World Bank dự báo giá lương thực toàn cầu tăng lũy kế 18% trong giai đoạn 2026–2027. Nguy cơ khủng hoảng có thể gia tăng nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang, hiện tượng siêu El Niño xuất hiện và hoạt động vận chuyển ngũ cốc bị gián đoạn.
Giá năng lượng và siêu El Niño làm gia tăng rủi ro thiếu hụt lương thực
Theo báo cáo “Triển vọng thị trường hàng hóa” công bố ngày 28/10, Ngân hàng Thế giới (World Bank) dự báo giá lương thực tăng 10% trong năm 2026 và thêm 7% trong năm 2027, tương đương mức tăng lũy kế khoảng 18% trong hai năm. Cùng kỳ, giá hàng hóa toàn cầu được dự báo tăng 23%, trong đó giá năng lượng tăng 32%.
“Thị trường hàng hóa đang chịu nhiều cú sốc lớn cùng một lúc” , ông Ayhan Kose, Phó Trưởng Kinh tế gia của Ngân hàng Thế giới kiêm Giám đốc Nhóm Triển vọng, cho biết . “Chi phí năng lượng tăng cao và sự gián đoạn thương mại đang đẩy giá cả trên diện rộng các mặt hàng lên, đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng lạm phát, mất an ninh lương thực và tăng trưởng kinh tế. Ưu tiên hàng đầu phải là bảo vệ những người nghèo nhất và hỗ trợ các quốc gia thu nhập thấp vốn đã phải vật lộn với gánh nặng nợ nần.”
Trong kịch bản cơ sở, World Bank giả định các xung đột quân sự không leo thang nghiêm trọng đến mức gây ảnh hưởng lớn hơn tới nguồn cung hàng hóa toàn cầu. Theo đó, giá dầu Brent được dự báo bình quân ở mức 91 USD/thùng trong năm 2026, trước khi giảm còn 79 USD/thùng vào năm 2027.
Tuy nhiên, cơ quan này cảnh báo nguy cơ khủng hoảng lương thực tương tự giai đoạn đầu thập niên 2010 nếu nhiều yếu tố bất lợi cùng xuất hiện. Cụ thể, giá năng lượng có thể cao hơn dự kiến, hiện tượng siêu El Niño gây thiệt hại mùa màng và các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở ngũ cốc của Ukraine trên Biển Đen tiếp tục làm gián đoạn thương mại.
Trong kịch bản rủi ro, giá dầu Brent có thể đạt bình quân 105 USD/thùng vào năm 2027. Khi đó, giá lương thực có thể cao hơn 12% so với mức dự báo trong kịch bản cơ sở, vượt mức từng ghi nhận năm 2022. Đáng chú ý, giá dầu Brent giao ngay đã lên tới 114 USD/thùng vào ngày 29/10, cho thấy áp lực trên thị trường năng lượng vẫn hiện hữu.
Giá lương thực chịu tác động đồng thời từ chi phí năng lượng, phân bón và các hiện tượng thời tiết cực đoan. World Bank dự báo giá phân bón tăng 14% trong năm 2026 trước khi trở lại mức năm 2025 vào năm 2027. Khi giá năng lượng duy trì ở mức cao, chi phí nhiên liệu, vận chuyển và phân bón đều tăng, khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp trở nên tốn kém hơn.
Bên cạnh đó, giá năng lượng cao còn làm tăng lợi nhuận tiềm năng của ngành nhiên liệu sinh học. Điều này có thể thúc đẩy việc chuyển hướng các loại nông sản như ngô, đường và dầu ăn từ mục đích tiêu dùng sang sản xuất nhiên liệu, tạo thêm sức ép đối với nguồn cung thực phẩm.
Chi phí đầu vào tăng, sản xuất nông nghiệp chịu sức ép
Không chỉ World Bank, hãng xếp hạng tín nhiệm S&P Global cũng cảnh báo nguy cơ khủng hoảng lương thực toàn cầu đang gia tăng. Theo tổ chức này, căng thẳng tại Trung Đông tác động đến chuỗi cung ứng lương thực thông qua ba kênh chính: nguồn cung phân bón, dầu diesel phục vụ nông nghiệp và vận tải, cùng thị trường nhiên liệu sinh học.
Chi phí đầu vào tăng cao đang buộc nông dân tại nhiều quốc gia phải cắt giảm chi tiêu hoặc thu hẹp diện tích canh tác. Tại châu Âu, diện tích trồng ngô xuống mức thấp kỷ lục. Ở Brazil, tốc độ mở rộng diện tích trồng đậu nành thấp nhất trong hai thập kỷ, trong khi sản lượng lúa mì của Australia giảm 13% so với năm trước.
Những diễn biến này cho thấy tác động của giá năng lượng không chỉ dừng lại ở chi phí sản xuất trước mắt mà còn có thể ảnh hưởng đến quyết định gieo trồng và nguồn cung nông sản trong các mùa vụ tiếp theo. Nếu tình trạng kéo dài, thị trường có thể phải đối mặt với áp lực kép từ chi phí cao và sản lượng suy giảm.
S&P Global cũng lưu ý giá nhiên liệu tăng có thể làm bùng phát các cuộc biểu tình, tuần hành tại nhiều quốc gia. Trong khi đó, mất mùa và tình trạng thiếu lương thực có nguy cơ gia tăng áp lực di cư. Giai đoạn 2010–2011 từng ghi nhận giá lương thực tăng mạnh, trở thành một trong những yếu tố chính dẫn đến bất ổn chính trị tại nhiều nước Trung Đông, trong sự kiện thường được gọi là “Mùa xuân Arab”.
Rủi ro hiện nay còn gắn với tình trạng nguồn cung năng lượng toàn cầu suy giảm. Theo World Bank, nguồn cung dầu thế giới được dự báo giảm 5,2% trong năm 2026. Nếu không tính giai đoạn suy thoái kinh tế năm 2020, đây sẽ là mức giảm lớn nhất trong hơn bốn thập kỷ. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu cũng được dự báo giảm 2,5% trong năm nay.
Dù quá trình điện hóa đang góp phần giảm nhu cầu tiêu thụ dầu, nguồn cung toàn cầu vẫn thấp hơn nhu cầu. Các quốc gia vì vậy tiếp tục phải khai thác lượng dầu dự trữ, khiến thị trường dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc mới.
Những cảnh báo từ World Bank và S&P Global cho thấy nguy cơ khủng hoảng lương thực không chỉ xuất phát từ một yếu tố riêng lẻ mà là kết quả của nhiều áp lực cùng lúc. Giá năng lượng, chi phí phân bón, gián đoạn vận tải và thời tiết cực đoan có thể tác động nối tiếp đến sản xuất, thương mại và khả năng tiếp cận thực phẩm. Mức độ nghiêm trọng của rủi ro sẽ phụ thuộc vào diễn biến xung đột, nguồn cung năng lượng và điều kiện mùa vụ trong thời gian tới.
