Từ 1/7, người đăng thông tin sai sự thật gây hoang mang hoặc chia sẻ tác phẩm báo chí khi chưa được phép lên mạng xã hội có thể bị phạt hàng chục triệu đồng.
Nghị định 174, được Chính phủ ban hành ngày 21/5, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin, chính thức có hiệu lực từ hôm nay. Một trong những nội dung của Nghị định 174 là quy định xử phạt đối với vi phạm liên quan đến trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội.
Theo Điều 95, người dùng mạng xã hội bị phạt từ 20 triệu đến 30 triệu đồng nếu "cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ".
Luật Báo chí 2025 quy định "tác phẩm báo chí là đơn vị cấu thành nhỏ nhất của sản phẩm báo chí, có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh, gồm tin, bài được thể hiện bằng chữ viết, âm thanh hoặc hình ảnh".
Theo ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, việc xác định một hành vi chia sẻ nội dung báo chí có vi phạm bản quyền hay không phải xem xét từng trường hợp cụ thể. Người chỉ chia sẻ đường link của bài báo sẽ không vi phạm, nhưng nếu kèm theo một phần hoặc toàn bộ nội dung, chụp màn hình hoặc quay video bài báo "có thể bị xem là vi phạm bản quyền".
"Bất kể chúng ta sử dụng vào mục đích phi thương mại hay thương mại đều cần được sự cho phép của người chủ sở hữu quyền đó", Cục trưởng khẳng định.
Luật sư Lê Quang Vinh, công ty Luật Bross & Partners, cho biết pháp luật Việt Nam từ lâu đã thừa nhận tác phẩm báo chí là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Quyền này phát sinh từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký.
Theo ông, việc sử dụng tác phẩm đã công bố mà không xin phép hoặc không trả tiền chỉ được chấp nhận trong những trường hợp cụ thể do luật quy định, với điều kiện phải đáp ứng đúng mục đích, phạm vi, mức độ sử dụng và nghĩa vụ ghi nhận tác giả, nguồn gốc. "Trích dẫn hợp lý là ngoại lệ cần thiết, nhưng không phải cái cớ để lấy lại phần cốt lõi của bài báo, đăng gần như nguyên văn, làm người đọc không cần truy cập nguồn gốc hoặc dùng nội dung của tòa soạn khác để kiếm tiền", ông nói.
Nội dung báo chí đang trở thành "nguyên liệu đầu vào" miễn phí cho nhiều mô hình kinh doanh nội dung số. Luật sư Vinh dẫn chứng một fanpage lấy nguyên bài viết rồi ghi "theo báo X", một kênh video đọc lại bài báo bằng giọng máy, hoặc website tổng hợp tin lấy tiêu đề, sapo và nội dung từ nhiều tờ báo để bán quảng cáo.
Theo luật sư, nếu việc sử dụng lại nội dung làm thay thế nhu cầu đọc bài gốc, làm mất lượng truy cập, giảm khả năng khai thác bình thường của tác phẩm hoặc gây thiệt hại bất hợp lý cho chủ thể quyền, "không thể chỉ dựa vào việc ghi nguồn để biện minh", ông nhận định.
Ngoài nội dung về chia sẻ tác phẩm báo chí, Điều 95 cũng quy định xử phạt từ 20 triệu đến 30 triệu đồng đối với các hành vi "cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí".
Chủ tài khoản, chủ kênh nội dung, chủ trang cộng đồng, người quản trị nhóm cộng đồng trên mạng xã hội không thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật, thông tin ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác, thông tin ảnh hưởng đến trẻ em đăng tải trên tài khoản, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng hoặc kênh nội dung của mình khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền cũng sẽ bị phạt 20-30 triệu đồng.
Với các hành vi nghiêm trọng hơn như cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, sẽ bị xử phạt từ 30 triệu đến 50 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, cá nhân, tổ chức phải khóa tài khoản, trang, nhóm cộng đồng hoặc kênh nội dung.
Trước đây, các trường hợp tương tự thường bị xử lý theo Nghị định 15/2020, với khung phạt 10-20 triệu đồng. Với cá nhân, mức phạt bằng một nửa, tương ứng 5-10 triệu đồng, nên mức trung bình của khung là 7,5 triệu đồng được áp dụng trong thực tế trước ngày 1/7.
