Chính phủ đề xuất đầu tư công 3 tuyến cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, Bảo Hà - Lai Châu và Quảng Ngãi - Kon Tum, với tổng chiều dài khoảng 430,5km, tổng vốn sơ bộ 162.393 tỷ đồng.
Tại phiên họp sáng 7/11, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội đề xuất chủ trương đầu tư 3 dự án cao tốc tại khu vực miền núi phía Bắc và miền Trung.
Trong đó, tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua tỉnh Sơn La, dài khoảng 179,5km, có tổng mức đầu tư dự kiến 63.120 tỷ đồng. Tuyến Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, dài khoảng 119km, đi qua Lào Cai và Lai Châu, cần khoảng 50.990 tỷ đồng. Tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum dài khoảng 132km, có tổng vốn đầu tư 48.283 tỷ đồng.
Cả 3 tuyến được đề xuất xây dựng với quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80-100km/h. Tổng nhu cầu sử dụng đất khoảng 4.583ha, trong đó diện tích rừng dự kiến chuyển đổi là 1.155ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ước tính 19.056 tỷ đồng.
Tổng vốn đầu tư dự kiến gồm 158.342 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và 4.051 tỷ đồng ngân sách địa phương. Trong phần vốn địa phương, Lai Châu dự kiến bố trí 2.004 tỷ đồng, Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng. Kế hoạch vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng 119.398 tỷ đồng.
Theo phương án đề xuất, các dự án sẽ được chuẩn bị trong giai đoạn 2026-2027, triển khai bồi thường, giải phóng mặt bằng và khởi công từ năm 2027. Mục tiêu là cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác từ năm 2031.
Chính phủ cho biết đã nghiên cứu phương án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ khoảng 50-70% tổng mức đầu tư. Tuy nhiên, phương án này chưa xác định được khả năng hoàn vốn, nên cơ quan đề xuất kiến nghị sử dụng vốn đầu tư công.
Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cơ bản thống nhất về sự cần thiết đầu tư, đồng thời đề nghị làm rõ khả năng cân đối vốn, tổng mức đầu tư, tác động đến rừng và phương án tái định cư.
Với tuyến Bảo Hà - Lai Châu, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu kết nối toàn tuyến đến cửa khẩu Ma Lù Thàng, đánh giá kỹ các đoạn đi qua khu vực có khoáng sản. Tỷ lệ cầu, hầm chiếm khoảng 31% chiều dài tuyến, do đó cần khảo sát kỹ địa chất, thủy văn để hạn chế rủi ro trong quá trình thi công. Ủy ban cũng đề nghị xem xét khả năng bố trí toàn bộ vốn từ ngân sách Trung ương nhằm giảm áp lực cho ngân sách Lai Châu.
Đối với tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, dự án dự kiến chuyển đổi 709ha rừng, trong đó có 405ha rừng tự nhiên. Cơ quan thẩm tra yêu cầu rà soát phương án tuyến để giảm diện tích rừng phải chuyển đổi, nhất là khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn; đồng thời xác định rõ nguồn lực và quỹ đất trồng rừng thay thế.
Riêng tuyến Mộc Châu - Sơn La, công tác khảo sát cần tập trung vào các khu vực có nguy cơ karst, đứt gãy địa chất và điều kiện thủy văn phức tạp, bảo đảm phương án thoát lũ và an toàn công trình. Dự án dự kiến sử dụng khoảng 2.230ha đất, ảnh hưởng đến 4.968 hộ dân và 32 tổ chức; trong đó khoảng 920 hộ cần bố trí tái định cư tại các khu tập trung.
Chính phủ cũng đề xuất 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù liên quan đến thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, bồi thường và tái định cư, lựa chọn nhà thầu, điều chỉnh quy hoạch và bố trí bãi đổ chất thải xây dựng.
Về đề xuất cho phép chỉ định thầu, cơ quan thẩm tra lưu ý cần ưu tiên đấu thầu cạnh tranh đối với các gói thầu đủ điều kiện. Việc chỉ định thầu chỉ nên áp dụng trong trường hợp thực sự cần thiết, có tiêu chí và điều kiện cụ thể để bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn.
