HĐND TP Hà Nội kéo dài kỳ họp để tiếp tục xem xét cơ chế đặc thù cho 5 tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 253,5 km, với tổng giá trị hợp đồng gần 794.000 tỷ đồng. Các vấn đề về kiểm soát chi phí, phương án tài chính và chuẩn bị nhân lực vận hành cần được làm rõ trước khi thông qua nghị quyết.
Tại kỳ họp thứ bảy, HĐND TP Hà Nội khóa XVII, các đại biểu đã xem xét dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị. Tuy nhiên, do nhiều nội dung chưa được giải trình đầy đủ, HĐND thành phố thống nhất kéo dài kỳ họp thêm một buổi vào tuần tới để tiếp tục xem xét, thông qua nghị quyết.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn, ngày 22/6/2026, thành phố khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14. Các dự án được triển khai theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay, mô hình chưa có tiền lệ áp dụng đối với đường sắt đô thị.
Việc xây dựng cơ chế thí điểm nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý liên quan đến hình thức hợp đồng này, rút ngắn thủ tục đầu tư và bảo đảm tiến độ. Dự thảo nghị quyết kế thừa các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho phép, đồng thời bổ sung chính sách nhằm đẩy nhanh triển khai nhưng vẫn kiểm soát chất lượng, chi phí, an toàn và chuyển giao công nghệ. Thành phố đặt mục tiêu đưa các tuyến vào khai thác trong năm 2030.
Kiểm soát chi phí và nguồn vốn
Một trong những nội dung được đại biểu quan tâm là khả năng cân đối vốn cho các dự án có quy mô lớn. Đại biểu Trần Khánh Hưng (Tổ đại biểu số 4) cho rằng, các hợp đồng đã ký liên quan đến 5 tuyến metro đòi hỏi nguồn vốn thanh toán được bố trí kịp thời, phù hợp tiến độ. Thành phố cần làm rõ cơ chế quản lý chi phí, tạm ứng và thanh toán để bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình.
Đại biểu Trần Thị Thanh Tú (Tổ đại biểu số 23) đề nghị đánh giá cụ thể cơ cấu nguồn vốn, khả năng huy động trái phiếu chính quyền địa phương, mức độ phụ thuộc vào ngân sách Trung ương và dư địa dự phòng. Theo đại biểu, phương án tài chính cần được tính toán để bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai.
Giải trình tại kỳ họp, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, theo phương án đang được tính toán, tổng giá trị hợp đồng gần 794.000 tỷ đồng. Thành phố dự kiến triển khai khoảng 253,5 km đường sắt đô thị trong vòng 5 năm.
Để kiểm soát chi phí đầu tư, dự thảo nghị quyết đề xuất mức tối đa không quá 120 triệu USD/km. Thành phố tham khảo các dự án sử dụng công nghệ tương tự, đồng thời tính toán trên cơ sở đồng bộ công nghệ, đoàn tàu và toàn bộ hệ thống. Dự thảo cũng quy định việc xem xét, xử lý khi cơ quan bảo vệ pháp luật hoặc Kiểm toán Nhà nước có ý kiến về giá trị đầu tư.
Về tạm ứng và thanh toán, nhà thầu phải mở tài khoản tại ngân hàng, sử dụng vốn đúng mục đích và quy định. Thành phố sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thanh toán nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí.
Trước đó, khi thẩm tra dự thảo, Trưởng ban Đô thị HĐND thành phố Trần Hợp Dũng đề nghị UBND thành phố xác định rõ phạm vi áp dụng của từng cơ chế, chính sách, mục tiêu và kết quả thí điểm, cùng các tiêu chí đánh giá cụ thể. Cơ quan thẩm tra cũng yêu cầu làm rõ cơ chế bảo lãnh, điều kiện thanh toán, việc thu hồi vốn tạm ứng và trách nhiệm của các bên.
Đối với chuyển giao công nghệ, danh mục và phạm vi công nghệ phải chuyển giao cần được xác định ngay từ khâu lựa chọn công nghệ, nhà thầu. Lộ trình, quyền, nghĩa vụ và biện pháp xử lý khi không thực hiện đầy đủ cam kết cũng cần được quy định rõ.
Bài toán nhân lực vận hành
Bên cạnh nguồn vốn, khả năng chuẩn bị nhân lực cho các tuyến metro mới cũng được đặt ra. Đại biểu Đặng Thị Huyền (Tổ đại biểu số 2) cho biết, nhiều vị trí vận hành đường sắt đô thị cần từ 12 đến 18 tháng đào tạo. Trong khi đó, mức thu nhập chưa đủ hấp dẫn và cơ sở đào tạo chuyên sâu còn hạn chế.
Đại biểu cũng lưu ý việc chậm xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá dịch vụ có thể gây khó khăn cho công tác thanh, quyết toán.
Theo ông Trương Việt Dũng, Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội được giao định biên 1.292 người, hiện có 1.168 người, trong đó 1.068 người đang vận hành các tuyến đường sắt đô thị hiện có.
Thành phố đang tham khảo kinh nghiệm quốc tế để xây dựng mô hình tổ chức, vận hành phù hợp, đồng thời nghiên cứu lộ trình đào tạo cán bộ, nhân viên cho các tuyến mới. Các phương án tăng thu nhập, bổ sung nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ và những hoạt động hợp pháp khác cũng được tính toán nhằm thu hút lao động.
Về định mức kinh tế - kỹ thuật và giá dịch vụ vận hành, UBND thành phố đã phê duyệt các nội dung này ngày 15/10, tạo cơ sở pháp lý cho việc thanh, quyết toán. Với nguồn vốn đầu tư, thành phố tiếp tục làm việc với các cơ quan liên quan để xác định khả năng bố trí vốn Trung ương, phương án tạm ứng trong những năm tiếp theo và các kịch bản tài chính.
Theo Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà, nhiều vấn đề liên quan đến căn cứ pháp lý, nguồn vốn, điều khoản hợp đồng, nhân công, vận hành, kiểm soát chi phí và trách nhiệm thực hiện vẫn chưa được giải đáp đầy đủ, chưa đáp ứng yêu cầu thẩm tra của Ban Đô thị. Vì vậy, HĐND thành phố thống nhất kéo dài kỳ họp thêm một buổi vào tuần tới để tiếp tục xem xét nội dung này.
Trước đó, chiều 15/10, UBND TP Hà Nội tổ chức lễ ký kết hợp đồng thực hiện 5 tuyến đường sắt đô thị, với nhu cầu vốn khoảng một triệu tỷ đồng.
Tuyến số 1 dài 59 km, kết nối khu liên hiệp thể thao quốc tế Hùng Vương - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - ga Hà Nội - Yên Viên - khu đô thị Thư Lâm - sân bay Nội Bài. Tuyến số 2 dài khoảng 60 km, đi từ Nội Bài qua Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình đến Thượng Phúc/khu liên hiệp thể thao quốc tế Hùng Vương.
Tuyến số 8 dài 64 km, có lộ trình Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An. Tuyến số 10 dài 38,7 km, kết nối Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Times City/Vĩnh Tuy - Cổ Loa/Đông Anh. Tuyến số 14 dài 31,8 km, đi từ cầu Thăng Long qua Hồng Hà đến Ocean Park/Gia Lâm.
Cả 5 tuyến được khởi công vào trung tuần tháng 6/2026, dự kiến hoàn thành năm 2030.
