•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Trong ánh sáng mùa xuân ở Buôn Ma Thuột, những rẫy cà phê xanh thẳm trải dài trên đất bazan đỏ. Trên đồng, những người lao động Ê Đê cởi trần lặng lẽ làm việc, tích lũy tri thức qua nhiều thế hệ: nhìn lá biết sự sống, nhìn quả biết chất lượng, cảm nhận nhịp chuyển mùa mưa–nắng khô. Những hiểu biết ấy không nằm trong sách vở, mà được truyền từ người này sang người khác như cách cà phê bén rễ vào đất.
Từ nền tảng đó, Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới 2026 (18–19/04), do Trung Nguyên Legend đồng hành cùng UBND tỉnh Đắk Lắk, UNESCO và Trường Đại học Văn hóa TP. HCM tổ chức, đặt câu hỏi về hướng đi cho cà phê Đắk Lắk: trở thành di sản sống của nhân loại hay chỉ dừng lại ở vai trò một sản vật có giá trị.
Diễn đàn nhấn mạnh sự chuyển dịch của cà phê Đắk Lắk từ vùng nguyên liệu sang không gian văn hóa, nơi đất bazan, khí hậu, kinh nghiệm canh tác và ký ức cộng đồng hội tụ. Theo cách nhìn được nêu tại diễn đàn, Robusta Việt Nam—đặc biệt Robusta Buôn Ma Thuột—không chỉ là phần kết tinh tiêu biểu của “báu vật” đất trời, mà còn đang dần hình thành một hệ sinh thái văn hóa.
Sự chuyển dịch này được mô tả như một bước ngoặt: từ cà phê thiên về sản lượng sang cà phê có chiều sâu, có bản sắc và có khả năng định vị lại vị thế Việt Nam trên bản đồ cà phê thế giới.
PGS Đặng Văn Bài – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Quốc gia – nhấn mạnh quan điểm: “Di sản phải sống trong đời sống xã hội, được thực hành qua nhiều thế hệ và gắn với con người.” Trên tinh thần đó, cà phê Tây Nguyên (trung tâm là Đắk Lắk) được nhìn nhận là đã hội tụ nền tảng tương đối rõ ràng.
Cụ thể, cà phê không chỉ là ngành kinh tế chủ lực mà còn tồn tại như một hệ sinh thái văn hóa hoàn chỉnh, kết nối giữa sản xuất, chế biến và thưởng thức. Nền tảng này được cấu thành từ ba lớp giá trị:
Trong đó, theo ông Bài, với di sản phi vật thể, “giữ hồn” quan trọng hơn “giữ xác”, và tri thức bản địa là lõi cần được bảo tồn, đồng thời phát huy.
Diễn đàn cũng liên hệ với Công ước 2003 về Bảo vệ Di sản Văn hóa Phi vật thể, trong đó di sản bắt đầu từ cộng đồng đang thực hành và truyền nối giá trị. Từ cách tiếp cận này, cà phê Đắk Lắk được cho là có cơ sở để vươt ra thế giới.
PGS Đặng Văn Bài bày tỏ: “Tôi tin rằng cà phê Đắk Lắk có thể trở thành di sản UNESCO trong tương lai gần.”
Ở góc nhìn chính sách, TS Nguyễn Viết Cường (Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết nhiều quốc gia đã đưa cà phê lên di sản UNESCO theo Công ước 2003, nhằm tôn vinh tri thức, nghi thức và thực hành văn hóa—như văn hóa cà phê Thổ Nhĩ Kỳ hay không gian cà phê Vienna. Điều này tạo lợi thế cho Việt Nam: không cạnh tranh ở “cảnh quan đã định hình”, mà tập trung vào “giá trị đang sống”.
Diễn đàn đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận được nêu từ hệ tư tưởng của Đặng Lê Nguyên Vũ (nhà sáng lập Trung Nguyên Legend): cà phê cần được đặt trong tiến trình rõ ràng từ sản vật → di sản → di sản sống. Theo đó, cà phê không dừng ở bảo tồn mà phải tiếp tục được thực hành, làm mới và lan tỏa trong đời sống cộng đồng—đúng với tinh thần cốt lõi của Công ước 2003.
Quan điểm được trình bày thêm rằng hệ sinh thái cà phê có thể được nhìn theo ba lớp: vật lý, xã hội và tinh thần. Sự vận hành đồng thời của ba lớp này được xem là bằng chứng cho một “di sản sống”.
Trong bối cảnh đó, Robusta—dòng từng bị coi là nguyên liệu phổ thông—được tái định vị như một bản sắc cốt lõi. Robusta Việt Nam được mô tả không chỉ là lợi thế sản xuất mà còn là biểu hiện của tính cách văn hóa: mạnh mẽ, kiên trì, thích nghi. Đây được xem là yếu tố then chốt để xây dựng đại diện và bản sắc cộng đồng, những tiêu chí quan trọng trong hồ sơ di sản phi vật thể.
Ở tầm rộng hơn, khi cà phê được xem như một “giải pháp cho tương lai”, câu chuyện không chỉ dừng ở khía cạnh văn hóa mà còn mở ra khả năng đóng góp cho các vấn đề xã hội hiện đại: kết nối lại, tạo không gian đối thoại và cân bằng đời sống tinh thần. Từ đó, hồ sơ di sản được định hướng nâng từ giá trị quá khứ sang giá trị có ý nghĩa với hiện tại và tương lai.
Tổng thể, Buôn Ma Thuột được mô tả không còn chỉ là vùng nguyên liệu, mà nổi lên như một không gian hội tụ giữa tự nhiên, văn hóa và cộng đồng—đủ điều kiện để phát triển theo hướng “thành phố cà phê” theo nghĩa không gian di sản sống.
Trên cơ sở đó, con đường di sản của cà phê Đắk Lắk được định hình không phải là lặp lại mô hình cũ, mà là xây dựng một cách hiểu mới: cà phê như một hệ giá trị đang vận động. Khi hệ giá trị đủ rõ, đủ sâu và đủ sống trong cộng đồng, việc bước ra không gian di sản toàn cầu được xem là một quá trình đã bắt đầu.
Theo PV
Trong ánh sáng mùa xuân ở Buôn Ma Thuột, những rẫy cà phê xanh thẳm trải dài trên đất bazan đỏ. Trên đồng, những người lao động Ê Đê cởi trần lặng lẽ làm việc, tích lũy tri thức qua nhiều thế hệ: nhìn lá biết sự sống, nhìn quả…
