Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM: chấm dứt cơ chế mang tính tình thế

Chuyên gia cho rằng ban hành một đạo luật phù hợp cho các đô thị lớn như TP.HCM sẽ khuyến khích địa phương khai thác tối đa nguồn lực nội địa và kết nối phát triển. Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM sẽ là bước chuyển lớn từ cơ chế thí điểm sang khung pháp lý ổn định, toàn diện.

 Tuy nhiên, nếu thiếu một cách tiếp cận vững chắc và nhất quán nhằm đảm bảo chất lượng và tính toàn diện, một đạo luật được kỳ vọng có thể trở thành 'bình mới, rượu cũ'. Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều nước ban hành luật riêng cho đô thị; ví dụ như The County Government Act của Kenya và The Urban and Cities Areas Act, cùng các luật như Prefecture Act, City Government Act, Municipality Act, Tokyo Government Act ở Nhật Bản. Kinh nghiệm cho thấy các đạo luật đô thị riêng là phổ biến và thường hình thành từ Luật Tổ chức chính quyền địa phương, khi đó mối quan hệ giữa luật chung và luật riêng được hình thành. 

Bức ảnh cho thấy một cán bộ ở TP.HCM hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính. Trong quá trình xây dựng thể chế cho TP.HCM, tác giả nhấn mạnh bốn vấn đề cốt lõi: 1) phạm vi điều chỉnh—phải xác định đây là luật riêng cho TP.HCM hay là luật chung cho các đô thị đặc biệt; 2) phân định thẩm quyền—áp dụng phân quyền mạnh cho chính quyền đô thị qua nguyên tắc từ dưới lên, liệt kê thẩm quyền của trung ương với các vấn đề địa phương và phần còn lại thuộc địa phương; ưu tiên hình thức phân quyền, phân cấp và ủy quyền chỉ áp dụng trong trường hợp đặc biệt; 3) tăng cường kiểm soát và tham gia dân chủ, bao gồm xem xét cho người dân bầu cử chủ tịch UBND TP và chủ tịch 

UBND xã/phường/đô thị đặc biệt; 4) mối quan hệ pháp lý—Luật Tổ chức chính quyền địa phương là luật chung, Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM là luật riêng, ưu tiên áp dụng trong trường hợp có khác biệt so với luật chung hoặc ngành. Tác giả tin rằng sự ra đời của Luật Đô thị đặc biệt sẽ chấm dứt cơ chế đặc thù mang tính tình thế, tạo ra một khung quản trị ổn định, cơ bản, giúp giảm tối đa chồng chéo giữa quy định chung và chuyên ngành, cũng như sự bất đồng giữa văn bản luật và văn bản dưới luật. 

Về mặt chính trị, việc ban hành một đạo luật phù hợp cho các đô thị lớn sẽ khuyến khích địa phương phát huy tối đa nguồn lực nội tại, lan tỏa tinh thần 'địa phương vì cả nước, cả nước vì địa phương' và thể hiện sự gắn kết chặt giữa Trung ương và địa phương. Đặc biệt, khi cơ chế đặc thù không còn là khung cơ bản để điều chỉnh tổ chức chính quyền đô thị, chúng ta sẽ tiết kiệm nguồn lực xã hội và cho phép TP.HCM tập trung nguồn lực cho phát triển địa phương. Bài viết kết thúc với lời cảm ơn tác giả và nguồn tin.