Xe điện tự khắc phục lỗi qua đêm, mở ra kỷ nguyên ôtô phần mềm

Khả năng cập nhật từ xa, tự phát hiện lỗi và tối ưu vận hành đang tạo nên khác biệt lớn giữa xe điện và xe xăng truyền thống. Khi phần mềm trở thành "bộ não" của phương tiện, chiếc xe không chỉ di chuyển mà còn có thể tự cải thiện hiệu suất theo thời gian.

Tháng 9/2017, khi bão Irma chuẩn bị đổ bộ vào bang Florida (Mỹ), nhiều chủ xe Tesla đối mặt với nguy cơ không đủ pin để sơ tán. Trong đêm, hãng xe điện Mỹ đã âm thầm gửi bản cập nhật phần mềm, mở khóa dung lượng pin từ 60 kWh lên 75 kWh trên một số xe, giúp tăng quãng đường di chuyển.

Sự kiện này cho thấy xe điện không đơn thuần là phương tiện giao thông mà còn là một sản phẩm được định nghĩa bằng phần mềm (Software-Defined Vehicle - SDV), nơi phần mềm kiểm soát phần lớn hoạt động của xe, từ tăng tốc, phanh, đánh lái đến quản lý nhiệt độ pin.

Khác với xe xăng vốn phụ thuộc nhiều vào các chi tiết cơ khí, xe điện cho phép thay đổi hành vi vận hành thông qua các dòng lệnh và thuật toán. Khi phần mềm được cập nhật, hiệu suất và khả năng vận hành của xe cũng thay đổi theo.

Anh Nguyễn Hữu Vinh, Giám đốc xưởng VinFast Z755, cho biết hệ thống chẩn đoán trên xe điện hiện đại có thể xử lý hơn 90% lỗi kỹ thuật. Với mạng lưới gần 500 xưởng trên toàn quốc, quy trình kiểm tra và sửa chữa được chuẩn hóa, giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm của từng kỹ thuật viên.

Một trong những công nghệ quan trọng của xe điện là FOTA (Firmware Over-The-Air), cho phép cập nhật phần mềm điều khiển thông qua kết nối không dây. Các bản cập nhật có thể can thiệp trực tiếp vào hệ thống pin, phanh hoặc truyền động mà không cần đưa xe đến xưởng dịch vụ.

Năm 2018, sau khi Consumer Reports đánh giá quãng phanh của Tesla Model 3 ở tốc độ 60 mph (khoảng 96 km/h) chưa đạt yêu cầu, Tesla đã phát hành bản cập nhật phần mềm điều khiển phanh ABS. Sau đó, quãng phanh giảm gần 6 m, từ 139 feet xuống còn 133 feet.

Tại Việt Nam, VinFast đã triển khai FOTA trên các mẫu VF6, VF8, Limo Green và một số dòng xe máy điện. Chủ xe có thể thực hiện cập nhật ngay trên ứng dụng hoặc cài đặt khi xe đang sạc.

Ngoài khả năng cập nhật từ xa, nhiều mẫu xe điện hiện đại còn sử dụng công nghệ Digital Twin - bản sao kỹ thuật số của phương tiện. Dữ liệu vận hành liên tục được gửi về hệ thống đám mây để theo dõi tình trạng xe theo thời gian thực.

Theo Business Research Company, thị trường Digital Twin toàn cầu đạt 21 tỷ USD trong năm 2024. Các hệ thống AI có thể dự báo lỗi với độ chính xác từ 85-95% và giúp giảm tới 70% tình trạng hỏng hóc ngoài kế hoạch.

Ví dụ, nếu hệ thống phát hiện mô-tơ điện hoạt động bất thường khi leo dốc, hãng xe có thể điều chỉnh phần mềm điều khiển ngay trong lúc xe đang sạc. Quá trình này giúp hạn chế nguy cơ hư hỏng trước khi lỗi thực sự xảy ra.

Sự phát triển của xe điện đang tạo ra khác biệt lớn về triết lý vận hành giữa hai loại phương tiện. Nếu xe xăng phụ thuộc vào bảo dưỡng cơ khí định kỳ, xe điện ngày càng dựa nhiều hơn vào phần mềm, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để tối ưu hiệu suất và kéo dài tuổi thọ hệ thống.