Khi các mục tiêu giảm phát thải bước vào giai đoạn triển khai, chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với toàn bộ hệ sinh thái hàng không. Bên cạnh việc sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), các giải pháp tối ưu quản lý bay, số hóa điều hành và hoàn thiện chính sách được xem là những yếu tố quan trọng giúp giảm tiêu hao nhiên liệu và phát thải CO2.
Trong lộ trình thực hiện các cam kết giảm phát thải, chuyển đổi xanh không còn là nhiệm vụ riêng của các hãng hàng không mà đang được triển khai đồng bộ ở nhiều khâu, từ điều hành bay, khai thác tàu bay đến hoàn thiện cơ chế chính sách. Theo các đơn vị trong ngành, quản lý bay xanh là một trong những giải pháp có thể mang lại hiệu quả đáng kể mà không cần thay đổi công nghệ động cơ hay đội tàu bay.
Theo Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), việc tổ chức vùng trời khoa học và tối ưu công tác điều hành bay có thể giúp cắt giảm đáng kể lượng nhiên liệu tiêu thụ cũng như phát thải CO2 trong quá trình khai thác.
Ông Ngô Thế Vinh, Phó Tổng giám đốc VATM, cho biết quản lý bay xanh không chỉ là sử dụng năng lượng tiết kiệm hay năng lượng tái tạo tại các cơ sở điều hành. Giá trị cốt lõi của giải pháp này nằm ở việc giảm những phần tiêu hao không cần thiết thông qua tối ưu toàn bộ quy trình điều hành bay.
Theo ông Vinh, hiệu quả của một chuyến bay không chỉ phụ thuộc vào máy bay, phi công hay hãng hàng không mà còn chịu tác động từ cách thiết kế vùng trời, tổ chức đường bay, điều tiết luồng không lưu, chất lượng thông tin khí tượng, thông báo hàng không cũng như sự phối hợp giữa các đơn vị trong hệ sinh thái hàng không.
Ông nhấn mạnh quản lý bay xanh không đồng nghĩa với việc giảm tốc độ khai thác hay cắt giảm dịch vụ, mà hướng tới xây dựng một hệ thống điều hành thông minh hơn để hạn chế thời gian chờ, các đoạn bay vòng, thay đổi độ cao hoặc thời gian lăn không cần thiết, trong khi vẫn bảo đảm tuyệt đối an toàn bay.
Phát triển phương thức bay hiện đại
Theo VATM, ngay từ giai đoạn chuẩn bị chuyến bay, đơn vị đã cung cấp đầy đủ thông tin hàng không, khí tượng và luồng bay để các hãng xây dựng kế hoạch khai thác chính xác, tính toán lượng nhiên liệu phù hợp và hạn chế nguy cơ phải bay chờ hoặc bay vòng.
Trong quá trình khai thác, việc tối ưu hóa đường bay, sử dụng linh hoạt vùng trời và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị giúp rút ngắn quãng đường bay.
Tại khu vực sân bay, quản lý bay xanh được thực hiện thông qua việc giảm thời gian chờ trên không, hạn chế vòng bay chờ, tối ưu thứ tự cất hạ cánh và giảm thời gian lăn nhờ sự phối hợp giữa kiểm soát không lưu, cảng hàng không, hãng hàng không và các đơn vị phục vụ mặt đất.
Theo ông Ngô Thế Vinh, chỉ vài phút chờ phát sinh trên mỗi chuyến bay nhưng khi tính trên hàng chục nghìn chuyến mỗi năm sẽ tạo ra lượng nhiên liệu tiêu hao và phát thải rất lớn.
Để tiếp tục khai thác tiềm năng này, VATM đang triển khai nhiều giải pháp như phát triển phương thức bay hiện đại giúp tàu bay tiếp cận và rời sân bay ổn định hơn; nâng cao chất lượng quản lý luồng không lưu nhằm hạn chế ùn tắc; cải thiện công tác dự báo khí tượng; số hóa thông tin hàng không để dữ liệu được cung cấp nhanh và chính xác hơn; đồng thời tăng cường phối hợp dân sự - quân sự cũng như với các quốc gia lân cận nhằm sử dụng vùng trời hiệu quả hơn.
