Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 945 tỷ USD sau chưa đầy 10 tháng năm 2026, tăng 31,4% so với cùng kỳ. Đà tăng trưởng mở ra khả năng đưa quy mô thương mại vượt 1.000 tỷ USD, song cán cân nhập siêu vẫn là thách thức trong những tháng cuối năm.
Xuất nhập khẩu tăng tốc, mở rộng quy mô thương mại
Hoạt động ngoại thương Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và môi trường kinh tế quốc tế còn nhiều biến động. Kết quả đạt được cho thấy khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong nước, đồng thời tạo dư địa để mở rộng hiện diện tại các thị trường quốc tế.
Theo số liệu được công bố, trong chưa đầy 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 945 tỷ USD, tăng 31,4% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng thêm 226 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt 463,7 tỷ USD, tăng 95,5 tỷ USD; nhập khẩu đạt 481,36 tỷ USD, tăng 130,6 tỷ USD.
Quy mô thương mại sau khoảng 9,5 tháng đã vượt mức kỷ lục 930 tỷ USD ghi nhận trong cả năm trước. Với đà tăng hiện tại, xuất nhập khẩu Việt Nam được kỳ vọng lần đầu vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD trong năm 2026. Ở kịch bản tăng trưởng cao, tổng kim ngạch có thể đạt khoảng 1.200 tỷ USD.
Diễn biến theo tháng cho thấy hoạt động thương mại phục hồi và mở rộng rõ nét. Tháng 1, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 88,16 tỷ USD, trước khi giảm còn 67,16 tỷ USD trong tháng 2 do kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Từ đó, quy mô thương mại tăng trở lại, vượt 99 tỷ USD vào tháng 5 và lần đầu vượt 100 tỷ USD mỗi tháng kể từ tháng 6.
Trong tháng 7 và tháng 8, kim ngạch duy trì quanh mức 110 tỷ USD, sau đó tăng lên gần 118 tỷ USD trong tháng 9. Riêng nửa đầu tháng 10, tổng kim ngạch đạt 56,7 tỷ USD. Đáng chú ý, xuất khẩu trong tháng 9 lần đầu tiến sát mốc 60 tỷ USD.
Tăng trưởng được duy trì tại nhiều thị trường xuất khẩu chủ lực. Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 140 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ, với các nhóm hàng chính gồm điện tử, dệt may, giày dép và nông, lâm, thủy sản.
Tại Trung Quốc, xuất khẩu đạt gần 66 tỷ USD, tăng 32,9%. Kim ngạch sang Liên minh châu Âu (EU) đạt 50,77 tỷ USD, tăng 21,7%; ASEAN đạt 34,4 tỷ USD, tăng 20,6%; Hàn Quốc đạt 25,5 tỷ USD, tăng 19%.
Bên cạnh nhu cầu tại các thị trường lớn, mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động. Việt Nam hiện có 17 FTA đang thực thi và vừa ký kết FTA với Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA). Đây là cơ sở để doanh nghiệp khai thác ưu đãi thuế quan, đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một số đối tác.
Thu hẹp nhập siêu là bài toán trọng tâm cuối năm
Dù xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh, cán cân thương mại đang trở thành vấn đề cần theo dõi. Sau 10 năm liên tiếp xuất siêu, Việt Nam chuyển sang nhập siêu từ đầu năm 2026. Theo Cục Hải quan, tính đến ngày 15/10, mức nhập siêu đạt 17,6 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước ghi nhận xuất siêu 17,4 tỷ USD.
Tuy nhiên, diễn biến gần đây đã xuất hiện tín hiệu cải thiện khi tốc độ tăng xuất khẩu vượt nhập khẩu trong gần hai tháng trở lại đây. Tháng 9/2026, cán cân thương mại xuất siêu hơn 1,2 tỷ USD; riêng 15 ngày đầu tháng 10, mức xuất siêu đạt thêm 1,82 tỷ USD. Dù vậy, kết quả này vẫn chưa đủ bù đắp khoản nhập siêu tích lũy từ đầu năm.
Một điểm đáng chú ý là tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Theo báo cáo của EBC Financial Group, nhập khẩu tăng không chỉ phản ánh nhu cầu hàng hóa mà còn gắn với quá trình mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực sản xuất.
Xu hướng này thể hiện qua dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Trong 9 tháng năm 2026, vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, trong đó lĩnh vực chế biến, chế tạo chiếm 82,6%.
Ông Sana Ur Rehman, chuyên viên phân tích thị trường cấp cao tại EBC Financial Group, nhận định quy mô nhập khẩu tăng phản ánh chu kỳ đầu tư ngày càng lớn tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này cần được đánh giá thông qua mức cải thiện năng suất, giá trị gia tăng và nguồn thu xuất khẩu do năng lực sản xuất mới tạo ra.
Sự khác biệt giữa hai khu vực kinh tế cũng cho thấy thách thức trong việc nâng cao năng lực nội địa. Trong 9 tháng năm 2026, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 34,28 tỷ USD, trong khi khu vực FDI xuất siêu 14,86 tỷ USD. Điều này cho thấy khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục giữ vai trò lớn trong dòng chảy thương mại.
Ở nhóm hàng điện tử, mức chênh lệch nhập khẩu – xuất khẩu còn đáng kể. Tính đến ngày 15/10, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu điện tử đạt 336,3 tỷ USD, gồm 135,3 tỷ USD xuất khẩu và 201 tỷ USD nhập khẩu, tương ứng nhập siêu 65,7 tỷ USD. Hoạt động xuất nhập khẩu nhóm hàng này chủ yếu nằm trong khu vực FDI.
Thực tế trên đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước, tăng cường tiếp cận công nghệ và từng bước chuyển sang các khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị chỉ tạo ra hiệu quả bền vững khi góp phần nâng năng suất, mở rộng sản lượng và thúc đẩy xuất khẩu.
Cán cân thương mại cũng có mối liên hệ với thị trường ngoại hối, trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu và đầu tư vẫn ở mức cao. Tại cuộc họp về tình hình sản xuất công nghiệp, thương mại quý III và giải pháp cho những tháng cuối năm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đặt mục tiêu đưa mức nhập siêu cả năm 2026 xuống dưới 10 tỷ USD, trên cơ sở tín hiệu xuất siêu trở lại trong tháng 9.
Theo EBC Financial Group, quý IV sẽ là giai đoạn quan trọng để đánh giá tính bền vững của đà tăng trưởng nhập khẩu và hiệu quả của hoạt động đầu tư. Các yếu tố cần theo dõi gồm chênh lệch tốc độ tăng trưởng giữa xuất khẩu và nhập khẩu, khả năng phục hồi đơn hàng sản xuất, diễn biến công nghiệp, áp lực giá đầu vào và lạm phát, cùng sự ổn định của điều kiện vốn và tỷ giá.
Trong chặng cuối năm 2026, nhiệm vụ của Việt Nam không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng ngoại thương mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, kiểm soát nhập khẩu và từng bước cải thiện cán cân thương mại. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định mức độ bền vững của quy mô xuất nhập khẩu mới.
