Hà Nội đề xuất bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội cho các hộ thường trú và đang sinh sống tại phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm, có diện tích nhà ở bình quân dưới 5 m² sàn/người. Nhóm đủ điều kiện dự kiến được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm, nhằm cải thiện điều kiện sống và thúc đẩy giãn dân khu vực trung tâm.
UBND TP Hà Nội vừa có tờ trình gửi HĐND thành phố, đề nghị xây dựng Nghị quyết về việc giải quyết chỗ ở cho nhóm người khó khăn về nhà ở tại phố cổ, phố cũ theo cơ chế mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.
Trước mắt, chính sách dự kiến áp dụng tại phường Hoàn Kiếm. Sau đó, thành phố sẽ nghiên cứu mở rộng phạm vi trên cơ sở đánh giá tác động, cân đối nguồn lực và theo đề xuất của UBND thành phố.
Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, hiện có khoảng 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ, diện tích bình quân dưới 5 m² sàn/người. Bình quân mỗi hộ khoảng 4 người, nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trong diện tích chưa đến 20 m² sàn.
Thực trạng này được đánh giá là đáng lo ngại, chưa phù hợp với mục tiêu bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013.
Điều kiện sinh sống chật hẹp cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Phần lớn các nhà đông hộ là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ, lối thoát nạn hạn chế hoặc dùng chung, hệ thống điện được cải tạo chắp vá. Một số nơi kết hợp sinh hoạt với kinh doanh, đun nấu, gây khó khăn cho việc tiếp cận khi xảy ra sự cố.
Ngoài ra, tình trạng thiếu ánh sáng, thông gió, ẩm thấp và sử dụng chung khu vệ sinh, bếp, nguồn nước có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt đối với trẻ em, người cao tuổi, người ốm đau và người khuyết tật.
Những hộ nào được mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm?
Theo đề xuất, hộ gia đình, cá nhân được xem xét mua, thuê mua nhà ở xã hội theo cơ chế đặc thù nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện:
Đã đăng ký thường trú và đang thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua.
Có diện tích nhà ở bình quân dưới 5 m² sàn/người.
Đáp ứng các điều kiện mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Tự nguyện đăng ký và được UBND phường Hoàn Kiếm phê duyệt theo danh sách.
Thành phố dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội tại các dự án dự kiến cung ứng ra thị trường, theo nguyên tắc mỗi hộ được bố trí một căn. Mỗi dự án dành không quá 20% số căn hộ mở bán cho nhóm đối tượng này, trên cơ sở thỏa thuận với chủ đầu tư.
Trong năm 2026, Hà Nội dự kiến bố trí trước 552 căn hộ tại 9 dự án nhà ở xã hội.
Các dự án được lựa chọn cần có vị trí thuận lợi về giao thông công cộng, ưu tiên kết nối với tuyến đường sắt đô thị; hạ tầng xã hội đồng bộ như trường học, cơ sở y tế, chợ và thương mại. Tiến độ hoàn thành cũng phải phù hợp, đồng thời cơ cấu căn hộ cần đáp ứng quy mô hộ gia đình, bình quân khoảng 4 người/hộ.
Nếu số hộ đăng ký tại một dự án vượt quá số căn hộ được bố trí, thứ tự ưu tiên sẽ căn cứ vào diện tích nhà ở bình quân thấp nhất; tiếp đến là hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo và hộ đăng ký trước. Những hộ còn lại sẽ được bố trí sang dự án khác.
Yêu cầu bàn giao chỗ ở cũ, hướng tới giãn dân phố cổ
Một nội dung đáng chú ý của đề xuất là người dân phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu trong hộ ra khỏi nơi ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà ở mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định.
Đối với chỗ ở cũ là nhà thuộc tài sản công đang cho thuê, hộ dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích cho cơ quan quản lý nhà ở. Trường hợp nhà thuộc sở hữu của hộ gia đình, cá nhân, việc xử lý sẽ thực hiện theo phương án do UBND thành phố quy định, bảo đảm không làm tăng thêm nhân khẩu và không tái diễn tình trạng chật chội tại phần diện tích đã chuyển đi.
Theo thành phố, nhiều hộ dân không đủ khả năng tự cải thiện chỗ ở do công trình xuống cấp, nằm trong khu vực có quy chế bảo tồn, hạn chế cơi nới và xây mới. Một số nhà thuộc tài sản công cho nhiều hộ thuê hoặc có nhiều chủ sở hữu, khiến việc cải tạo gặp khó khăn. Phần lớn các hộ là lao động tự do, thu nhập thấp và không ổn định, khó tiếp cận nhà ở thương mại.
Trong khi đó, Đề án giãn dân phố cổ ban hành kèm theo Quyết định số 168 ngày 9/1/2013 của UBND thành phố đến nay chưa triển khai được, nguyên nhân chủ yếu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân.
Vì vậy, cơ chế mới được kỳ vọng giải quyết chỗ ở cho nhóm khó khăn nhất, bảo đảm mỗi hộ đủ điều kiện có cơ hội tiếp cận một căn hộ nhà ở xã hội và góp phần thực hiện định hướng giãn dân, xây dựng văn minh đô thị theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.
Theo kế hoạch, nghị quyết dự kiến được HĐND thành phố xem xét, thông qua tại kỳ họp chuyên đề ngày 28/10.
