Thị trường IPO bừng tỉnh sau thời gian ngủ đông

Sau nửa năm thị trường vốn bước vào chu kỳ điều chỉnh và thanh lọc, nhiều tổ chức phát hành đã bắt đầu khởi động lại lộ trình book building (dựng sổ) và chuẩn bị hồ sơ cho các thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), với biên độ định giá (valuation) dao động từ vài trăm triệu đến ngưỡng tỷ USD.

Tại chuỗi sự kiện roadshow cuối tuần qua, thương vụ IPO của Điện Máy Xanh đã ghi nhận sự tham gia của hơn 300 đại diện từ các định chế tài chính, môi giới và nhà đầu tư, cùng với nền tảng trực tuyến thu hút trên 4.000 lượt theo dõi. Khối lượng tiếp nhận thông tin từ sự kiện này, theo đánh giá của lãnh đạo một công ty chứng khoán, là chỉ báo xác nhận dòng tiền đang rục rịch quay trở lại thị trường sơ cấp sau chuỗi ngày ảm đạm.

Với mức định giá doanh nghiệp xấp xỉ 3,9 tỷ USD, Điện Máy Xanh đang đóng vai trò dẫn dắt thị trường trong năm nay. Lô phát hành 180 triệu cổ phiếu sơ cấp dự kiến sẽ hoàn tất quy trình phân phối vào cuối tháng này trước khi chính thức niêm yết (listing) trên sàn HoSE vào đầu tháng tới. Lộ trình thực hiện thương vụ này diễn ra với tốc độ tối đa, gói gọn quy trình từ lúc khởi động đến hoàn tất dự kiến trong vòng chưa tới 9 tháng, theo chia sẻ của CEO Đoàn Văn Hiểu Em.

Bức tranh huy động vốn từ nay đến cuối năm cũng ghi nhận sự sôi động từ khối công ty chứng khoán. LPBS đang triển khai phương án phát hành 141,8 triệu cổ phiếu với mức giá phân phối 30.000 đồng/cổ phần. Trước đó hai tháng, công ty chứng khoán Kafi cũng đã trình làng kế hoạch huy động vốn chủ sở hữu quy mô 2.500 tỷ đồng thông qua kênh IPO.

Các tổ chức tư nhân sở hữu thâm niên trên 30 năm nhưng vốn kín tiếng về hồ sơ tài chính và cơ cấu cổ đông như Bảo Tín Mạnh Hải và DatVietVAC cũng đang rốt ráo minh bạch hóa thông tin để kích hoạt chiến dịch chào bán.

Cụ thể, Bảo Tín Mạnh Hải công bố lộ trình IPO vào quý IV, đi kèm các báo cáo chi tiết về doanh thu, biên lợi nhuận, EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) và quy mô điểm bán. Về phía DatVietVAC, doanh nghiệp liên tục gia tăng các hoạt động quan hệ nhà đầu tư (IR) tại các sự kiện lớn và các buổi non-deal roadshow (gặp gỡ không chào bán) để quảng bá mô hình kinh doanh, hiệu suất hoạt động và chiến lược mở rộng. Theo ban lãnh đạo, giao dịch có thể được thực thi trong nửa cuối năm, phụ thuộc vào khẩu vị rủi ro của thị trường và tiến độ phê duyệt hồ sơ pháp lý.

Ở mảng quản lý tài sản, công ty quản lý quỹ PHFM đang tiến hành huy động vốn cho chứng chỉ quỹ ETF PHFM VNSHINE, với thời hạn đóng sổ dự kiến vào ngày 22/6. Tại nhóm ngành F&B, Jollibee Foods Corporation - công ty mẹ của Highlands Coffee - cũng đang đánh giá tính khả thi của việc IPO và niêm yết chuỗi F&B này vào đầu năm sau.

Giải mã chu kỳ bùng nổ hiện tại, ông Hoàng Nam - Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích của công ty chứng khoán Vietcap - chỉ ra rằng chất xúc tác vĩ mô nòng cốt là triển vọng thị trường chứng khoán Việt Nam được tổ chức quốc tế nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market) vào tháng 9/2026. Sự kiện này có thể kích hoạt dòng vốn ngoại (FII) chảy vào thị trường với quy mô 6-8 tỷ USD, thậm chí chạm mức 10 tỷ USD trong kịch bản dòng tiền nới lỏng. Nguồn vốn đầu tư chủ động này sẽ là bệ đỡ thanh khoản quan trọng, gia tăng xác suất thành công cho các thương vụ IPO.

Mỗi tổ chức phát hành đều thiết lập một mục tiêu chiến lược riêng biệt. Tổng giám đốc Công ty Quản lý quỹ Phú Hưng - ông Winston Lu, nhận định việc tung ra chứng chỉ quỹ lúc này nhằm đón đầu luồng vốn ngoại và xu hướng dịch chuyển danh mục của nhà đầu tư cá nhân từ cổ phiếu riêng lẻ sang các quỹ hoán đổi danh mục (ETF).

