Đề xuất xây mới toàn bộ ga nội địa T1 tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất không chỉ nhằm giải quyết tình trạng xuống cấp của một nhà ga đã khai thác nhiều năm. Trong bối cảnh sân bay Long Thành dự kiến đưa vào vận hành vào cuối năm nay, kế hoạch này phản ánh chiến lược tái cấu trúc mạng lưới hàng không khu vực phía Nam, trong đó Tân Sơn Nhất và Long Thành sẽ được phân chia vai trò khai thác theo từng phân khúc thị trường. Nếu được triển khai sau khi quy hoạch điều chỉnh được phê duyệt, dự án có thể tạo nền tảng nâng cao năng lực khai thác, cải thiện trải nghiệm hành khách và tăng hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống sân bay.
Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đang nghiên cứu phương án xây mới toàn bộ ga nội địa T1 tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất, đồng thời xây dựng hệ thống đường ngầm kết nối giữa nhà ga với nhà xe TCP và ga T3.
Theo ACV, đây mới là nghiên cứu sơ bộ. Quy mô và phương án đầu tư sẽ được xác định sau khi Quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được điều chỉnh và cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Hiện Tân Sơn Nhất có ba nhà ga gồm ga nội địa T1, ga quốc tế T2 và ga nội địa T3. Sau khi T3 đi vào khai thác hơn một năm, phần lớn các hãng hàng không như Vietnam Airlines, Pacific Airlines, Vasco, Bamboo Airways và Sun PhuQuoc Airways đã chuyển hoạt động sang nhà ga mới. Ga T1 hiện chủ yếu phục vụ các chuyến bay của Vietjet Air.
Nhà ga T1 có diện tích gần 41.000 m² với công suất thiết kế khoảng 15 triệu lượt khách mỗi năm, tương đương khoảng 41.000 lượt khách mỗi ngày. Tuy nhiên, trước khi T3 được đưa vào khai thác, nhà ga này thường xuyên vượt công suất thiết kế. Trong các dịp cao điểm lễ, Tết, lượng khách từng đạt gần 100.000 lượt mỗi ngày, gây áp lực lớn lên khu vực làm thủ tục, soi chiếu an ninh và giao thông trước nhà ga.
Theo ACV, sau thời gian dài khai thác, nhiều hạng mục của T1 đã xuống cấp, trong khi tổ chức không gian và công nghệ vận hành không còn phù hợp với nhu cầu hiện nay. Vì vậy, doanh nghiệp định hướng xây mới toàn bộ nhà ga với quy mô lớn hơn và hạ tầng hiện đại hơn.
Song song với đó, ACV nghiên cứu hai tuyến đường ngầm. Một tuyến kết nối nhà ga với nhà xe TCP và một tuyến nối trực tiếp sang ga T3 nhằm tạo mạng lưới giao thông liên hoàn trong sân bay, giảm xung đột giữa người đi bộ và phương tiện, đồng thời giúp hành khách di chuyển thuận tiện hơn.
Long Thành đang tạo ra bước ngoặt cho hệ thống hàng không
Nếu trước đây Tân Sơn Nhất phải gánh gần như toàn bộ lưu lượng hàng không của khu vực phía Nam thì trong tương lai, sân bay Long Thành sẽ chia sẻ một phần vai trò này.
Theo định hướng của ACV, Long Thành sẽ từng bước trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế mới, ưu tiên các đường bay quốc tế có tiềm năng tăng trưởng trong trung và dài hạn, trong khi Tân Sơn Nhất tiếp tục đảm nhận mạng bay nội địa và các đường bay quốc tế ngắn, trung bình. Điều này đồng nghĩa với việc Tân Sơn Nhất vẫn sẽ là một trong những sân bay nội địa lớn nhất cả nước và cần tiếp tục được đầu tư thay vì giảm vai trò sau khi Long Thành đi vào hoạt động.
Ga T1 được đưa vào khai thác từ nhiều năm trước và đã trải qua nhiều lần cải tạo, mở rộng. Tuy nhiên, phần lớn các giải pháp đều mang tính bổ sung trên nền hạ tầng cũ.
Trong khi nhu cầu vận chuyển hàng không tăng nhanh, các yêu cầu về tự động hóa, kiểm soát an ninh, xử lý hành lý và trải nghiệm hành khách cũng thay đổi đáng kể, khiến việc tiếp tục cải tạo cục bộ có thể không còn đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn.
Điểm đáng chú ý trong đề xuất lần này là ACV không đặt vấn đề cải tạo thêm mà nghiên cứu xây mới toàn bộ nhà ga.
Đây là cách tiếp cận cho thấy định hướng phát triển dài hạn, cho phép thiết kế lại không gian, tích hợp công nghệ mới và đồng bộ với hệ thống giao thông nội bộ của sân bay.
Việc xây mới T1 sẽ tạo điều kiện tăng khả năng phục vụ hành khách nội địa trong bối cảnh nhu cầu đi lại bằng đường hàng không vẫn duy trì xu hướng tăng.
Một nhà ga hiện đại cũng giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục, cải thiện khả năng xử lý hành lý và nâng cao hiệu quả khai thác của các hãng hàng không.
