Làn sóng đầu tư AI toàn cầu đang mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ. Với nền tảng sản sẵn có, Việt Nam có điều kiện mở rộng vai trò trong các khâu từ sản xuất linh kiện, thiết bị đến lắp ráp và kiểm thử bán dẫn.
Nền tảng công nghiệp điện tử mở ra cơ hội từ làn sóng AI
Ngày 4/11, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á và Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu, khu vực châu Á của HSBC và Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC đã đưa ra nhận định: Siêu chu kỳ AI hiện tại vẫn duy trì sức mạnh. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất bền bỉ, đơn hàng mở rộng ở các mặt hàng điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính trên khắp châu Á cũng như thế giới.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ, không chỉ ở khâu lắp ráp thiết bị mà còn ở các phân khúc linh kiện phục vụ vận hành trung tâm dữ liệu AI. Dù chưa sản xuất được những dòng chip logic tiên tiến nhất hay bộ nhớ băng thông cao (HBM), Việt Nam hiện đã cung cấp một số linh kiện thiết yếu như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in (PCB).
Bên cạnh đó, hoạt động lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công (OSAT) cũng đang trở thành một lĩnh vực quan trọng. Đây là công đoạn xử lý hậu kỳ đối với chip bán dẫn, góp phần hoàn thiện các sản phẩm được sử dụng trong trung tâm dữ liệu AI. Những phân khúc này tuy không nổi bật như sản xuất chip tiên tiến nhưng giữ vai trò cần thiết trong hệ sinh thái phần cứng phục vụ trí tuệ nhân tạo.
Việt Nam đã trải qua nhiều năm phát triển năng lực sản xuất trong bối cảnh ngành điện tử châu Á có mức độ cạnh tranh cao, với sự hiện diện của các trung tâm công nghiệp lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc đại lục, Singapore, Malaysia và Thái Lan.
Các nhà sản xuất nước ngoài đóng góp đáng kể vào đà tăng trưởng này. Quá trình này có sự đóng góp đáng kể từ các tập đoàn nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Hàn Quốc như Samsung và LG, thông qua việc hình thành các cụm công nghiệp quy mô lớn cùng mạng lưới nhà cung ứng.
Chuyên gia cho rằng Việt Nam đang hưởng lợi từ quá trình tái định hình công nghiệp của Trung Quốc, khi nền kinh tế này chuyển từ vị thế "công xưởng của thế giới" sang "công xưởng của các nhà máy trên thế giới", cung cấp linh kiện và thiết bị cho các cơ sở sản xuất đặt tại nhiều quốc gia.
Quy mô xuất khẩu cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của ngành điện tử trong nền kinh tế. Năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam đạt 160 tỷ USD, tương đương khoảng 30% GDP. Ngoài dòng vốn từ Hàn Quốc, Việt Nam còn đón nhận thêm đầu tư từ Trung Quốc. Trong 3 năm qua, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) từ Trung Quốc vào Việt Nam đạt 9 tỷ USD, đưa nước ta trở thành một trong những điểm đến tiếp nhận dòng vốn này lớn nhất Đông Nam Á.
Bài toán nâng cấp năng lực và gia tăng giá trị trong nước
Dù có nền tảng sản xuất và cơ hội đón dòng vốn mới, Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức trong việc nâng cấp vị trí trong chuỗi cung ứng AI.Theo ông Frederic Neumann, Việt Nam hiện vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc và Hàn Quốc cung cấp những linh kiện, thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn.
Điều này cho thấy kim ngạch xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nội địa đã tham gia sâu vào các công đoạn quan trọng hoặc làm chủ công nghệ. Nếu năng lực sản xuất linh kiện, thiết bị và công nghệ cốt lõi chưa được cải thiện, phần giá trị mà nền kinh tế giữ lại từ hoạt động xuất khẩu có thể chưa tương xứng với quy mô thương mại.
Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, với động lực chính đến từ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế này, Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ mở rộng công suất sang xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ. Trong đó, việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong nước, tiếp nhận bí quyết kỹ thuật và kinh nghiệm quản trị từ các tập đoàn nước ngoài có ý nghĩa quan trọng.
Bên cạnh năng lực doanh nghiệp, sự bùng nổ AI cũng đặt ra những yêu cầu về hạ tầng. Các nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến hiệu quả chi tiêu vốn và khả năng sinh lời, trong khi việc mở rộng trung tâm dữ liệu phải đối mặt với những hạn chế về năng lượng, đất đai, nguồn nước, quy định quản lý và năng lực sản xuất.
Do đó, cơ hội từ cuộc đua AI không chỉ nằm ở khả năng thu hút thêm dự án đầu tư hay mở rộng quy mô nhà máy. Vấn đề quan trọng hơn là Việt Nam có thể tận dụng dòng vốn và nhu cầu mới để nâng cao năng lực công nghiệp, phát triển doanh nghiệp hỗ trợ và tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
