Bối cảnh mới đang thúc đẩy và nâng cao “địa vị” của quản trị công ty. Theo đó, đây được xem là yếu tố kiến tạo giá trị niềm tin của thị trường - một nguồn lực phi tài chính của doanh nghiệp và được định danh là một năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong tiếp cận nguồn vốn mới.
Bước ngoặt về tư duy
Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt ra một dấu mốc quan trọng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, Nghị quyết xác lập mục tiêu, đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số và đặc biệt, 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD. Đây không phải là mục tiêu về kỹ thuật quản trị, mà là một sự thay đổi về tư duy đối với quản trị vốn nhà nước.
Nếu trước kia, quản trị vốn nhà nước thường được tiếp cận chủ yếu từ góc độ bảo toàn vốn, kiểm soát và tuân thủ thì yêu cầu của giai đoạn phát triển mới rộng hơn. Đó là, vốn nhà nước phải được quản trị để tạo ra giá trị, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Nghị quyết 79 cũng đặt ra định hướng mang tính bước ngoặt, đó là “tái cơ cấu toàn diện Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) theo hướng đầu tư vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia”. Định hướng chiến lược này thực sự là một thay đổi tư duy và năng lực thực hiện quyền sở hữu vốn nhà nước, từ bảo toàn vốn sang chủ động phân bổ và kiến tạo giá trị, từ quản lý danh mục khoản đầu tư sang quản trị thực chất danh mục đầu tư quốc gia theo thông lệ quốc tế. Thực thi Nghị quyết 79, SCIC có cơ hội đảm nhận một vai trò tiên phong: không chỉ là nhà đầu tư vốn nhà nước, mà trở thành nhà đầu tư dẫn dắt về quản trị.
Theo hướng dẫn của OECD về các nguyên tắc quản trị công ty trong doanh nghiệp nhà nước năm 2024, SCIC cần xây dựng lộ trình nâng cao năng lực của chủ sở hữu và nhà đầu tư vốn chuyên nghiệp, trong đó chú trọng chất lượng quản trị công ty, năng lực của người đại diện vốn và hiệu quả của hội đồng quản trị tại các doanh nghiệp trong danh mục đầu tư. Qua đó, chuyển hóa vốn tài chính của nhà nước thành giá trị của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
"SCIC là nhà đầu tư tổ chức lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Vì vậy, cách SCIC thực hiện quyền cổ đông có khả năng tạo ra ảnh hưởng lớn, vượt ra ngoài khuôn khổ từng doanh nghiệp, góp phần nâng cao chuẩn quản trị công ty cho cả thị trường."
Luật 68/2025/QH15 - Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp đang hướng tới tăng cường phân cấp, quyền tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp. Quyền tự chủ lớn hơn phải đi cùng năng lực quản trị cao hơn và trách nhiệm giải trình mạnh hơn. Theo đó, tư duy về quản trị công ty cần được thay đổi, đó không đơn thuần như một hệ thống quy trình, thủ tục nhằm đáp ứng yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà phải trở thành một năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Danh mục đầu tư của SCIC có mức độ gắn kết rất cao với thị trường chứng khoán, số lượng doanh nghiệp niêm yết và giao dịch cổ phiếu trên ba sàn chứng khoán (HOSE, HNX và UPCoM) chiếm phần lớn trong danh mục và tỷ trọng vốn của các doanh nghiệp này. Điều này cho thấy vị trí của SCIC đặc biệt quan trọng, không chỉ là “người quản lý vốn nhà nước” mà còn là nhà đầu tư tổ chức lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Vì vậy, cách SCIC thực hiện quyền cổ đông có khả năng tạo ra ảnh hưởng lớn, vượt ra ngoài khuôn khổ từng doanh nghiệp, góp phần nâng cao chuẩn quản trị công ty cho cả thị trường.
Ngày 21/9/2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam - chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market). Đây là sự thay đổi vị trí của Việt Nam trong một hệ thống chỉ số quốc tế. Thị trường Việt Nam có cơ hội tiếp cận sâu hơn với cộng đồng các nhà đầu tư tổ chức quốc tế và trở nên đủ điều kiện tham gia các bộ chỉ số toàn cầu quan trọng của FTSE Russell. Đi cùng cơ hội về dòng vốn là những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với chất lượng thị trường và doanh nghiệp: minh bạch thông tin, bảo vệ quyền cổ đông, quản trị rủi ro, kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm giải trình.
Đây là cơ hội và cũng là một thách thức mới để SCIC thể hiện được ảnh hưởng vai trò của nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp. Nếu SCIC dùng sức mạnh cổ đông của mình thúc đẩy hội đồng quản trị chuyên nghiệp, đề cử và đánh giá chất lượng thành viên hội đồng quản trị, thúc đẩy thực hành ủy ban kiểm toán, quản trị rủi ro, công bố thông tin minh bạch thì vốn nhà nước không chỉ tạo ra cổ tức và tăng trưởng giá trị tài sản mà còn tạo ra một nguồn vốn mới: “vốn quản trị công ty - governance capital” - nguồn vốn phi tài chính giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho doanh nghiệp.
Vai trò của người đại diện vốn nhà nước
Để thực hiện được vai trò này, một chuyển đổi quan trọng trước hết trong tư duy và hành động cần tập trung là năng lực và tính chuyên nghiệp của người đại diện vốn nhà nước, tính chuyên nghiệp của hội đồng quản trị.
Từ yêu cầu của OECD và thực tiễn quản trị tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước đầu tư, trong đó có nhiều doanh nghiệp thuộc danh mục đầu tư của SCIC, có thể nhận diện một số khoảng trống cần tiếp tục được cải thiện. Trong phạm vi bài viết, chúng tôi muốn tập trung vào thực thi vai trò của người đại diện vốn nhà nước.
Câu hỏi luôn được đặt ra là, làm thế nào để hài hòa trách nhiệm báo cáo/xin ý kiến của người đại diện vốn với việc đồng thời phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm của một thành viên hội đồng quản trị của doanh nghiệp. Đây chính là sự chuyển đổi quan trọng: từ người đại diện vốn sang người làm quản trị công ty chuyên nghiệp. Người làm quản trị công ty chuyên nghiệp cần có tư duy chiến lược, hiểu thị trường và tài chính, có năng lực quản trị rủi ro, kiểm soát xung đột lợi ích, đưa ra ý kiến khách quan và chịu trách nhiệm đối với quyết định của mình.
Nếu SCIC xây dựng được một đội ngũ người đại diện vốn chuyên nghiệp, có năng lực thực hành quản trị công ty theo chuẩn mực quốc tế và cùng chia sẻ một triết lý quản trị hướng tới kiến tạo giá trị, nguồn vốn con người ấy sẽ được lan tỏa vào hội đồng quản trị của hàng loạt doanh nghiệp trong danh mục đầu tư. Khi đó, tác động của SCIC không chỉ được đo bằng quy mô vốn đang quản lý, tỷ suất sinh lời hay giá trị thoái vốn, mà còn được đo bằng chất lượng quản trị mà SCIC tạo ra tại những doanh nghiệp nơi mình là cổ đông.
Đầu tư vào năng lực của người đại diện vốn chính là đầu tư vào chất lượng của chính nguồn vốn nhà nước.