Cải thiện kết nối trong sân bay
Hai tuyến đường ngầm được nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với tổ chức giao thông. Hiện hành khách từ nhà xe TCP vào T1 phải băng qua đường, trong khi việc di chuyển giữa T1 và T3 chủ yếu thực hiện qua các tuyến đường bên ngoài sân bay.
Nếu được đầu tư, hệ thống kết nối ngầm sẽ giúp giảm ùn tắc, tăng tính an toàn và nâng cao trải nghiệm của hành khách khi chuyển giữa các khu vực trong sân bay.
Việc nâng cấp T1 không phải để cạnh tranh với Long Thành mà nhằm hoàn thiện mô hình khai thác hai sân bay. Trong mô hình này, mỗi sân bay đảm nhận một vai trò riêng, giúp tối ưu nguồn lực đầu tư và nâng cao hiệu quả vận hành của mạng lưới hàng không phía Nam.
Tác động tới doanh nghiệp
Các hãng hàng không sẽ có thêm điều kiện nâng cao chất lượng khai thác nhờ hạ tầng hiện đại hơn.
Đối với các doanh nghiệp dịch vụ hàng không, bán lẻ, logistics và vận tải, việc nâng cấp nhà ga có thể mở ra cơ hội mở rộng hoạt động khi lưu lượng hành khách tiếp tục tăng.
Trước hết là hành khách với trải nghiệm di chuyển thuận tiện hơn nhờ không gian nhà ga mới và hệ thống kết nối nội bộ được cải thiện. Các hãng hàng không cũng có cơ hội nâng cao hiệu quả khai thác, giảm thời gian quay đầu tàu bay và tối ưu quy trình phục vụ.
Ngành xây dựng, vật liệu, cơ điện, công nghệ sân bay và các doanh nghiệp cung cấp thiết bị hàng không có thể hưởng lợi nếu dự án được triển khai trong thời gian tới.
Đối với TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, việc nâng cấp Tân Sơn Nhất kết hợp với đưa Long Thành vào khai thác sẽ góp phần nâng cao năng lực hạ tầng giao thông, hỗ trợ phát triển thương mại, du lịch và đầu tư.
Đề xuất hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu sơ bộ và còn phụ thuộc vào việc điều chỉnh quy hoạch Tân Sơn Nhất cũng như quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Nếu dự án được triển khai, một trong những thách thức lớn nhất là tổ chức thi công trong điều kiện sân bay vẫn phải duy trì hoạt động bình thường, hạn chế tối đa ảnh hưởng tới hành khách và các hãng hàng không.
Ngoài ra, việc đồng bộ tiến độ giữa dự án nâng cấp Tân Sơn Nhất với quá trình đưa Long Thành vào khai thác cũng sẽ ảnh hưởng tới hiệu quả khai thác của toàn bộ hệ thống.
Bên cạnh đó là yêu cầu cân đối nguồn vốn đầu tư, lựa chọn phương án kỹ thuật phù hợp và đảm bảo tiến độ triển khai trong bối cảnh nhu cầu vận tải hàng không tiếp tục gia tăng. Kế hoạch xây mới ga T1 cho thấy ngành hàng không Việt Nam đang chuyển từ tư duy xử lý quá tải trước mắt sang quy hoạch tổng thể mạng lưới sân bay.
Thay vì chỉ tập trung mở rộng từng hạng mục, các dự án hiện nay hướng tới tối ưu hóa vai trò của từng sân bay, tăng cường khả năng kết nối giữa các nhà ga và ứng dụng công nghệ trong quản lý khai thác.
Trong trung hạn, nếu Long Thành vận hành theo kế hoạch và Tân Sơn Nhất được nâng cấp đồng bộ, khu vực phía Nam sẽ hình thành mô hình khai thác hai sân bay bổ trợ lẫn nhau, góp phần nâng cao năng lực vận tải hàng không quốc gia.
Về dài hạn, chiến lược "phân vai theo thị trường" có thể giúp giảm áp lực lên Tân Sơn Nhất, đồng thời tạo điều kiện để Long Thành phát huy vai trò cửa ngõ quốc tế mới. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này sẽ phụ thuộc vào tiến độ đầu tư hạ tầng kết nối, khả năng thu hút các hãng hàng không và nhu cầu vận tải thực tế sau khi Long Thành đi vào khai thác.
Đề xuất xây mới toàn bộ ga T1 không chỉ là một dự án cải tạo hạ tầng mà còn phản ánh bước chuyển trong chiến lược phát triển hệ thống hàng không Việt Nam. Trong bối cảnh Long Thành chuẩn bị vận hành, việc nâng cấp Tân Sơn Nhất cho thấy định hướng phát triển song song hai sân bay với vai trò bổ trợ, thay vì thay thế lẫn nhau.
Nếu quy hoạch được phê duyệt và dự án triển khai đúng kế hoạch, Tân Sơn Nhất sẽ có điều kiện nâng cao năng lực khai thác, cải thiện chất lượng dịch vụ và tăng cường kết nối nội bộ. Cùng với Long Thành, hai cảng hàng không được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho mạng lưới vận tải hàng không hiện đại hơn, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng của khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam trong nhiều năm tới.
