Sáu tháng đầu năm 2026, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam ghi nhận 10.787 tỷ đồng phí khai thác mới, giảm 17% so với cùng kỳ, trong khi tổng chi trả quyền lợi bảo hiểm khoảng 35.048 tỷ đồng. Cùng với số hợp đồng còn hiệu lực giảm, diễn biến này cho thấy ngành đang đối mặt đồng thời với áp lực về niềm tin, cấu trúc sản phẩm và mô hình phân phối.
Thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức trong năm 2026 khi dòng phí khai thác mới suy giảm, trong khi số hợp đồng còn hiệu lực cũng đi xuống.
Trong 6 tháng đầu năm, toàn thị trường thu về 10.787 tỷ đồng phí khai thác mới, giảm 17% so với cùng kỳ. Trong khi đó, số tiền chi trả quyền lợi bảo hiểm khoảng 35.048 tỷ đồng.
Số hợp đồng bảo hiểm nhân thọ còn hiệu lực đến hết tháng 11/2025 đạt 11,55 triệu hợp đồng, giảm 2,4% so với cùng kỳ.
Những con số này cho thấy thị trường không chỉ gặp khó trong việc mở rộng khách hàng mới mà còn đang chịu sức ép từ quy mô hợp đồng đang thu hẹp.
Ba vấn đề nổi bật của thị trường
Có nhiều nguyên nhân được đặt ra đối với sự suy giảm của bảo hiểm nhân thọ, trong đó nổi bật là khủng hoảng niềm tin trong giai đoạn 2022-2023, chất lượng tư vấn viên và những thay đổi về khung pháp lý sau Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.
Bên cạnh đó, cấu trúc sản phẩm cũng được xem là một nguyên nhân quan trọng.
Đặc biệt, bảo hiểm liên kết đầu tư vẫn chiếm 55,7% số hợp đồng khai thác mới trong 4 tháng đầu năm 2026.
Điều này cho thấy sản phẩm chủ lực của thị trường không đơn thuần tập trung vào bảo vệ trước rủi ro tử vong mà còn mang tính chất của một công cụ tích lũy tài chính có kết hợp quyền lợi bảo hiểm.
Khi được nhìn nhận như một sản phẩm tích lũy, hiệu quả tài chính trở thành một trong những yếu tố quan trọng đối với khách hàng.
Theo nội dung được phân tích, cấu trúc chi phí của sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư tạo ra sự khác biệt đáng kể giữa lợi ích kinh tế của khách hàng và người phân phối.
Thông tư 67/2023/TT-BTC cho phép phí ban đầu lên tới 10% đối với hợp đồng liên kết đầu tư đóng phí một lần. Phí quản lý quỹ có thể lên tới 2,5%/năm đối với quỹ có tỷ trọng cổ phiếu từ 70% trở lên.
Đối với hợp đồng đóng phí định kỳ, giá trị hoàn lại trong 2 năm đầu gần bằng không. Theo lập luận trong bài viết, cấu trúc này khiến tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) thực của khách hàng có thể âm trong 5-7 năm đầu.
Trong khi đó, hoa hồng đại lý được tập trung vào năm hợp đồng đầu tiên, với mức trần lên tới 40% tùy nghiệp vụ theo Thông tư 67/2023/TT-BTC.
Từ đó, bài viết cho rằng cơ chế tuyển dụng, thi đua và thu nhập của các cấp quản lý trong hệ thống phân phối có xu hướng tập trung vào thời điểm ký hợp đồng thay vì duy trì giá trị của hợp đồng trong dài hạn.
Thị trường thu hẹp về số lượng nhưng tăng quy mô hợp đồng
Một diễn biến đáng chú ý khác xuất hiện trong 4 tháng đầu năm 2026.
Số hợp đồng khai thác mới giảm 22,2%, trong khi doanh thu phí khai thác mới chỉ giảm 11,5%. Theo đó, phí bình quân trên mỗi hợp đồng tăng khoảng 14%.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh kênh ngân hàng đẩy mạnh sản phẩm đóng phí một lần để cải thiện chỉ tiêu trong giai đoạn đầu.
Theo phân tích được đưa ra, thị trường đang thu hẹp về số lượng hợp đồng nhưng quy mô mỗi giao dịch có xu hướng lớn hơn.
Báo cáo tài chính năm 2025 của Prudential Việt Nam cũng cho thấy vai trò đáng kể của hoạt động đầu tư tài chính. Doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận trước thuế 4.937 tỷ đồng trên tổng tài sản 198.855 tỷ đồng, trong đó lợi nhuận đến từ các khoản đầu tư tài chính hơn 11.400 tỷ đồng.
Một vấn đề khác được đặt ra là sự phù hợp giữa sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và nhu cầu thực tế của từng nhóm khách hàng.
