TP.HCM đang rà soát các dự án và quỹ nhà tái định cư không còn nhu cầu sử dụng để nghiên cứu chuyển đổi sang nhà ở xã hội. Động thái này được kỳ vọng vừa giảm lãng phí tài sản công, vừa bổ sung nhanh nguồn cung nhà ở cho người thu nhập thấp, cán bộ, công chức và người lao động trong bối cảnh nhu cầu ngày càng lớn.
UBND TP.HCM đang triển khai rà soát các dự án và quỹ nhà tái định cư được đầu tư bằng ngân sách nhưng không còn nhu cầu sử dụng hoặc khai thác chưa hiệu quả để nghiên cứu chuyển đổi công năng sang nhà ở xã hội. Chủ trương này được nhiều chuyên gia đánh giá là giải pháp vừa nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, vừa góp phần giải quyết nhu cầu nhà ở đang gia tăng tại thành phố.
Theo thống kê của TP.HCM, đến đầu tháng 6, thành phố đang quản lý 10.449 căn hộ tái định cư thuộc tài sản công.
Trong số này có 8.182 căn chưa được bố trí sử dụng, bao gồm 3.790 căn thuộc diện đấu giá. Phần lớn quỹ nhà tái định cư được xây dựng để phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các dự án đầu tư công trên địa bàn TP.HCM trước khi sáp nhập.
Tuy nhiên, nhiều căn hộ đến nay vẫn chưa phát sinh nhu cầu sử dụng hoặc chưa được khai thác hiệu quả, dẫn đến tình trạng để trống trong thời gian dài.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, việc nghiên cứu chuyển đổi một phần quỹ nhà tái định cư sang nhà ở xã hội là chủ trương cần thiết và phù hợp.
Ông cho biết trong nhiều năm qua, ngân sách đã đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng để xây dựng các khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng và phát triển hạ tầng.
Tuy nhiên, không ít dự án hiện rơi vào tình trạng bỏ trống, nhiều tòa nhà không có cư dân sinh sống, xuống cấp theo thời gian trong khi Nhà nước vẫn phải chi hơn 70 tỷ đồng mỗi năm cho công tác duy tu và bảo dưỡng.
Trong bối cảnh hàng triệu người lao động vẫn đang phải thuê trọ với điều kiện sinh hoạt hạn chế, việc chuyển đổi các căn hộ không còn nhu cầu sử dụng sang nhà ở xã hội được xem là hướng đi hợp lý.
Theo ông Lê Hoàng Châu, điều quan trọng là sử dụng linh hoạt và hiệu quả quỹ nhà hiện có thay vì tiếp tục để tài sản công bị lãng phí.
Ông Lê Hoàng Châu dẫn chứng Khu tái định cư Thủ Thiêm rộng hơn 38 ha với hàng chục nghìn căn hộ đã hoàn thành nhưng còn bỏ trống nhiều năm.
Theo ông, sau quá trình sáp nhập, nhu cầu nhà ở của đội ngũ cán bộ, công chức làm việc tại TP.HCM tăng lên đáng kể. Nếu một phần quỹ nhà này được chuyển thành nhà ở xã hội dành cho cán bộ, công chức sẽ góp phần giải quyết nhu cầu thực tế.
Đối với khu tái định cư tại xã Vĩnh Lộc có diện tích khoảng 28 ha với gần 2.000 căn hộ thấp tầng, ông cho rằng thành phố có thể nghiên cứu đấu giá, quy hoạch lại hoặc chuyển đổi thành nhà ở xã hội để nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, việc chuyển đổi quỹ nhà tái định cư không chỉ giúp hạn chế lãng phí tài sản công mà còn giảm áp lực đầu tư các dự án nhà ở xã hội mới.
Ông cho biết TP.HCM được giao mục tiêu hoàn thành gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, trong đó giai đoạn 2026-2030 phải phát triển hơn 181.000 căn.
Trong khi đó, một dự án nhà ở xã hội mới thường mất nhiều thời gian để hoàn thiện thủ tục đầu tư trước khi có thể triển khai xây dựng.
Việc tận dụng quỹ nhà sẵn có sẽ giúp rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí đầu tư và nhanh chóng bổ sung nguồn cung cho thị trường.
TS Trần Việt Anh, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Hùng Vương, cũng đánh giá cao chủ trương của TP.HCM và cho rằng có thể tham khảo kinh nghiệm từ Singapore.
Theo ông, tại khu Tanglin Halt, sau khi người dân di dời để phục vụ tái phát triển đô thị, các căn hộ còn sử dụng được đã được cải tạo và đưa vào chương trình nhà ở tạm thời dành cho các hộ dân đang chờ nhận nhà mới, thay vì để bỏ trống.
Dù mô hình này không hoàn toàn giống với việc chuyển đổi nhà tái định cư thành nhà ở xã hội tại TP.HCM, điểm đáng học hỏi là việc điều chỉnh mục đích sử dụng tài sản công theo nhu cầu thực tế.
Theo TS Trần Việt Anh, việc chuyển đổi cần được thực hiện có chọn lọc, không nên áp dụng đồng loạt.
Các dự án cần được đánh giá dựa trên chất lượng công trình, vị trí, khả năng kết nối giao thông, hạ tầng giáo dục, y tế, cơ hội việc làm cũng như khả năng hình thành cộng đồng dân cư ổn định.
Bên cạnh đó, thành phố cần xác định rõ giá trị tài sản, phương án xử lý phần vốn ngân sách đã đầu tư, cơ chế bán hoặc cho thuê, trách nhiệm bảo trì cũng như tiêu chí lựa chọn đối tượng được thụ hưởng.
Theo ông, nếu giá bán hoặc giá thuê sau khi chuyển đổi vẫn vượt quá khả năng chi trả của người thu nhập thấp thì mục tiêu an sinh sẽ khó đạt được.
Theo TS Trần Việt Anh, giá trị lớn nhất của chủ trương này là thay đổi cách tiếp cận đối với quỹ nhà tái định cư bỏ trống.
Thay vì coi đây là tài sản tồn đọng, thành phố có thể xem đây là nguồn lực để tái cấu trúc và đáp ứng nhu cầu nhà ở cấp thiết của xã hội.
Nếu được triển khai minh bạch, có chọn lọc và phù hợp với nhu cầu thực tế, việc chuyển đổi quỹ nhà tái định cư sang nhà ở xã hội không chỉ góp phần giảm lãng phí tài sản công mà còn bổ sung nhanh nguồn cung nhà ở xã hội, tiết kiệm ngân sách đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý đô thị.
Việc TP.HCM nghiên cứu chuyển đổi các căn hộ tái định cư chưa sử dụng sang nhà ở xã hội được đánh giá là giải pháp kết hợp giữa mục tiêu phát triển an sinh và sử dụng hiệu quả tài sản công. Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp, công nhân và cán bộ ngày càng lớn, chủ trương này được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn cung nhà ở xã hội mà không phải mất nhiều thời gian để đầu tư các dự án mới.
