Thương vụ IPO SpaceX và chuyện chưa kể về người đàn ông đứng sau Elon Musk

Việc SpaceX lên sàn chứng khoán (IPO) đang là tâm điểm chú ý của giới tài chính toàn cầu. Bên cạnh câu chuyện công nghệ, đợt phát hành cổ phiếu này còn hé mở những mối quan hệ cá nhân của Elon Musk. 

Trong đó, đáng chú ý nhất là Antonio Gracias – một người bạn lâu năm và hiện là cổ đông cá nhân lớn thứ hai của SpaceX, người đang đứng trước cơ hội sở hữu khối tài sản lên đến hàng chục tỷ USD.

Mối quan hệ giữa Antonio Gracias và Elon Musk đã bắt đầu từ những năm 2000, thời kỳ bùng nổ của làn sóng dot-com. Khi Tesla rơi vào khủng hoảng tài chính nghiêm trọng và suýt phá sản, chính Gracias đã cho Musk vay 1 triệu USD để cứu nguy. Sự giúp đỡ kịp thời này đã mở đầu cho việc Gracias tham gia sâu vào ban quản trị của một loạt công ty do Musk điều hành như Tesla, SpaceX, SolarCity, Neuralink và The Boring Company. Không chỉ là đối tác làm ăn, hai người còn có mối quan hệ đời tư rất thân thiết khi Gracias từng làm phù rể cho em trai Musk và hai gia đình thường đi nghỉ hè chung với nhau.

Sự gắn bó này hiện đang mang lại cho Gracias một nguồn lợi nhuận khổng lồ. Quỹ đầu tư Valor Equity Partners của ông đang nắm giữ hơn 500 triệu cổ phiếu loại A của SpaceX, tương đương 7,3% cổ phần công ty. Giới tài chính Phố Wall tính toán rằng SpaceX lên sàn thành công với mức định giá ban đầu là 1.770 tỷ USD, tài sản của Gracias sẽ đạt 91,03 tỷ USD, đưa ông vào danh sách những người giàu nhất thế giới.

Tuy nhiên, hồ sơ lên sàn của SpaceX cũng làm lộ ra những giao dịch nội bộ rất phức tạp với công ty trí tuệ nhân tạo xAI. Cụ thể, một công ty con của xAI đã thuê các thiết bị xử lý đồ họa (chip GPU) trị giá gần 20 tỷ USD từ chính quỹ đầu tư của Gracias. Điều đáng nói là toàn bộ khoản tiền thuê này lại được SpaceX đứng ra bảo lãnh, nghĩa là nếu xAI không trả được nợ thì SpaceX sẽ phải gánh thay.

Các chuyên gia phân tích cho rằng việc này chứng tỏ xAI chưa có đủ uy tín tín dụng để tự đi vay nên phải "dựa hơi" SpaceX. Thêm vào đó, khoản vay này phải chịu mức lãi suất rất cao là 12,5%, con số thường chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp đang gặp khó khăn lớn về dòng tiền. Thỏa thuận này đã đem về nguồn tiền lớn cho quỹ của Gracias, riêng năm 2025 thu về khoảng 885 triệu USD và chỉ trong hai tháng đầu năm 2026 đã bỏ túi thêm 857 triệu USD.

Chính sự luân chuyển dòng tiền bất thường này đã khiến công ty kiểm toán PwC vào cuộc. PwC thẳng thừng từ chối ghi nhận đây là hợp đồng thuê tài sản thông thường. Họ chỉ ra rằng xAI thực chất đã bán số chip đồ họa cho quỹ của Gracias rồi thuê lại, nhưng quyền kiểm soát thiết bị thì xAI vẫn nắm giữ, nên bản chất đây là một khoản vay được ngụy trang. Sự kiên quyết của PwC đã buộc công ty phải đưa khoản nợ hoán đổi trị giá 9 tỷ USD này vào mục nợ với bên liên quan trên bảng cân đối kế toán, chứ không được che giấu như ý định ban đầu.

Sau khi SpaceX hoàn tất IPO và trở thành công ty đại chúng, tất cả những rủi ro và gánh nặng tài chính từ các giao dịch nội bộ này sẽ chuyển sang cho các cổ đông nhỏ lẻ gánh chịu. Nhận định về vấn đề này, chuyên gia quản trị doanh nghiệp Nell Minow cho biết: "SpaceX đang theo đuổi mô hình muốn tiếp cận nguồn vốn của công ty đại chúng nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát như công ty tư nhân". Cho đến nay, cả hai bên liên quan trực tiếp đến vụ việc vẫn chọn cách im lặng và không đưa ra bất kỳ phản hồi nào trước các câu hỏi của báo chí.