Nợ thuế 1 triệu đồng và ngừng hoạt động tại địa chỉ đăng ký có thể dẫn đến lệnh cấm xuất cảnh

Bộ Tài chính đang đề xuất bổ sung quy định hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh và có nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên. Nội dung này được nêu trong dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế gửi Bộ Tư pháp thẩm định.

Đề xuất mới: Hoãn xuất cảnh với nhóm nợ thuế từ 1 triệu đồng và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký

Theo dự thảo, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, có nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên, có thể bị hoãn xuất cảnh nếu sau 30 ngày kể từ khi nhận thông báo vẫn chưa nộp đủ.

Dự thảo nêu rõ quy định này được bổ sung nhằm nhận diện nhóm người nộp thuế có dấu hiệu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, quản lý thuế khi đã rời khỏi địa chỉ đăng ký.

Giữ nguyên các trường hợp hoãn xuất cảnh đang áp dụng

Bên cạnh điểm mới, dự thảo giữ nguyên các trường hợp bị hoãn xuất cảnh như hiện hành, bao gồm:

• Cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh nợ thuế từ 50 triệu đồng hoặc đại diện, chủ doanh nghiệp, hợp tác xã nợ thuế từ 500 triệu đồng, quá hạn trên 120 ngày.
• Người xuất cảnh định cư nước ngoài nhưng còn nợ thuế.

Điểm nhấn về ngưỡng nợ 1 triệu đồng

Theo Bộ Tài chính, ngưỡng hoãn xuất cảnh khi nợ thuế 1 triệu đồng lần đầu được áp dụng riêng đối với nhóm nợ thuế và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Đây là khác biệt so với các mức nợ cao hơn đang được áp dụng trong các trường hợp hoãn xuất cảnh theo quy định hiện hành.

Nhận định về cơ sở siết quản lý

Trao đổi với VnExpress, ông Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme), cho rằng đề xuất siết quản lý với nhóm nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký là có cơ sở.

Ông cho biết người nộp thuế đã rời khỏi địa điểm đăng ký có rủi ro cao trong quản lý thuế, do cơ quan thuế khó liên hệ, xác minh và thu hồi nợ. Đồng thời, nhóm này cũng có nguy cơ phát sinh tình trạng “doanh nghiệp ma”, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc để lại khoản nợ thuế rồi biến mất.

Về mức 1 triệu đồng, ông Quốc Anh nhận định đây là mức “rất thấp” vì việc cấm xuất cảnh tác động trực tiếp đến quyền đi lại, hoạt động thương mại, công tác, ký kết hợp đồng, học tập, chữa bệnh và thăm thân của cá nhân. Do đó, chính sách cần bảo đảm đúng đối tượng, tương xứng với mức độ vi phạm và có cơ chế bảo vệ người nộp thuế thiện chí.

Ý kiến lo ngại về tính phù hợp và chi phí thực thi

Ở chiều ngược lại, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch công ty luật SBLaw, đánh giá đề xuất mới chưa phù hợp với bối cảnh hiện nay. Ông cho rằng xuất nhập cảnh là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp bảo vệ, vì vậy việc hạn chế chỉ nên thực hiện với những lý do thực sự đặc biệt và xác đáng.

Luật sư cũng nêu rằng khoảng trống nợ thuế từ 1 đến 50 triệu đồng là con số nhỏ, không tương xứng với một biện pháp cưỡng chế mạnh tay. Ông nhận định quy định có thể làm gia tăng tâm lý lo lắng và tiêu cực trong cộng đồng kinh doanh, nhất là với những trường hợp nợ thuế do sơ suất khi làm thủ tục đóng cửa doanh nghiệp.

Ông Hà cho rằng để ra quyết định tạm hoãn xuất cảnh cần sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế, xuất nhập cảnh và biên phòng. Chi phí để thực thi quy trình có thể lớn hơn nhiều so với số tiền nợ thuế thu hồi được.

Số liệu Bộ Tài chính cung cấp

Theo Bộ Tài chính, hiện có khoảng 963.500 người nộp thuế (gồm 325.500 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh) không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng còn nợ thuế. Tổng nợ thuế là 32.130 tỷ đồng, trong đó doanh nghiệp 29.815 tỷ đồng và hộ kinh doanh 2.315 tỷ đồng.

Trong đó, khoảng 496.200 người nộp thuế nợ dưới 1 triệu đồng (chiếm 51,5%), với tổng số tiền khoảng 66 tỷ đồng.

Đến nay, khoảng 65.000 người nợ thuế không hoạt động tại địa điểm kinh doanh bị tạm hoãn xuất cảnh. Trong đó, hơn 7.100 người đã nộp tiền và được hủy bỏ biện pháp này.

Gợi ý về cơ chế quản lý theo phân tầng rủi ro và quy trình cưỡng chế

Ông Mạc Quốc Anh cho rằng các con số trên cho thấy việc siết nợ thuế với nhóm người nộp không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký không chỉ là bài toán thu tiền, mà còn nhằm làm sạch dữ liệu, chuẩn hóa quản lý và nâng năng lực tuân thủ.

Ông cũng lưu ý thực tế có nhiều trường hợp hộ kinh doanh nhỏ chuyển địa điểm thuê mặt bằng nhưng chưa cập nhật thông tin; hoặc cá nhân không biết còn khoản nợ nhỏ. Bên cạnh đó, thủ tục đóng mã số thuế, giải thể, tạm ngừng, chấm dứt hoạt động còn chưa thật sự đơn giản với khu vực nhỏ và siêu nhỏ, dẫn đến nhiều khoản nợ thuế nhỏ, tiền chậm nộp và phạt hành chính có thể kéo dài nhiều năm.

Từ đó, ông Quốc Anh cho rằng mức 1 triệu đồng không nên áp dụng như một ngưỡng tuyệt đối. Theo ông, chính sách có thể phân tầng rủi ro: với khoản nợ nhỏ từ 1 đến 5 triệu đồng, cơ quan quản lý ưu tiên cảnh báo, nhắc nợ, cập nhật thông tin, cho phép giải trình và nộp ngay qua eTax hoặc VNeID; trường hợp có dấu hiệu bỏ trốn, lập doanh nghiệp “ma”, mua bán hóa đơn, chiếm dụng tiền thuế thì áp dụng cơ chế kiểm soát chặt hơn, không chỉ nhìn vào số tiền.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Hà cho rằng cơ quan thuế gặp khó khăn trong việc thông báo và truy thu nợ thuế đối với chủ hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp “ma” do họ không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Nhiều người không có thói quen tra cứu thông tin nên chỉ biết đến lệnh hoãn xuất cảnh khi ra đến sân bay, có thể gây tổn thất chi phí vé, lưu trú đã đặt trước.

Ông đề xuất quy định có thể áp dụng quy trình cưỡng chế từng bước, theo hướng thông báo nhiều lần và yêu cầu chứng minh người nợ thuế đã nhận được thông tin và có dấu hiệu chây ì, thay vì tạm hoãn xuất cảnh ngay lập tức.