh doanh ổn định. Khi thị trường đang trong giai đoạn thuận lợi, doanh nghiệp thường có xu hướng lựa chọn thời điểm phù hợp để đưa cổ phiếu lên sàn nhằm tối ưu khả năng huy động vốn.

Ngoài ra, quy mô doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đến sức hút của thương vụ IPO. Những doanh nghiệp vốn hóa lớn, có khả năng được đưa vào các bộ chỉ số hoặc thu hút dòng vốn ETF thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn.

Trong khi đó, với doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, mục tiêu IPO có thể đơn giản hơn, chủ yếu nhằm nâng cao khả năng huy động vốn và tăng tính minh bạch.

Theo ông Khánh, trong giai đoạn thị trường trầm lắng, các thương vụ IPO có thể gặp nhiều thách thức do khả năng hấp thụ của nhà đầu tư giảm. Một thương vụ không thành công cũng có thể tạo ảnh hưởng tiêu cực tới hình ảnh doanh nghiệp.

Vì vậy, doanh nghiệp có thể cân nhắc lùi thời điểm phát hành để chờ điều kiện thị trường phù hợp hơn.

Ông dự báo từ nay đến cuối năm hoặc đầu năm tới có thể xuất hiện thêm nhiều cơ hội IPO mới. Xu hướng này từng diễn ra khi một loạt công ty chứng khoán lên sàn vào cuối năm trước, sau đó thị trường bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh và vượt vùng 1.900 điểm.

Việc xuất hiện thêm các doanh nghiệp chất lượng cao trên sàn được kỳ vọng sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam đa dạng hơn, đồng thời mở rộng cơ hội đầu tư cho dòng vốn trong nước và quốc tế.