TP.HCM đề xuất phát triển Vành đai công nghệ gồm 6 cực chức năng, kết nối nghiên cứu, sản xuất, tài chính và logistics. Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026, thành phố cũng công bố 12 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, với tổng vốn dự kiến khoảng 13 tỷ USD.
Tại phiên thảo luận chuyên sâu chiều 28/10, PGS.TS Lê Quốc Cường cho rằng mô hình phát triển các khu công nghiệp, công viên phần mềm và khu công nghệ cao riêng lẻ đang bộc lộ hạn chế. Dù một số khu vực thu hút đầu tư lớn, khả năng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước, hoạt động nghiên cứu và sản xuất vẫn chưa tương xứng.
Theo ông Cường, TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, với tỷ trọng đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đạt trên 50% vào năm 2025 và 60% vào năm 2030. Tuy nhiên, giai đoạn 2016-2024, chỉ số này bình quân chỉ đạt 4-5% mỗi năm, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu và kết quả thực tế.
Khu Công nghệ cao TP.HCM là ví dụ được ông Cường dẫn chứng. Khu vực này đạt giá trị sản xuất 23 tỷ USD, tạo 53.600 việc làm, nhưng doanh nghiệp trong nước chưa tạo được năng lực nội sinh tương xứng. Khối doanh nghiệp FDI chiếm chưa đến 50% số dự án nhưng đóng góp tới 93% kim ngạch xuất khẩu.
Từ thực tế này, ông đề xuất chuyển trọng tâm đánh giá phát triển sang hiệu quả đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), mức độ liên kết với doanh nghiệp nội địa và khả năng thương mại hóa công nghệ, thay vì chủ yếu dựa vào quy mô vốn đầu tư.
Mô hình Vành đai công nghệ được đề xuất gồm 6 cực chức năng. Cực tri thức gắn với ĐHQG TP.HCM tại Thủ Đức và Dĩ An; cực công nghệ cao tập trung vào bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và vật liệu mới. Cực sản xuất tiên tiến định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp tại Bình Dương cũ sang sản xuất công nghệ cao, sản xuất thông minh.
Ba cực còn lại gồm đổi mới sáng tạo và tài chính tại Thủ Thiêm; logistics toàn cầu tại Cái Mép - Thị Vải và Cần Giờ; kinh tế xanh, kinh tế biển dọc ven biển Cần Giờ - Vũng Tàu. Mô hình hướng đến kết nối hoạt động nghiên cứu, nguồn vốn, sản xuất và thị trường trong một hệ thống thống nhất.
Theo ông Cường, hiệu quả của vành đai phụ thuộc vào khả năng kết nối hạ tầng vật lý, hạ tầng số, khoa học - công nghệ, kinh tế, thể chế và mạng lưới quốc tế. Ông nhấn mạnh: “Mức độ liên thông chứ không phải sự gần gũi về địa lý sẽ quyết định sức mạnh và hiệu quả của vành đai”.
Để điều phối mô hình, ông đề xuất khung quản trị tích hợp đổi mới sáng tạo (IICF), với Hội đồng điều phối vành đai theo cơ chế đa bên, làm đầu mối phối hợp chiến lược nhưng không thay thế chức năng quản lý chuyên ngành của cơ quan nhà nước. Mạng lưới hợp tác quốc tế dự kiến kết nối theo ba cấp: Tiểu vùng Mê Kông (GMS), ASEAN và toàn cầu, trong đó Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (C4IR) giữ vai trò đầu mối.
Lộ trình đề xuất gồm ba giai đoạn: 2026-2030 thí điểm cơ chế, thành lập hội đồng điều phối và xây dựng nền tảng R&D; 2030-2045 mở rộng có kiểm soát; 2045-2075 hướng tới hình thành siêu vùng khoa học - công nghệ thuộc top 100 cụm hàng đầu thế giới theo WIPO. Mục tiêu Net Zero vào năm 2050 cũng được đặt ra trong định hướng phát triển.
Cùng ngày 28/10, TP.HCM công bố danh mục 12 dự án đầu tư với tổng vốn dự kiến khoảng 13 tỷ USD, thuộc các lĩnh vực cảng biển, logistics, đô thị, công nghiệp và công nghệ cao. Các dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
Trong nhóm cảng biển và logistics, dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có tổng vốn 128.872,7 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,923 tỷ USD, với sự tham gia của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC), Công ty CP Cảng Sài Gòn và Terminal Investment Limited Holding S.A. Dự án Cảng Gemalink tại phường Tân Phước có vốn đầu tư 16.835,8 tỷ đồng, tương đương khoảng 770 triệu USD; Bến cảng Mỹ Xuân 6 có vốn 1.742,75 tỷ đồng, tương đương khoảng 66,6 triệu USD. Dự án Swift Logistics thuộc hệ sinh thái TikTok có tổng vốn 25.850,44 tỷ đồng, tương đương khoảng 987,4 triệu USD.
Ở lĩnh vực đô thị, Khu phức hợp thông minh tại Khu chức năng số 2A, Khu đô thị mới Thủ Thiêm do Lotte Properties HCMC làm chủ đầu tư có tổng vốn 60.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,292 tỷ USD. Khu đô thị Đại học Quốc tế có tổng vốn sau điều chỉnh khoảng 173.115 tỷ đồng, tương đương 6,612 tỷ USD.
Trong lĩnh vực công nghiệp, dự án hạ tầng Khu công nghiệp Vĩnh Lập - giai đoạn 1 có vốn đăng ký hơn 9.701 tỷ đồng, tương đương khoảng 379,69 triệu USD. Dự án có sự tham gia của Công ty Liên doanh TNHH Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore, Tập đoàn Đầu tư và Phát triển công nghiệp Becamex và Công ty TNHH VSIP Quảng Ngãi. Nhà máy sản xuất cáp điện công nghệ cao GL Cables có vốn đăng ký 600 tỷ đồng, tương đương khoảng 23,08 triệu USD.
Danh mục còn có dự án của Công ty TNHH Xinyi Glass Việt Nam với vốn đầu tư 230 triệu USD, sản xuất kính nổi tiết kiệm năng lượng, kính phủ Low-E, gương, kính an toàn nhiều lớp và kính chuyên dụng cho ô tô; Công ty TNHH Chang Yue Technology (VN) đầu tư 70 triệu USD vào hoạt động đúc sắt, thép, kim loại màu và gia công cơ khí.
Trong lĩnh vực bán dẫn, dự án sản xuất vật liệu bán dẫn nhiệt điện và bộ làm mát nhiệt điện có vốn đầu tư 45 triệu USD, với sự tham gia của Coherent Corp và Công ty TNHH II-VI Việt Nam. Dự án của Công ty Ito Automation Technologies Việt Nam có vốn 8 triệu USD, tập trung vào máy tự động hóa, robot, cảm biến và giải pháp quản lý dữ liệu.
Việc công bố danh mục đầu tư được kỳ vọng giúp thành phố tăng kết nối với nhà đầu tư, đối tác công nghệ và tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Tuy nhiên, theo định hướng được trình bày tại diễn đàn, khả năng tạo ra giá trị lâu dài không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn hay từng dự án riêng lẻ, mà còn ở mức độ liên kết giữa nghiên cứu, doanh nghiệp, sản xuất và thị trường.
