Thứ trưởng Bộ Y tế thông tin về định hướng đổi mới quản lý an toàn thực phẩm theo hướng kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng, tăng cường giám sát dựa trên mức độ rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Chuyển sang quản lý toàn chuỗi, kiểm soát theo mức độ rủi ro
Tại Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về an toàn thực phẩm diễn ra trong hai ngày 19-20/10 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã thông tin về định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Hội thảo do Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức, tập trung trao đổi kinh nghiệm và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng.
Các nội dung trọng tâm tập trung vào 4 nhóm chính sách, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, kiểm soát nguy cơ hiệu quả hơn và phù hợp với sự phát triển của thị trường thực phẩm.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, một trong những nội dung trọng tâm là chuyển từ phương thức quản lý theo từng công đoạn riêng lẻ sang kiểm soát xuyên suốt chuỗi thực phẩm, từ nuôi trồng, sản xuất, chế biến, lưu thông đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Trước đây, công tác quản lý an toàn thực phẩm được triển khai theo từng khâu với sự tham gia của nhiều bộ, ngành. Cách tiếp cận mới hướng đến tăng cường tính liên kết giữa các công đoạn, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của những chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.
Việc quản lý cũng sẽ dựa trên mức độ nguy cơ của từng nhóm sản phẩm. Với thực phẩm có nguy cơ thấp, cơ chế quản lý có thể được đơn giản hóa phù hợp; trong khi nhóm có nguy cơ cao cần đáp ứng yêu cầu chặt chẽ hơn về công bố, thẩm định, kiểm tra và hậu kiểm.
Theo định hướng này, nguồn lực quản lý sẽ được tập trung vào các sản phẩm, cơ sở và công đoạn tiềm ẩn rủi ro lớn. Cách làm không chỉ nhằm nâng cao khả năng phát hiện vi phạm mà còn hạn chế những thủ tục, hoạt động kiểm tra không cần thiết đối với các cơ sở tuân thủ quy định.
Tăng cường kiểm tra ứng dụng công nghệ để bảo vệ người tiêu dùng
Cùng với quản lý theo chuỗi và đánh giá nguy cơ, đổi mới hoạt động kiểm tra là một trong những nội dung được đặt ra trong quá trình sửa đổi luật. Thay vì kiểm tra dàn trải hoặc chủ yếu xử lý khi vụ việc đã xảy ra, cơ quan chức năng được định hướng tập trung vào những sản phẩm và cơ sở có nguy cơ cao, đồng thời tăng cường hậu kiểm đối với thực phẩm đã lưu thông trên thị trường.
Các hành vi vi phạm nghiêm trọng cần được xử lý đủ sức răn đe nhằm ngăn chặn tình trạng cố tình vi phạm để trục lợi. Song song với đó, việc giảm các thủ tục kiểm tra không cần thiết được kỳ vọng tạo điều kiện cho doanh nghiệp chấp hành đúng quy định, duy trì hoạt động sản xuất và kinh doanh thực phẩm an toàn.
Trong bối cảnh thương mại điện tử và các hình thức kinh doanh trực tuyến phát triển, ứng dụng công nghệ thông tin cũng trở thành yêu cầu quan trọng. Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, công nghệ cần được sử dụng hiệu quả hơn trong truy xuất nguồn gốc, theo dõi quá trình lưu thông và giám sát sản phẩm trên thị trường. Đây là cơ sở hỗ trợ cơ quan quản lý phát hiện rủi ro, đồng thời giúp nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng thực phẩm.
Một nội dung khác được chú trọng là bảo đảm an toàn đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể. Đây là những loại hình có phương thức chế biến, cung ứng và điều kiện vệ sinh khác nhau, đòi hỏi quy định quản lý phải phù hợp với thực tế.
Bên cạnh 4 nhóm chính sách nêu trên, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức kiểm soát nguy cơ theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và khuyến nghị của Codex.
Định hướng hoàn thiện mô hình quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương cũng được đề cập. Việc tổ chức bộ máy cần đi kèm nâng cao năng lực chuyên môn và hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan liên quan.
Tại hội thảo, chuyên gia quốc tế và đại biểu trong nước tập trung chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chính sách, quản lý theo chuỗi, đánh giá nguy cơ, tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ thông tin và kiểm soát các loại hình kinh doanh thực phẩm mới
Những định hướng này cho thấy sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không chỉ tập trung vào tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn hướng đến đổi mới phương thức quản lý, chủ động phòng ngừa rủi ro và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp. Khi các khâu trong chuỗi cung ứng được kiểm soát chặt chẽ hơn, người tiêu dùng sẽ có thêm cơ sở để tiếp cận thực phẩm an toàn, minh bạch về nguồn gốc.
