Thaco, VinFast và TC Group kêu gọi duy trì ngành ôtô là ngành kinh doanh có điều kiện

Thaco, VinFast và TC Group vừa gửi thư tới Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính để đề nghị xem xét lại dự thảo cắt giảm và đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, trong đó có đề xuất loại bỏ ngành nghề sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ôtô khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Đề xuất cắt giảm điều kiện kinh doanh và phản ứng từ doanh nghiệp

Theo nội dung các thư kiến nghị, dự thảo đang hướng tới việc bỏ một số điều kiện quản lý đối với hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ôtô. Ba tập đoàn trong lĩnh vực này cho rằng việc thay đổi theo hướng nới/loại bỏ có thể làm phát sinh rủi ro đối với người tiêu dùng và làm suy giảm tính công bằng giữa các nhóm doanh nghiệp.

Quan điểm của Thaco

Thaco cho rằng việc giảm các điều kiện đầu tư cho lĩnh vực ôtô là không phù hợp. Doanh nghiệp nêu ngành công nghiệp ôtô là ngành nền tảng, có tác động tới nhiều lĩnh vực và có thể ảnh hưởng đến trật tự xã hội, an toàn công cộng, sức khỏe cộng đồng và môi trường. Vì vậy, sản phẩm ôtô cần yêu cầu chất lượng cao để bảo đảm an toàn cho người sử dụng và cộng đồng.

Thaco cũng nhấn mạnh ôtô là hàng hóa có thời gian sử dụng lâu dài, đòi hỏi chất lượng cao trong suốt vòng đời. Theo doanh nghiệp, người tiêu dùng cần được tiếp cận các nhà sản xuất và phân phối có đủ năng lực về bảo hành, bảo dưỡng, cung ứng phụ tùng thay thế và thực hiện triệu hồi khi có lỗi.

Doanh nghiệp cho rằng các điều kiện về nhà xưởng, dây chuyền và hệ thống sau bán hàng, bảo dưỡng không phải là rào cản hành chính, mà là cam kết bảo đảm chất lượng và trách nhiệm của nhà sản xuất trong suốt vòng đời sản phẩm.

Quan điểm của VinFast

VinFast đồng ý với lập luận về vai trò của điều kiện cơ sở vật chất và năng lực kỹ thuật, coi đây là thể hiện năng lực và cam kết đầu tư nghiêm túc, dài hạn của các hãng sản xuất, lắp ráp ôtô. Hãng cũng đề nghị giữ lại các thủ tục hành chính liên quan đến nhập khẩu và sản xuất ôtô để tránh nguy cơ cho phép các doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu tham gia thị trường.

VinFast cho rằng rủi ro thiệt hại cho người tiêu dùng có thể lớn hơn, do ôtô là mặt hàng có giá trị cao và công nghệ phức tạp.

Quan điểm của TC Group

TC Group cho rằng việc bãi bỏ các điều kiện bắt buộc có thể không công bằng giữa doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu ôtô. Nếu các điều kiện kinh doanh đối với ôtô trong nước và nhập khẩu bị bỏ hoàn toàn, doanh nghiệp nhập khẩu có thể tham gia thị trường với rào cản thấp hơn, gây bất lợi cho các doanh nghiệp đã đầu tư và có chiến lược dài hạn về sản xuất trong nước.

Góc nhìn từ Bộ Công Thương và VCCI

Trước đó, Bộ Công Thương cũng đề cập tới một số rủi ro tương tự và cho rằng các quy định hiện hành thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cơ sở vật chất để sản xuất, lắp ráp ôtô từ linh kiện rời. Nếu bỏ các quy định này, doanh nghiệp có thể nhập khẩu nguyên khối thân xe và chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản, làm suy yếu động lực nội địa hóa và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Trong khi đó, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng phương án bỏ ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phù hợp với xu thế cải cách và có căn cứ thực tiễn. VCCI nêu rằng hiện nay mọi xe ôtô sản xuất, lắp ráp hoặc nhập khẩu vẫn phải qua kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường; hệ thống đăng kiểm, cơ chế triệu hồi và trách nhiệm sản phẩm theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tạo ra lớp bảo vệ hậu kiểm mạnh.

VCCI cho rằng giấy chứng nhận sản xuất, lắp ráp và giấy phép kinh doanh nhập khẩu ôtô thực chất là lớp tiền kiểm chồng lên các công cụ quản lý kỹ thuật có sẵn, làm tăng chi phí tuân thủ mà không bổ sung giá trị bảo vệ an toàn công cộng. Đồng thời, các yêu cầu về cơ sở bảo hành, ủy quyền chính hãng và giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại từ nước sản xuất tạo rào cản gia nhập rất cao, khiến thị trường nhập khẩu ôtô bị chi phối bởi một số ít doanh nghiệp lớn.

VCCI cũng nêu lo ngại về trung chuyển hàng hóa và dư thừa công suất cho thấy Việt Nam có khung pháp lý chống bán phá giá, trợ cấp và tự vệ thương mại. Theo VCCI, quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do Việt Nam quy định tỷ lệ hàm lượng giá trị gia tăng nội địa để được hưởng ưu đãi thuế quan, là công cụ phù hợp để xử lý vấn đề lẩn tránh xuất xứ thay vì dùng điều kiện kinh doanh như một hàng rào kỹ thuật trá hình.

VCCI dẫn thực tế hơn 20 năm qua cho thấy tỷ lệ nội địa hóa của ngành ôtô tại Việt Nam vẫn ở mức thấp, khoảng 7-10% với xe du lịch, so với 70-80% ở Thái Lan. Từ đó, VCCI cho rằng rào cản gia nhập thị trường không phải là công cụ hiệu quả để thúc đẩy nội địa hóa; thay vào đó, các chính sách như ưu đãi thuế cho linh kiện sản xuất trong nước và hỗ trợ nghiên cứu, phát triển ngành công nghiệp phụ trợ sẽ phù hợp hơn.

VCCI cũng cho rằng các điều kiện kinh doanh hiện hành được thiết kế cho mô hình sản xuất ôtô truyền thống có thể không còn phù hợp với các nhà đầu tư mới trong lĩnh vực xe điện và xe tự hành. Kinh nghiệm quốc tế, theo VCCI, cho thấy nhiều nước quản lý bằng tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế hậu kiểm thay vì cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất.

Do đó, VCCI ủng hộ phương án bỏ ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Giao thông vận tải hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và hậu kiểm để bảo đảm an toàn cho người dùng và cộng đồng.

Quy mô ngành và dữ liệu sản xuất, kinh doanh

Ngành công nghiệp ôtô tại Việt Nam hiện chiếm trên 3% GDP, tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động trực tiếp trong lĩnh vực sản xuất và công nghiệp phụ trợ.

Về sản lượng, số liệu được nêu trong nội dung bài viết cho thấy ôtô sản xuất, lắp ráp trong nước tăng trưởng liên tục: từ 323.892 xe năm 2020 lên trên 500.000 xe vào năm 2025, chiếm khoảng 65-75% tổng số xe bán ra.

Hiện có khoảng 650 nhà sản xuất và phụ tùng ôtô tại Việt Nam, trong đó hơn 400 nhà cung cấp cấp 1 đáp ứng chuẩn của các hãng ô tô.