Đối với Điện Máy Xanh, Trưởng phòng IR Đồng Quang Trung nhấn mạnh IPO là bài toán giải phóng giá trị. Việc tách bạch khỏi cấu trúc tài chính hợp nhất của công ty mẹ (Thế Giới Di Động - MWG) sẽ cung cấp dữ liệu độc lập để thị trường tái định giá doanh nghiệp chính xác hơn. Thương vụ cũng nhằm thiết lập cơ chế quản trị công ty (Corporate Governance) độc lập và xóa bỏ định kiến của giới đầu tư về rủi ro bão hòa trong chu kỳ ngành bán lẻ điện máy.

Dự phóng về bức tranh IPO cuối năm, ông Lê Xuân Đồng - Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Tư vấn của FiinGroup - cho rằng cơ cấu ngành nghề sẽ phân bổ đa dạng hơn, nhưng tỷ lệ huy động thành công sẽ đối mặt nhiều biến số.

Dòng chảy niêm yết mới sẽ chứng kiến sự góp mặt của các doanh nghiệp phi tài chính như bán lẻ, F&B, công nghệ và giải trí, thay vì áp đảo bởi nhóm chứng khoán như năm 2025. Đây là những mô hình kinh doanh cốt lõi của nền kinh tế nhưng lại là "hàng hiếm" trên bảng điện, nơi vốn hóa (market cap) hiện đang bị chi phối quá mức bởi nhóm cổ phiếu ngân hàng, chứng khoán và bất động sản. Khẩu vị rủi ro của các quỹ ngoại hiện nay ưu tiên giải ngân vào các tài sản niêm yết đa ngành nghề nhằm tối ưu hóa chiến lược phân bổ danh mục và phòng vệ rủi ro.

FiinGroup ước tính tần suất giao dịch IPO sẽ gia tăng, song quy mô vốn hóa mỗi đợt chào bán sẽ thu hẹp lại. Tổng giá trị vốn huy động qua thị trường sơ cấp dự kiến đạt khoảng 50.000 tỷ đồng, đi ngang hoặc nhỉnh hơn không đáng kể so với nền giá của năm 2025. Theo ông Đồng, việc giữ vững được mốc thanh khoản này trong bối cảnh vĩ mô biến động đã có thể xem là một điểm sáng.

Lực cản lớn nhất hiện nay xuất phát từ các yếu tố vĩ mô. Việc thanh khoản hệ thống ngân hàng thắt chặt đã đẩy mặt bằng lãi suất neo cao, làm tăng chi phí vốn (cost of capital), qua đó gây áp lực chiết khấu lên định giá doanh nghiệp và giảm sức hấp dẫn của tài sản rủi ro như chứng khoán. Song song đó, các cú sốc địa chính trị tại Trung Đông và căng thẳng thương mại toàn cầu đang làm đội chi phí vận hành, bào mòn biên lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng của tổ chức phát hành.

Tâm lý e ngại rủi ro của giới đầu tư cũng đang hiện hữu rõ nét. Họ ám ảnh bởi "hội chứng rớt giá" từ năm 2025: nhiều cổ phiếu rơi vào trạng thái cháy hàng (oversubscribed) khi chào bán, nhưng lại chịu áp lực suy giảm thị giá (downdraft) nặng nề sau khi niêm yết. Sự thận trọng này là hệ quả tất yếu khi nhà đầu tư cá nhân bị bủa vây bởi các chiến dịch truyền thông tích cực trong giai đoạn dựng sổ, đẩy kỳ vọng lên quá cao trước khi cổ phiếu chính thức giao dịch.

Đồng thuận với góc nhìn này, ông Lê Xuân Đồng nhấn mạnh dòng tiền cá nhân giờ đây đã được trang bị bộ lọc khắt khe hơn. Khác với dòng tiền dễ dãi của năm ngoái, nhà đầu tư sẵn sàng đứng ngoài các thương vụ IPO nếu biên an toàn (margin of safety) và các chỉ số định giá không hấp dẫn.

Sự chuyển pha trong tâm lý thị trường buộc các tổ chức phát hành phải thay đổi tư duy gọi vốn. Thay vì đánh nhanh thắng nhanh dựa vào dòng tiền rẻ, các doanh nghiệp đang chuyển dịch sang chiến lược cấu trúc bài bản. Họ chủ động tìm đến các tổ chức tư vấn (IB) để tái cấu trúc toàn diện về chiến lược, cơ cấu sở hữu, khung pháp lý và năng lực tài chính. Một số đơn vị đã bắt tay vào việc thiết lập Hội đồng quản trị có thành viên độc lập, chuẩn hóa quy trình công bố thông tin bằng tiếng Anh và triển khai sớm các chiến dịch truyền thông tài chính dài hạn. Yếu tố quyết định sự thành bại của một thương vụ giờ đây nằm ở năng lực quản trị, tỷ suất sinh lời cốt lõi và mức định giá hợp lý, thay vì chỉ nương tựa vào thanh khoản bề nổi của dòng tiền thị trường.