Lãi suất và câu chuyện nâng hạng là từ khóa quan trọng nhất quyết định khả năng thị trường chứng khoán duy trì đà tăng trong những tháng cuối năm.
Sau nhịp hồi phục tháng 8, thị trường chứng khoán bước vào tháng 9 với nhiều biến số đan xen như lãi suất, thanh khoản, dòng vốn ngoại và tiến trình nâng hạng.
Nhịp hồi phục của thị trường chưa đi cùng sự cải thiện rõ rệt của dòng tiền. Giá trị giao dịch bình quân tháng 8 đạt 15.273 tỉ đồng/phiên, giảm 3,63% và thấp hơn 27,68% so với trung bình 5 tháng.
Giai đoạn căng thẳng nhất của chu kỳ tăng lãi suất có thể đã qua, nhưng mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao và chưa có đủ cơ sở để kỳ vọng giảm mạnh trong thời gian ngắn. Ở chiều ngược lại, nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn lớn khi mục tiêu tăng trưởng cao đặt tín dụng vào vai trò quan trọng trong cung ứng vốn. Vì vậy, ngay cả khi chu kỳ tăng lãi suất đã đi qua giai đoạn căng thẳng nhất, khả năng lãi suất giảm nhanh vẫn là câu hỏi chưa có câu trả lời rõ ràng.
TS Nguyễn Duy Phương, Giám đốc cấp cao Khối phân tích tài chính DG Capital nhận định, trong ngắn hạn lãi suất có thể sẽ đi ngang hoặc chỉ giảm nhẹ. Và kịch bản tương ứng là VN-Index có thể tiếp tục dao động trong vùng 1.700 - 1.900 điểm. Chỉ số khó giảm sâu nhưng cũng không dễ vượt qua vùng 1.900 điểm để tiến lên những mặt bằng cao hơn.
Trong bối cảnh vĩ mô vẫn chịu nhiều tác động từ diễn biến bên ngoài, thanh khoản khởi sắc trở thành kỳ vọng lớn của thị trường trong những tháng cuối năm. Dòng vốn ngoại, đặc biệt sau khi Việt Nam chính thức được chuyển sang nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho dòng tiền.
Theo lộ trình, cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào các bộ chỉ số FTSE theo bốn giai đoạn, từ tháng 9.2026 đến tháng 9.2027, với tỉ trọng tăng dần.
Và trước thềm nâng hạng, các quỹ ETF sẽ bước vào giai đoạn tái cơ cấu danh mục với quy mô giao dịch lớn trong tuần 14-18.9 tới.
Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) ước tính Fubon ETF dự kiến phải bán ra lượng cổ phiếu có giá trị khoảng 103,2 triệu USD, tương ứng xấp xỉ 28,9% danh mục hiện tại để cơ cấu theo tỷ trọng mới.
Ở chiều ngược lại, quỹ chỉ số FTSE GEIS có thể giải ngân khoảng 10% tỉ trọng mới, tương đương 21,9 triệu USD, trước ngày hiệu lực (21.9) nhằm giảm thiểu tác động lên giá cổ phiếu trong phiên cơ cấu.
VDSC đánh giá tác động của hoạt động tái cơ cấu sẽ khác nhau giữa từng cổ phiếu, phụ thuộc vào quy mô lệnh giao dịch so với thanh khoản bình quân.
"Nhìn chung, tổng thể quy mô dòng vốn của đợt tái cơ cấu không tác động quá lớn tới điểm số nếu chỉ xét riêng sự kiện nâng hạng. Tuy nhiên, chiều tác động đang nghiêng về phía tích cực nhiều hơn khi dòng vốn ròng vẫn dương", VDSC nhận định.
Bên cạnh hoạt động cơ cấu ETF, VDSC cũng đề cập tới diễn biến của các thị trường từng được nâng hạng trước đây. Theo đó, tại nhiều thị trường, tháng hiệu lực thường ghi nhận thanh khoản tăng mạnh, cao hơn 1,1-2,7 lần so với mức bình quân 12 tháng trước đó. Tuy nhiên, mức tăng này thường không kéo dài sau sự kiện.
Đối với Việt Nam, thanh khoản tháng 8.2026 hiện mới tương đương 0,59 lần mức bình quân 12 tháng trước, cho thấy dư địa tăng giao dịch vẫn còn lớn. VDSC cho rằng dòng tiền liên quan đến nâng hạng có thể tập trung nhiều hơn vào phiên giao dịch ATC ngày 18.9.
Về diễn biến giá sau nâng hạng, VDSC cho biết kết quả tại các thị trường trước đây không đồng nhất. Mức tăng trước sự kiện sẽ quyết định phần lớn diễn biến sau nâng hạng, khi kỳ vọng có thể đã được phản ánh một phần vào giá.
Với thị trường chứng khoán Việt Nam, VN-Index đã tăng 10,3% trong 11 tháng qua, mức tăng cao nhất trong nhóm thị trường được so sánh. Do đó, kịch bản cơ sở của VDSC là chỉ số có thể tiếp tục dao động tích lũy quanh thời điểm nâng hạng. Tuy nhiên, xu hướng có thể tích cực hơn sau sự kiện nếu dòng vốn ngoại quay trở lại trạng thái mua ròng.
