Cắt giảm thủ tục ngành Công Thương: Cải cách từ vùng lõi của nền kinh tế

Không quốc gia nào có thể tăng trưởng nhanh với một nền hành chính vận hành chậm. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao, các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương được xem như “hệ tuần hoàn” của nền kinh tế. Nếu quy trình kéo dài, chi phí tuân thủ và các rào cản hành chính tích tụ hằng ngày, doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp, làm giảm động lực phát triển.

Tại Lễ ra mắt Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tăng trưởng hai chữ số không dựa trên mệnh lệnh hành chính hay mở rộng đầu tư quá mức, mà phải dựa trên cải cách thể chế mạnh mẽ, trong đó có việc “xem xét tiếp tục bỏ bớt thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh”. Trên cơ sở yêu cầu tại Kết luận số 18 của Trung ương và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Chính phủ đã ban hành 8 nghị quyết về phân cấp, đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; dự kiến tiếp tục ban hành cho các lĩnh vực khác. Trong đó, Nghị quyết 19/2026/NQ-CP tập trung cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương.

Đi vào “vùng lõi” của nền kinh tế

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 19/2026/NQ-CP là Chính phủ không bắt đầu từ những lĩnh vực dễ cải cách, mà đi thẳng vào các “vùng lõi” có tính nhạy cảm và phức tạp, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ lưu thông của nền kinh tế. Các lĩnh vực được nêu gồm xăng dầu, điện lực, xuất nhập khẩu, hóa chất, logistics và thương mại điện tử.

Việc lựa chọn các lĩnh vực trọng yếu phản ánh chuyển động sâu hơn của cải cách: thay vì chỉ xử lý các thủ tục ở bề mặt, trọng tâm hướng tới cải cách tốc độ vận hành của nền kinh tế và năng lực phát triển quốc gia.

Thay đổi tư duy quản lý

Trọng tâm của đợt cải cách không chỉ nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm, mà ở sự thay đổi tư duy quản lý. Theo nội dung bài viết, cải cách thể hiện sự chuyển dịch từ kiểm soát tiền kiểm sang hậu kiểm; từ quản lý giấy tờ sang quản trị dữ liệu; từ kiểm soát hành vi sang quản trị rủi ro; và từ tư duy “xin phép” sang tư duy “kiến tạo thị trường”.

Trong mô hình quản lý cũ, cơ quan nhà nước có xu hướng kiểm soát càng nhiều càng tốt ngay từ đầu, khiến doanh nghiệp phải xin phép, phải được xác nhận và phải qua nhiều tầng phê duyệt. Cách tiếp cận này có thể phù hợp với nền kinh tế nhỏ, khép kín và tăng trưởng chậm, nhưng trong nền kinh tế hiện đại, yêu cầu về tốc độ, dữ liệu và khả năng thích ứng nhanh khiến mô hình “giữ hồ sơ để kiểm soát” trở thành lực cản phát triển.

Những yêu cầu được nêu trong Nghị quyết 19 cho thấy tư duy quản lý đang dịch chuyển từ kiểm soát hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu, thông qua các nội dung như phân cấp, phân quyền; giảm thành phần hồ sơ; không yêu cầu cung cấp lại thông tin dữ liệu đã được số hóa; và đẩy mạnh thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.

Việc giảm yêu cầu nộp lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có, tăng liên thông thủ tục và đẩy mạnh số hóa quy trình cũng phản ánh nhận thức mới: một nền hành chính hiện đại không thể vận hành bằng “bản sao giấy tờ”. Xa hơn, cải cách được mô tả là chuyển từ vai trò “cấp phép để quản lý” sang vai trò “kiến tạo môi trường để phát triển”.

Cải cách tại các lĩnh vực khó

Xăng dầu, điện lực, hóa chất và xuất nhập khẩu là các lĩnh vực có ảnh hưởng lớn đến an ninh kinh tế và ổn định xã hội, vì vậy trong nhiều năm thường chịu xu hướng quản lý chặt và khó thay đổi. Do đó, cải cách tại các khu vực này được xem là có ý nghĩa đặc biệt.

Riêng với lĩnh vực xăng dầu, Nghị quyết 19 yêu cầu đơn giản hóa nhiều thủ tục liên quan đến cấp giấy phép kinh doanh; giảm thành phần hồ sơ và rút ngắn thời gian xử lý. Nội dung này được bài viết nhấn mạnh như một sự dịch chuyển trong điều hành: không còn là “không quản được thì cấm”, mà chuyển sang quản trị rủi ro để mở đường cho phát triển.

Niềm tin thể chế và tác động đến doanh nghiệp

Theo bài viết, doanh nghiệp không chỉ cần ưu đãi mà cần một môi trường có thể dự đoán được: thủ tục rõ ràng, thời gian xử lý hợp lý, chi phí thấp, quy định ổn định và cơ chế minh bạch. Trên cơ sở đó, “niềm tin thể chế” được xác định là yếu tố quan trọng đối với thị trường.

Khi doanh nghiệp cảm nhận quy trình ngày càng đơn giản hơn, chi phí tuân thủ giảm dần và cơ quan quản lý đồng hành, họ sẽ có điều kiện mạnh dạn đầu tư dài hạn hơn, tạo nền tảng bền vững cho tăng trưởng.

Nghị quyết 19 được nêu là không chỉ đặt mục tiêu cắt giảm thủ tục mà còn yêu cầu công khai, minh bạch quy trình giải quyết thủ tục hành chính; tăng trách nhiệm giải trình; gắn cải cách thủ tục với chuyển đổi số và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đây được xem là các yếu tố cốt lõi để củng cố niềm tin.

Trong trường hợp tư duy quản lý không thay đổi, dữ liệu chưa liên thông hoặc trách nhiệm thực thi không rõ ràng, cải cách có thể quay trở lại hình thức. Vì vậy, thành công cuối cùng được bài viết nhấn mạnh phụ thuộc vào việc xây dựng một nền quản trị mới: vận hành bằng dữ liệu, quản trị được rủi ro, lấy hiệu quả phát triển làm mục tiêu và lấy sự thuận lợi của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng

Báo Chính phủ

15:00 12/05/2026