Trao quyền nhiều hơn cho phụ nữ để phát triển hợp tác xã nông nghiệp bền vững

Tại Hội nghị Phụ nữ quốc tế 2026 tổ chức tại Hà Nội, các chuyên gia, tổ chức quốc tế và đại diện hợp tác xã nhấn mạnh vai trò trung tâm của phụ nữ trong phát triển nông nghiệp và nền kinh tế tập thể. Dù đóng góp lớn cho sản xuất và sinh kế nông thôn, phụ nữ vẫn đối mặt nhiều rào cản về đất đai, tài chính, công nghệ và cơ hội lãnh đạo. Từ đó, các ý kiến cho rằng cần có các chính sách bình đẳng giới mạnh mẽ và thực chất hơn. Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (VCA) cũng được nêu là đang phối hợp với các tổ chức quốc tế để hỗ trợ phụ nữ tham gia quản lý hợp tác xã thông qua đào tạo, phát triển năng lực lãnh đạo, xúc tiến thương mại, tiếp cận vốn ưu đãi và thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm tăng cường năng lực quản trị.

Vai trò phụ nữ và định hướng hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế

Ông Balasubramanian Iyer, Tổng Giám đốc khu vực ICA-AP, khẳng định phụ nữ giữ vai trò trung tâm trong phát triển nông nghiệp với nhiều vai trò như nông dân, doanh nhân, người chăm sóc gia đình và nhà lãnh đạo. Tuy nhiên, ông cho biết phụ nữ vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận đất đai, thị trường, vốn và cơ hội phát triển kinh doanh trong khu vực hợp tác xã.

Theo ông Iyer, hợp tác xã không chỉ là các đơn vị kinh tế mà còn là đối tác thúc đẩy các giá trị phát triển bền vững, mở rộng tiếp cận thị trường và tăng cường vai trò quản trị của phụ nữ. ICA-AP cam kết tiếp tục đồng hành với các hợp tác xã thông qua thúc đẩy chính sách, tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và đổi mới sáng tạo nhằm xây dựng các mô hình hợp tác xã bền vững, bao trùm và hiệu quả hơn, đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới.

Chiến lược bình đẳng giới và trọng tâm nâng cao năng lực

Bà Chitose Arai, Chủ tịch Ủy ban Phụ nữ ICA-AP, cho biết ICA-AP đã xây dựng Chiến lược Bình đẳng giới từ năm 2023 với bốn trụ cột: trao quyền kinh tế, xã hội, nâng cao kiến thức - giáo dục và tăng cường hợp tác. Bà nhấn mạnh việc nâng cao kỹ năng và cung cấp thêm nguồn lực cho phụ nữ là yếu tố quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, nhằm xây dựng nền nông nghiệp bền vững và bao trùm.

Bà Arai cũng nêu rằng các hợp tác xã do phụ nữ làm chủ đóng góp đáng kể cho sản xuất khu vực, song phụ nữ vẫn gặp khó khăn về đất đai, công nghệ và tài chính. Do đó, cần các chính sách bình đẳng giới mạnh mẽ hơn, đồng thời hỗ trợ phụ nữ giảm gánh nặng chăm sóc gia đình để tăng cơ hội tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội.

Số liệu về lao động nông nghiệp và khoảng trống hỗ trợ chính sách

Theo đại diện FAO, việc trao quyền cho phụ nữ cần được thúc đẩy mạnh mẽ để tạo ra một nền kinh tế bao trùm và tự lực hơn, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác xã nông nghiệp tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đại diện FAO tại Việt Nam, bà Trần Thị Thủy Tiên, cho biết năm 2026 được Liên hợp quốc chọn là Năm Quốc tế Nữ nông dân, nhằm ghi nhận vai trò trung tâm của phụ nữ trong nông nghiệp, hệ thống thực phẩm và phát triển nông thôn bền vững.

Số liệu của FAO được dẫn trong phát biểu cho thấy phụ nữ chiếm khoảng 52% lực lượng lao động nông nghiệp tại Việt Nam, tham gia từ sản xuất, chế biến, thương mại đến đảm bảo an ninh lương thực và ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, các đóng góp này được cho là chưa được ghi nhận đầy đủ và chưa nhận được sự hỗ trợ tương xứng từ chính sách và thể chế.

Hợp tác xã như cơ chế trao quyền và yêu cầu tham gia lãnh đạo thực chất

Theo FAO và ICA-AP, hợp tác xã được xem là cơ chế hiệu quả giúp trao quyền cho phụ nữ thông qua đào tạo kỹ năng, tiếp cận thị trường, giảm chi phí sản xuất và tăng cường tiếng nói trong quá trình ra quyết định. Một số quốc gia như Philippines và Nepal được nêu là đã áp dụng các cơ chế ràng buộc về bình đẳng giới trong hợp tác xã, trong khi Việt Nam chủ yếu thực hiện theo hướng chính sách hỗ trợ và đào tạo.

Bà Trần Thị Thủy Tiên cũng nhấn mạnh rằng thách thức hiện nay không còn là việc phụ nữ có tham gia nông nghiệp hay không, mà là làm thế nào để phụ nữ thực sự tham gia lãnh đạo, đưa ra quyết định và định hình tương lai của ngành nông nghiệp một cách bình đẳng.

Định hướng tác động và nhận định tại hội nghị

Cuộc kết hợp giữa trao quyền cho phụ nữ trong nông nghiệp thông qua hợp tác xã được nêu là không chỉ là vấn đề công bằng mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho Việt Nam và khu vực, phù hợp với các cam kết toàn cầu về bình đẳng giới và phát triển hòa nhập.