Rủi ro của cú sốc năng lượng lần hai ở châu Á khi xung đột Trung Đông thắt chặt nguồn cung năng lượng

Cuộc xung đột ở Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2 đã làm nguồn cung năng lượng toàn cầu thắt chặt, khiến nhiều nền kinh tế châu Á phải điều chỉnh chính sách ứng phó. Trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn đóng và khủng hoảng nhiên liệu lan rộng, các biện pháp tiết kiệm điện, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình và điều chỉnh phân bổ nguồn lực đang dần bộc lộ rủi ro khi chiến sự chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng.

Diễn biến và cơ chế tác động

Theo các chuyên gia, các biện pháp ứng phó của chính phủ châu Á hiện dựa trên giả định chiến sự ngắn và dòng chảy năng lượng sớm được nối lại. Tuy nhiên, khi việc vận chuyển và cung ứng bị gián đoạn kéo dài, chi phí đầu vào tăng lên trên nhiều lĩnh vực, bao gồm giá vé máy bay, cước vận tải, hóa đơn điện và gas.

Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo căng thẳng có thể gây thiệt hại kinh tế lên tới 299 tỷ USD cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương và khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói.

Bà Samantha Gross, chuyên gia năng lượng tại Viện Brookings (Mỹ), cho biết nhóm chịu tác động đầu tiên thường là các quốc gia có nguồn lực ứng phó hạn chế hoặc người tiêu dùng có khả năng chi trả thấp.

Số liệu và tác động theo từng quốc gia

Ấn Độ: ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình, ảnh hưởng sản xuất phân bón

Tại Ấn Độ, việc ưu tiên nguồn cung khí đốt cho khoảng 330 triệu hộ gia đình đã khiến đầu vào cho các nhà máy phân bón suy giảm. Hệ quả là giá phân bón tăng mạnh, trong khi nguy cơ mưa ít do El Niño cũng đe dọa ngành cây trồng.

Đến nay, Ấn Độ vẫn duy trì trợ cấp nhằm bảo vệ 1,4 tỷ dân khỏi cú sốc giá nhiên liệu.

Ngày 10/5, Thủ tướng Narendra Modi kêu gọi người dân ưu tiên hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài để tiết kiệm ngoại hối, làm việc từ xa và sử dụng phương tiện công cộng để giảm tiêu thụ nhiên liệu. Ông cũng đề nghị nông dân giảm lượng phân bón sử dụng xuống một nửa.

Pakistan và Bangladesh: mua dầu khí theo giá giao ngay, áp lực dự trữ ngoại hối

Với Pakistan và Bangladesh, tình trạng thiếu ngoại tệ khiến việc mua dầu khí thường phải thực hiện theo giá giao ngay, vốn biến động mạnh và thường cao hơn so với các hợp đồng dài hạn. Điều này làm chi phí nhập khẩu tăng và gây áp lực lên dự trữ ngoại hối vốn đã eo hẹp.

Theo Endut, các chính phủ có thể duy trì trợ cấp bằng cách cắt giảm phúc lợi hoặc vay nợ nhiều hơn; ngược lại, giảm trợ cấp có thể vấp phải phản ứng tiêu cực của công chúng. Ông cảnh báo khi trợ cấp cạn kiệt và lạm phát tăng tốc, các nước có thể đối mặt với “quả bom tài khóa”.

Philippines: tiết kiệm nhiên liệu và trợ cấp, nhưng chi phí năng lượng vẫn cao

Ở Đông Nam Á, Philippines đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm nhiên liệu và triển khai trợ cấp cho nhóm thu nhập thấp. Tuy nhiên, Fitch Ratings cho biết phần lớn người tiêu dùng vẫn phải trả chi phí năng lượng cao hơn, khiến hoạt động kinh doanh ở các đô thị lớn như Manila chậm lại.

Tháng trước, IMF hạ dự báo tăng trưởng của Philippines cho năm nay xuống 4,1% từ 5,6% vào tháng 1. Nguyên nhân được nêu là cú sốc năng lượng phối hợp với hiệu ứng nền kém từ năm 2025.

Nhận định về tác động vĩ mô và rủi ro dài hơn

Maria Monica Wihardjam, chuyên gia tại Viện ISEAS‑Yusof Ishak (Singapore), cho rằng cú sốc năng lượng sẽ dần định hình lại các nền kinh tế Đông Nam Á, bao gồm thay đổi trên thị trường lao động và cách các nước chuẩn bị cho các cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai. Trên toàn châu Á, chuyên gia này nhấn mạnh cuộc khủng hoảng phơi bày sự mong manh của tầng lớp trung lưu, khi nhiều người có nguy cơ tái nghèo.

Theo IMF, tăng trưởng năm 2026 của các nền kinh tế phát triển và mới nổi ở châu Á sẽ đạt 4,9%, giảm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo trước chiến sự. Ở một số nền kinh tế Nam Á và Đông Nam Á, các gián đoạn tại Trung Đông được dự báo làm giảm nguồn thu từ du lịch và kiều hối, từ đó khiến nhu cầu trong nước yếu đi.

Dù chiến sự kết thúc, châu Á vẫn có thể chịu áp lực do chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu không thể phục hồi ngay lập tức. Việc sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng, tái khởi động nhà máy và vận chuyển nhiên liệu từ Trung Đông có thể mất Weeks hoặc months.

Hướng đi được thảo luận

Về dài hạn, các nước trong khu vực đã bắt đầu thảo luận và triển khai các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung, phát triển điện hạt nhân và năng lượng tái tạo, bao gồm điện mặt trời.

AP, IMF