Sau Nga và Hàn Quốc, một công ty của nền kinh tế lớn nhất thế giới đề nghị hỗ trợ Việt Nam phát triển điện hạt nhân.

Năng lượng đang ngày càng trở thành yếu tố nền tảng trong hệ sinh thái công nghệ hiện đại. Sự phát triển nhanh chóng của các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu kéo theo nhu cầu về nguồn điện quy mô lớn, ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao.

Trên thế giới, nhiều quốc gia và tập đoàn công nghệ đang đẩy mạnh đầu tư vào các giải pháp năng lượng tiên tiến. Trong đó, các mô hình năng lượng hạt nhân thế hệ mới như lò phản ứng mô-đun nhỏ được xem xét kết hợp với hệ thống lưu trữ và điều hành thông minh nhằm bảo đảm tính liên tục và hiệu quả cho hoạt động sản xuất và vận hành công nghệ cao.

Định hướng đặt ra cho Việt Nam

Những xu hướng này đặt yêu cầu đối với Việt Nam trong việc chủ động phát triển hạ tầng năng lượng phù hợp, đi trước một bước để tạo điều kiện cho các ngành công nghệ chiến lược phát triển bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo nội dung được nêu tại diễn đàn, việc thúc đẩy nghiên cứu, tiếp thu và từng bước làm chủ các công nghệ năng lượng tiên tiến, bao gồm cả năng lượng hạt nhân an toàn và hiện đại, được xác định là một yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quá trình này cũng gắn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, trong đó các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và đối tác quốc tế có thể cùng tham gia, chia sẻ nguồn lực và triển khai các dự án cụ thể.

Diễn đàn Việt Nam – Hoa Kỳ về phát triển năng lượng tiên tiến

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính phối hợp với EXCEL Services Corporation (Hoa Kỳ) tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Hoa Kỳ với chủ đề phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược tại NIC Hòa Lạc.

Diễn đàn lần này tiếp nối các hoạt động hợp tác đã được thiết lập giữa NIC và EXCEL Services Corporation trong khuôn khổ chương trình GBIC tại Hoa Kỳ vào tháng 3/2026. Đồng thời, diễn đàn tạo không gian đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà đầu tư nhằm trao đổi về định hướng phát triển, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và thúc đẩy khả năng triển khai các dự án năng lượng tiên tiến tại Việt Nam.

Quan điểm tại diễn đàn

Phát biểu tại diễn đàn, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, nhấn mạnh rằng trong bối cảnh các ngành công nghệ chiến lược ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng năng lượng quy mô lớn, ổn định và bền vững, việc phát triển các giải pháp năng lượng tiên tiến có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế và mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong thời gian tới.

Diễn đàn cũng được xem là dịp tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến các đối tác quốc tế, qua đó thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Góc nhìn từ EXCEL Services

Từ góc độ doanh nghiệp, yêu cầu về nguồn điện ổn định, chất lượng cao và đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật được nêu là điều kiện quan trọng để thu hút và duy trì các dự án đầu tư công nghệ cao.

Ông Dan Ludwig, Phó Chủ tịch EXCEL Services, cho rằng Việt Nam cần nguồn cung năng lượng cực kỳ ổn định nhằm duy trì chuỗi cung ứng toàn cầu về các linh kiện, hệ thống và dịch vụ IT, AI. Ông cũng đề cập đến việc Boeing đang phụ thuộc vào các khu công nghệ cao để sản xuất các linh kiện chất lượng khắt khe.

Về giải pháp kỹ thuật, ông Dan Ludwig nêu hướng sử dụng các lò phản ứng hạt nhân quy mô nhỏ và vi mô (SMR), tích hợp cùng lưới điện vi mô thông minh (smart micro grid). Theo đó, mô hình phát điện tại không chỉ giúp đảm bảo nhu cầu nội khu mà còn giảm áp lực đầu tư cho hệ thống truyền tải quốc gia.

Ông Dan Ludwig nhấn mạnh: “Nhiệm vụ của chúng tôi không phải là cạnh tranh với EVN hay Petrovietnam. Việc phát triển nguồn điện tại chỗ sẽ giảm bớt áp lực tài chính cho EVN, nhất là trong việc đầu tư quy mô lớn vào hệ thống truyền tải và phân phối điện toàn quốc.”

Ông James Voss, Phó Chủ tịch EXCEL Services Corporation, chia sẻ rằng doanh nghiệp đang nghiên cứu và phát triển các giải pháp năng lượng thế hệ mới có độ tin cậy cao, trong đó có các lò phản ứng mô-đun nhỏ và hệ thống năng lượng tích hợp, nhằm đáp ứng nhu cầu vận hành liên tục của các ngành công nghệ cao. Lãnh đạo EXCEL Services cũng nhấn mạnh tiềm năng hợp tác với Việt Nam trong việc triển khai các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn, từng bước chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm vận hành.

Hợp tác chính sách và quản lý

Ở góc độ hợp tác quốc tế, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho rằng năng lượng tiên tiến là lĩnh vực hợp tác then chốt, đặc biệt khi hai nước thúc đẩy các ưu tiên về công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Ông nhận định việc tăng cường hợp tác trong lĩnh vực này không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển trong nước mà còn tạo điều kiện để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và mạng lưới công nghệ toàn cầu.

Từ góc độ quản lý, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công Thương cho biết việc hoàn thiện khung pháp lý, quy hoạch và cơ chế chính sách cho phát triển các loại hình năng lượng mới, trong đó có điện hạt nhân, đang được triển khai theo hướng bảo đảm an toàn, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Trao đổi về nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trong khuôn khổ diễn đàn, các bên cũng trao đổi về khả năng hình thành các chương trình hợp tác trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và kỹ thuật liên quan. Mục tiêu là hướng tới xây dựng đội ngũ chuyên gia có năng lực tham gia vào các dự án công nghệ quy mô lớn trong tương lai.

Cách tiếp cận hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo – nghiên cứu tiếp tục được khẳng định là yếu tố quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Kỳ vọng tác động

Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Hoa Kỳ về phát triển năng lượng tiên tiến được nêu là góp phần cụ thể hóa các định hướng chính sách lớn của Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút nguồn lực chất lượng cao và thúc đẩy hình thành nền tảng năng lượng phù hợp cho sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược trong giai đoạn tới.

Hoàng Nguyễn