Quốc hội chuyển đổi tư duy giám sát sang mô hình dựa trên dữ liệu, kiến tạo phát triển

Trong phiên thảo luận tại hội trường sáng ngày 23/4/2026, Quốc hội nghe và cho ý kiến về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình giám sát theo hướng dựa trên dữ liệu, gắn với mục tiêu kiến tạo phát triển, đồng thời xác định rõ trách nhiệm sau các kết luận giám sát.

Phải xác định rõ trách nhiệm sau các kết luận giám sát

Thảo luận về nội dung dự thảo, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) cho rằng cần đổi mới căn bản cách tiếp cận giám sát đối với các dự án quan trọng quốc gia và hệ thống hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến vành đai và cao tốc.

Đại biểu nêu quan điểm: giám sát không nên chỉ dừng ở việc kiểm tra tiến độ giải ngân hay thi công, mà cần đánh giá hiệu quả tổng thể và tác động kinh tế - xã hội thực tế. Đồng thời, hoạt động giám sát phải trả lời các câu hỏi cốt lõi như dự án có đạt mục tiêu chiến lược ban đầu hay không, và có nguy cơ gây lãng phí nguồn lực quốc gia do đội vốn hoặc chậm tiến độ hay không.

Về trách nhiệm, đại biểu đề nghị thực hiện nghiêm túc quy định trong dự thảo Nghị quyết về việc xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, cơ quan trong việc thực hiện các kết luận sau giám sát. Đại biểu nhấn mạnh chỉ khi hoạt động giám sát gắn với cơ chế chịu trách nhiệm giải trình minh bạch và có biện pháp xử lý quyết liệt đối với các tồn tại, hạn chế kéo dài thì mới tạo chuyển biến thực sự trong quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.

Chuyển đổi mô hình giám sát để kiến tạo phát triển

Đại biểu Bế Trung Anh đề nghị chuyển đổi sang mô hình giám sát dựa trên dữ liệu nhằm thực hiện mục tiêu “giám sát để kiến tạo phát triển”. Theo đại biểu, trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển sang mô hình “nhà nước thích ứng” với bộ máy chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh Chính phủ số, quản trị bằng dữ liệu và vận hành theo thời gian thực, nếu Quốc hội không thay đổi phương thức giám sát sẽ rơi vào tình trạng “giám sát quá khứ”, trong khi vấn đề cần xử lý nằm ở hiện tại.

Đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế giám sát thích ứng và đột xuất, cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định giám sát ngay khi phát sinh vấn đề lớn mà không phải chờ đến kỳ họp.

Nâng tầm “giải trình” và tăng hiệu quả hoàn thiện pháp luật

Đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền chủ động hơn cho các cơ quan của Quốc hội trong việc tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề từ sớm, từ xa. Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh việc nâng tầm hoạt động “giải trình” như một hình thức giám sát hiệu quả, kịp thời làm rõ trách nhiệm của các Bộ trưởng, Trưởng ngành trước khi vấn đề trở nên tồn đọng, kéo dài.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị tăng cường hiệu quả của việc lấy “kết quả giám sát” để “hoàn thiện pháp luật”. Đại biểu cho biết qua các báo cáo cho thấy nhiều nghị quyết của Quốc hội sau giám sát vẫn chậm được thể chế hóa. Vì vậy, đại biểu đề nghị các nghị quyết sau giám sát phải có “địa chỉ” và cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình rõ ràng; đồng thời ngay trong Nghị quyết về Chương trình giám sát năm 2027 cần nhấn mạnh cơ chế theo dõi, đôn đốc. Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ có báo cáo riêng về việc xử lý các kiến nghị sau giám sát của Quốc hội.

Đổi mới tư duy giám sát theo hướng khơi thông nguồn lực

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị chuyển đổi mạnh tư duy giám sát theo hướng kiến tạo phát triển và khơi thông nguồn lực. Theo đại biểu, hoạt động giám sát của Quốc hội cần được định vị lại: giám sát không phải để “vạch lá tìm sâu” mà để xây dựng hệ thống pháp luật tốt, khơi thông mọi nguồn lực bị kìm hãm; đồng thời kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch để quyền lực vận hành đúng mục đích vì lợi ích chung.

Đại biểu nhấn mạnh cần tăng cường quyền lực giám sát tối cao để Quốc hội thực sự là nhịp cầu niềm tin, đưa hơi thở cuộc sống đến nghị trường. Mọi quyết sách cần lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, giải quyết các vấn đề cấp thiết về phát triển xanh, nhanh và bền vững. Vì vậy, đại biểu đề nghị đổi mới phương thức giám sát thông qua đối thoại chính sách và lắng nghe đa chiều.