Người tiêu dùng Việt Nam chật vật khi lạm phát đẩy giá hàng hóa tăng trong năm 2026

Giá xăng dầu tăng kéo theo mặt bằng giá nhiều hàng hóa và dịch vụ, trong khi thu nhập của đa số hộ gia đình không tăng, thậm chí giảm. Điều này khiến việc cân đối giữa thu nhập và chi tiêu của nhiều gia đình trở thành bài toán khó, đặc biệt với nhóm thu nhập trung bình và lao động phổ thông.

Chị Hoa, chủ một quán cà phê nhỏ, cho biết chi phí đầu vào từ nguyên vật liệu như đường, sữa, cà phê, nước đá đến các vật dụng như ly nhựa, ống hút đều tăng. Vì vậy, chị buộc phải điều chỉnh giá bán. Từ mức 15.000 đồng một ly cà phê đen đá, giá hiện đã lên 19.000 đồng. Dù chưa ghi nhận tình trạng mất khách, chị vẫn lo ngại sức mua có thể tiếp tục suy giảm khi người lao động—khách hàng chủ yếu—ngày càng chật vật hơn trước biến động giá.

Chị Mai, nhân viên quản lý văn phòng, dù có thu nhập khá nhưng cũng phải thay đổi thói quen chi tiêu. Trước đây, chị duy trì thói quen chi khoảng 50.000–70.000 đồng mỗi ngày cho cà phê và bánh trái. Hiện mức chi giảm xuống còn hai đến ba lần mỗi tuần do các khoản thiết yếu của gia đình như xăng, gas và thực phẩm tăng lên, khiến chi tiêu cho các nhu cầu không thiết yếu bị cắt giảm.

Doanh thu đồ uống tăng chậm và xu hướng cắt giảm tần suất mua

Kết quả nghiên cứu của iPOS (nền tảng quản lý cho hơn 100.000 doanh nghiệp nhà hàng và quán cà phê) phối hợp cùng Nestlé Professional cho thấy doanh thu ngành đồ uống Việt Nam năm 2025 chỉ tăng 6,1%. Mức tăng này thấp hơn đáng kể so với 20,5% của năm 2023 và 13,4% của năm 2024.

Đồng thời, tần suất sử dụng đồ uống bên ngoài tại hai thị trường tiêu thụ lớn là TPHCM và Hà Nội đã giảm. Cụ thể, nhóm uống cà phê, trà sữa hằng ngày giảm từ 18,2% xuống còn 13,6%. Nhóm sử dụng thường xuyên 3–4 lần mỗi tuần cũng giảm nhẹ về 31,59%.

Theo iPOS, có 48% số người bán hàng không dám tăng giá vì lo mất khách. Dữ liệu này phản ánh xu hướng người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu cho các nhu cầu không thiết yếu để bù đắp cho biến động giá đối với các nhu cầu thiết yếu, đồng thời tâm lý “phòng thủ” trước bão giá đang lan rộng.

Áp lực chi phí có thể chuyển sang người làm dịch vụ giao hàng

Với nhóm làm nghề dịch vụ giao hàng hoặc xem ôm, taxi công nghệ, áp lực chi tiêu có thể còn nặng hơn. Khi các công ty dịch vụ giữ giá dịch vụ dù giá xăng dầu tăng, phần chi phí tăng có thể được chuyển lên vai những người trực tiếp kiếm sống nhờ các cuốc xe.

Số liệu lạm phát và sức mua suy yếu

Theo báo cáo của Cục Thống kê, Chỉ số giá tiêu dùng trong tháng 3-2026 tăng 4,65%, là mức tăng cao nhất của tháng 3 trong vòng năm năm qua. Nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động giá xăng dầu và vật liệu xây dựng.

Đà tăng giá có thể chưa dừng lại dù giá dầu thế giới có dấu hiệu hạ nhiệt, do chi phí nhiên liệu và nguyên vật liệu đầu vào tác động đến mặt bằng giá hàng hóa và dịch vụ thường có độ trễ. Ngoài ra, doanh nghiệp còn chịu áp lực chi phí tiền lương, bảo hiểm xã hội và phí công đoàn khi mức lương cơ bản tăng.

Chỉ số giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng đã tác động trực tiếp đến sức mua. Cụ thể, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng ba tháng đầu năm 2026 tăng 10,9%, cao hơn mức 9,9% của cùng kỳ 2025. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá thì chỉ còn tăng 7%, thấp hơn mức tăng 7,5% của năm 2025.

Về thu nhập, theo khảo sát của Cục Thống kê về tình hình thu nhập của các hộ gia đình trong quý 1-2026, chỉ có 31,8% số hộ gia đình có thu nhập tăng so với cùng kỳ năm trước. Như vậy, trên 68% hộ gia đình có thu nhập không tăng hoặc giảm.

Tác động tới mục tiêu tăng trưởng và sức mua nội địa

Việt Nam đang phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026–2030. Trong bối cảnh đó, sức mua của thị trường nội địa được xem là yếu tố gần như quyết định. Nếu thu nhập của các hộ gia đình tiếp tục “èo uột” trong khi giá các nhóm hàng hóa và dịch vụ thiết yếu tăng liên tục, việc duy trì mục tiêu tăng trưởng cao sẽ trở nên khó khăn hơn.