Tại các thị trường phát triển, bảo hiểm nhân thọ dành cho nhóm khách hàng có tài sản lớn thường được sử dụng để tạo nguồn tiền mặt phục vụ các nghĩa vụ tài chính liên quan đến chuyển giao tài sản và thuế thừa kế.
Trong khi đó, tại Việt Nam, bài toán này có những khác biệt do không có nghĩa vụ thuế thừa kế tương tự.
Bài viết cũng đặt vấn đề về quy mô quyền lợi bảo hiểm. Chẳng hạn, một chủ tài sản trị giá 300 tỷ đồng nhưng chỉ mua quyền lợi tử vong 5 tỷ đồng có thể không giải quyết được nhu cầu thanh khoản trong trường hợp chuyển giao tài sản.
Theo khoản 3 Điều 44 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, số tiền bảo hiểm trả cho người thụ hưởng được chỉ định không phải là di sản.
Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao cũng đã xác nhận cách hiểu rằng quyền nhận tiền bảo hiểm của người thụ hưởng phát sinh từ hợp đồng bảo hiểm, không phát sinh từ quan hệ thừa kế. Theo đó, khoản tiền này không thuộc khối di sản và không chịu sự điều chỉnh của các quy định về phân chia thừa kế trong Bộ luật Dân sự.
Từ góc độ này, sản phẩm bảo hiểm có thể tạo ra một khoản tiền mặt xác định được chuyển tới người thụ hưởng được chỉ định mà không cần sự đồng thuận của các đồng thừa kế khác.
Bài viết cho rằng đặc điểm này có ý nghĩa đáng chú ý đối với nhóm cá nhân sở hữu lượng tài sản lớn, nhất là khi tài sản chủ yếu nằm trong bất động sản hoặc phần vốn góp tại doanh nghiệp chưa niêm yết.
Khi người tạo lập tài sản qua đời, quá trình khai nhận và phân chia di sản, định giá phần vốn góp hay đạt được sự đồng thuận giữa các thành viên gia đình có thể kéo dài. Trong khoảng thời gian đó, doanh nghiệp vẫn phải duy trì các nghĩa vụ tài chính và hoạt động kinh doanh.
Theo cách tiếp cận này, bảo hiểm nhân thọ có thể đóng vai trò tạo thanh khoản trong giai đoạn tài sản đang chờ xử lý.
Từ những đặc điểm trên, bài viết xác định ba chức năng chính của sản phẩm đối với nhóm khách hàng có tài sản lớn tại Việt Nam.
Thứ nhất là tạo nguồn tiền mặt trong thời gian khối tài sản thừa kế chưa được phân chia.
Thứ hai là hỗ trợ cân bằng lợi ích giữa người con trực tiếp điều hành doanh nghiệp và những người thừa kế khác mà không nhất thiết phải chia nhỏ quyền kiểm soát doanh nghiệp.
Thứ ba là tách một phần tài sản gia đình khỏi các nghĩa vụ có thể phát sinh đối với chủ nợ của người đã khuất trong trường hợp bảo lãnh cá nhân được kích hoạt.
Tuy nhiên, theo bài viết, những chức năng này chưa phải lúc nào cũng được thể hiện rõ trong các bảng minh họa quyền lợi mà đại lý cung cấp cho khách hàng.
Theo lập luận được đưa ra, việc chỉ cải thiện chất lượng tư vấn viên hoặc điều chỉnh quy định sẽ chưa giải quyết toàn bộ vấn đề nếu cấu trúc sản phẩm chủ lực vẫn cạnh tranh trực tiếp với tiền gửi và bất động sản trên phương diện tích lũy.
Đối với nhóm HNWI và UHNWI tại Việt Nam, bài toán được đặt ra không nhất thiết là mua bảo hiểm để tìm kiếm lợi suất mà là thiết kế nguồn thanh khoản cho thời điểm chuyển giao tài sản.
Trong trường hợp đó, giá trị của hợp đồng nằm ở khả năng tạo ra một khoản tiền xác định, chuyển tới người thụ hưởng được chỉ định và không phụ thuộc trực tiếp vào quá trình phân chia các tài sản khác trong khối di sản.
Thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam đang trải qua giai đoạn thu hẹp cả về phí khai thác mới và số hợp đồng còn hiệu lực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, phí khai thác mới giảm 17%, trong khi chi trả quyền lợi bảo hiểm đạt khoảng 35.048 tỷ đồng.
Bài toán của ngành vì vậy không chỉ nằm ở doanh số mà còn liên quan đến niềm tin, chất lượng tư vấn, cấu trúc chi phí và mức độ phù hợp của sản phẩm với nhu cầu thực tế. Đối với nhóm khách hàng có tài sản lớn, một hướng tiếp cận được đặt ra là chuyển trọng tâm của bảo hiểm nhân thọ từ sản phẩm tích lũy sang công cụ thiết kế thanh khoản và chuyển giao tài sản.