Cùng với hoạt động điều hành bay, các hãng hàng không cũng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm đáp ứng các yêu cầu quốc tế về giảm phát thải.
Đại diện Vietnam Airlines cho biết doanh nghiệp tiếp tục thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo Cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon đối với các chuyến bay quốc tế (CORSIA), đồng thời tối ưu hành trình bay, khai thác đội tàu bay thế hệ mới, ứng dụng công nghệ hiện đại và triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu.
Bên cạnh đó, hãng thúc đẩy sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), quản lý chất thải, giảm đồ nhựa dùng một lần và thực hiện các chương trình phục hồi hệ sinh thái nhằm giảm dấu chân carbon.
Theo doanh nghiệp, việc kiểm soát tỷ lệ suất ăn thừa trên toàn mạng bay kết hợp giảm sử dụng đồ nhựa dùng một lần và tăng vật liệu thân thiện với môi trường đã giúp giảm khoảng 18.000kg rác thực phẩm, tương đương 81 tấn CO2; loại bỏ 5,5 triệu bộ đồ nhựa dùng một lần, tương đương khoảng 40 tấn rác nhựa; đồng thời giảm 10,8 tấn giấy in.
Đáng chú ý, Vietnam Airlines đã sử dụng khoảng 2.200 tấn SAF nguyên chất để đáp ứng yêu cầu pha trộn tối thiểu trên các đường bay châu Âu theo quy định của RefuelEU Aviation, đồng thời triển khai các chuyến bay nội địa sử dụng SAF từ sân bay Đà Nẵng.
Trong khi đó, Vietjet cũng từng bước mở rộng việc sử dụng SAF trong hoạt động khai thác. Sau các chuyến bay đầu tiên sử dụng nhiên liệu này từ cuối năm 2024, hãng tiếp tục triển khai trên đội tàu bay hiện đại với nguồn nhiên liệu do Petrolimex Aviation tra nạp.
Chính sách được xem là yếu tố quyết định
Theo bà Vũ Thị Thanh, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Môi trường, Cục Hàng không Việt Nam, việc doanh nghiệp triển khai các giải pháp giảm phát thải đang được hỗ trợ bởi hệ thống pháp lý ngày càng hoàn thiện.
Đáng chú ý, lần đầu tiên nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và Cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon đối với các chuyến bay quốc tế (CORSIA) được đưa vào Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025, tạo cơ sở pháp lý để xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn và các cơ chế triển khai trong thời gian tới.
Tuy vậy, theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi xanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó chi phí và cơ chế chính sách là những vấn đề nổi bật.
Bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng cùng với việc sử dụng SAF, khai thác đội tàu bay thế hệ mới và xanh hóa hạ tầng cảng hàng không, một khung chính sách đủ mạnh và ổn định sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và tạo động lực cho lộ trình giảm phát thải của ngành.
Theo bà, về dài hạn, công nghệ là điều kiện cần, tài chính là nguồn lực triển khai, còn chính sách mới là yếu tố quyết định.
Hiện nay, mặc dù Vietnam Airlines và Vietjet đã đưa SAF vào khai thác, việc mở rộng sử dụng loại nhiên liệu này vẫn gặp nhiều khó khăn do giá thành cao gấp 2-4 lần nhiên liệu Jet A-1 truyền thống. Vì vậy, quá trình mở rộng ứng dụng SAF trong thời gian tới không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của doanh nghiệp mà còn cần các chính sách hỗ trợ phù hợp cũng như khả năng chủ động sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững trong nước.
Chuyển đổi xanh của ngành hàng không đang được triển khai trên nhiều phương diện, từ tối ưu quản lý bay, hiện đại hóa khai thác đến sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững và hoàn thiện khung pháp lý. Theo các đơn vị trong ngành, việc kết hợp đồng bộ giữa công nghệ, nguồn lực tài chính và chính sách sẽ là nền tảng để thực hiện các mục tiêu giảm phát thải trong giai đoạn tới.
